================================================
================================================
BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF
2003 Nr. 15 - 30 september 2003
================================================
================================================
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2003_15.html
=====================================================================
Inhoud:
=====================================================================
1. Nominaties voor de Big Brother Awards 2003
2. Donner: onderbouwing identificatieplicht niet noodzakelijk
3. Mogelijk spamverbod via wetsvoorstel elektronische handel
4. CDA/VVD willen aangifteplicht providers
=====================================================================
1. Nominaties voor de Big Brother Awards 2003
=====================================================================
De jury van de Big Brother Awards is geschokt door de veelheid,
diversiteit en ernst van de privacy-inbreuken die Nederlandse burgers
in het afgelopen jaar hebben moeten ondergaan. Slechts met grote
moeite heeft de jury het aantal nominaties kunnen beperken tot 3 per
categorie.
Op zaterdagavond 11 oktober worden de winnaars van de Big Brother
Awards bekend gemaakt tijdens een ceremonie in Paradiso, Amsterdam.
Met de Big Brother Awards worden personen, bedrijven en overheden te
kijk gezet die het afgelopen jaar het hardst hebben ingezet om de
controle over burgers te vergroten en de privacy te schenden. De
uitreiking begint om 19.30 en wordt gepresenteerd door columnist
Pieter Hilhorst.
De genomineerden voor de Big Brother Awards 2003 zijn:
1. Personen
Piet Hein Donner
Speciale Dubbele Nominatie
Om recht te doen aan de stroom van voorstellen, suggesties en ideeën
van Minister Donner die de privacy schenden en de controle over
burgers vergroten, heeft de jury besloten tot een unieke dubbele
nominatie. Donner I heeft zich in Balkenende I ingezet voor
themaregisters waarin de politie informatie over onverdachte personen
mag opslaan en voor een verlenging van de bewaartermijn voor 'zachte'
informatie door de politie. Donner II kan bogen op het geheimhouden
van aftapcijfers, introductie van de algemene identificatieplicht en
veel begrip voor de Amerikaanse eisen met betrekking tot
passagiersgegevens.
Martijn Bevelander
Bevelander, beschuldigd van grootschalige spamming via internet, wordt
door de jury genomineerd vanwege het vervalsen van afzendadressen,
waardoor de privacy van willekeurige internetgebruikers is geschaad.
Het bedrijf van Bevelander is uit de branche organisatie NLIP gegooid
en de Amerikaanse Federal Trade Commission is een onderzoek naar hem
gestart.
2. Bedrijven en instellingen
KPN
De telecomgigant is door het College bescherming persoonsgegevens
berispt voor het doorverkopen van geheime nummers aan de direct
marketing branche. KPN bleek al jaren de adresgegevens van de geheime
nummers te verkopen, zonder dat zij haar abonnees daarover had
geïnformeerd. De jury meent dat de 1 miljoen Nederlanders met een
'geheim nummer' tenminste mochten verwachten dat die nummers ook
geheim zouden blijven.
Translink
Dit samenwerkingsverband van de NS, Connexxion en de gemeentelijk
vervoerbedrijven van Amsterdam, Rotterdam en Den Haag streeft ernaar
om de strippenkaart en het treinkaartje te vervangen door een OV
Chipkaart. Via deze kaart kan het reisgedrag van iedere passagier
worden opgeslagen en geanalyseerd. Een anonieme versie van deze kaart
wordt extra duur.
Meerdere Nederlandse advocatenkantoren
Een groot aantal Nederlandse advocatenkantoren heeft gebruikgemaakt
van de diensten van het handelsinformatiebureau Mariëndijk dat onder
valse voorwendselen informatie opvroeg bij onder andere banken en
uitkeringsinstanties. Tot de klanten van Mariëndijk behoorden de
landsadvocaat Pels Rijcken en Droogleever Fortuijn, Nauta Dutilh, De
Brauw Blackstone Westbroek, Houthoff Buruma en anderen.
3. Overheden
IND
De Immigratie- en Naturalisatiedienst bewaart alle e-mails van zijn
werknemers voor onbepaalde tijd. Dat is in strijd met het
privacy-reglement van het ministerie van Justitie, waarvan de IND
onderdeel is. Tijdens een onderzoek naar het e-mailgedrag van
werknemers van de IND werd twee jaar oude e-mail teruggevonden.
Ministerie van Justitie
Dit superministerie verdient een aparte nominatie, naast de minister,
voor de enorme energie waarmee wetsvoorstellen en maatregelen worden
geproduceerd die grote invloed hebben op de privacy van burgers, zoals
het wetsvoorstel vorderen gegevens telecommunicatie en de
identificatieplicht.
Het Openbaar Ministerie
Het OM is verantwoordelijk voor de heersende obscuriteit rondom het
aftappen in Nederland. Niet alleen is het onduidelijk hoeveel er wordt
afgetapt, ook de wijze en betrouwbaarheid van het aftappen zijn aan
twijfel onderhevig, zoals blijkt uit de zaak Baybasin. Alsof dat niet
erg genoeg is, weigert het Openbaar Ministerie maatregelen te treffen
om te voorkomen dat advocaten wederrechtelijk worden afgetapt.
4. Voorstellen
Identificatieplicht
Het wetsvoorstel voor een uitgebreide identificatieplicht verplicht
iedereen vanaf 14 jaar om te allen tijde een paspoort, rijbewijs of
identiteitskaart bij zich te dragen en desgevraagd aan een
opsporingsambtenaar of toezichthouder te tonen, op straffe van een
boete van maximaal 2.250 euro. De wet legt burgers een permanente
verplichting op zonder dat duidelijk is waarom de huidige
identificatieplicht niet voldoet.
Wet vorderen gegevens telecommunicatie
Het wetsvoorstel zorgt ervoor dat alle 40.000 politie agenten in
Nederland mogen opvragen wie de gebruiker is van een e-mailadres. De
500 officieren van justitie mogen verkeersgegevens opvragen. De wet
kent geen verdachtevereiste, er kunnen ook verkeersgegevens worden
opgevraagd van personen die niet verdacht worden van een strafbaar
feit. Politie en OM hoeven geen registratie bij te houden van het
aantal opvragingen. Het wetsvoorstel neemt de huidige waarborgen bij
het gebruik van bevoegdheden van politie en OM weg.
Preventief fouilleren
Preventief fouilleren is een ernstige inbreuk op de fysieke privacy
van personen. Zij worden immers niet verdacht van een strafbaar feit.
De jury is niet onder alle omstandigheden tegen preventief fouilleren
maar is bevreesd voor disproportioneel gebruik in gemeentes waar
relatief weinig problemen zijn.
De jury bestaat uit:
Christiaan Alberdingk Thijm, advocaat;
Lodewijk Asscher, jurist;
Piet Beertema, internet pionier;
Bart Jacobs, hoogleraar Beveiliging en correctheid van programmatuur;
Karin Spaink, publiciste;
Corien Prins, hoogleraar Recht en Informatisering;
De uitreiking van de Big Brother Awards 2003 vindt plaats tijdens het
'Auteursrechtenvrij Muziekfestival' van XS4ALL in Paradiso.
Big Brother Awards Nederland 2003
http://www.bigbrotherawards.nl/
=====================================================================
2. Donner: onderbouwing identificatieplicht niet noodzakelijk
=====================================================================
Sinds vorige week is het wetsvoorstel voor een algemene
identificatieplicht (29 218) openbaar. Volgens het voorstel moet
iedereen vanaf 14 jaar altijd een identiteitsbewijs bij zich dragen,
op straffe van een boete van maximaal 2.250 euro. Elke
politie-ambtenaar, toezichthouder, marechaussee en buitengewoon
opsporingsambtenaar mag om het identiteitsbewijs vragen. Dat kan een
rijbewijs zijn, een identiteitskaart of een paspoort. Uit de
toelichting blijkt dat de politie 'een redelijke aanleiding in het
kader van haar taakuitoefening' moet hebben, maar dat er niet perse
een vermoeden hoeft te bestaan van een strafbaar feit.
De Raad van State is in haar rapport zeer kritisch over de
onderbouwing van het wetsvoorstel, zowel over de noodzaak voor deze
algemene plicht, als over de leeftijdsgrens van 14 jaar en het zeer
grote aantal ambtenaren en toezichthouders dat om het bewijs mag
vragen.
"Voor de rechtvaardiging van de invoering van zo'n algemene plicht,
die een beperking meebrengt van het recht op privacy van burgers,
dienen gegronde redenen te bestaan. Een factor van belang daarbij is
het effect dat van de regeling mag worden verwacht op de bestrijding
van de criminaliteit en het verbeteren van de rechtshandhaving.
Daarover bevat de toelichting nauwelijks (empirisch) materiaal."
In zijn toelichting geeft Donner toe dat er inderdaad geen materiaal
aanwezig is dat aangeeft "welk effect van de regeling te verwachten is
op de bestrijding van de criminaliteit en het verbeteren van de
rechtshandhaving. Ook op basis van bestaande gegevens valt een
dergelijke prognose niet te geven." Ter verdediging voert de minister
aan dat er ook geen evaluaties bekend zijn uit omringende landen met
een ruime identificatieplicht, en dat er -ondanks klachten in
Frankrijk en België over discriminatie- nog geen zaak voor het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens is gebracht.
Verder is de Raad van State kritisch over 'de zeer ruimte kring van
personen' die inzage mogen vorderen en kan zich niet voorstellen dat
hiervoor een 'pressing social need' bestaat. In kenmerkend
onnavolgbare stijl wijst Donner "op de evidente noodzaak tot
verbetering van het toezicht bij de handhaving van regels. Hierin
vervullen de toezichthouders een steeds belangrijkere rol."
=====================================================================
3. Mogelijk spamverbod via wetsvoorstel elektronische handel
=====================================================================
PvdA Kamerlid Martijn van Dam heeft een amendement ingediend op het
wetsvoorstel elektronische handel (28 197 nr 14) om spammen strafbaar
te stellen. Door het spamverbod onder te brengen in het wetsvoorstel
elektronische handel wil Van Dam flinke tijdwinst boeken. Vanaf 31
oktober 2003 treedt de Europese richtlijn voor privacy in de
telecomsector (2002/58/EG) in werking en is spamming formeel verboden
in alle EU lidstaten. Het kabinet wilde dit spamverbod opnemen in de
Telecommunicatiewet, maar over de grote herziening van die wet wordt
pas later gestemd.
Als het voorstel wordt aangenomen, mogen bedrijven hun bestaande
klanten wel aanbiedingen blijven mailen voor eigen gelijksoortige
producten of diensten. Elke e-mail moet dan voorzien zijn van een
afmeldmogelijkheid. Dit systeem wordt ook wel soft opt-in genoemd.
Overtreding van dit spamverbod wordt beschouwd als een economisch
delict, en gaat 4.500 euro boete per overtreding kosten. De praktijk
moet uitwijzen of deze boete voor elk afzonderlijk mailtje wordt
opgelegd, of per verzending.
Bij de herziening van de Telecommunicatiewet moet de Kamer zich alsnog
uitspreken over eerdere voorstellen van Van Dam om ook zakelijke
e-mail adressen te beschermen tegen spam en om verzenders te laten
bewijzen dat ze toestemming hebben.
=====================================================================
4. CDA/VVD willen aangifteplicht providers
=====================================================================
In het wetsvoorstel elektronische handel ter omzetting van de Europese
E-commerce richtlijn (2000/31/EG) wordt maar zijdelings over spam
gesproken. Hoofdmoot van de richtlijn is de wettelijke
aansprakelijkheid van internetproviders. Die aansprakelijkheid is van
groot belang voor de balans tussen de vrijheid van meningsuiting en
bijvoorbeeld het auteursrecht. De richtlijn onderscheidt 3 soorten
diensten, namelijk caching (tijdelijke opslag), mere conduit
(doorgifte) en hosting. Alleen in het geval van hosting riskeert een
provider aansprakelijkheid, als hij in kennis wordt gesteld dat
specifieke informatie op zijn servers onmiskenbaar onrechtmatig is, en
als hij dan niet direct ingrijpt. Harde criteria voor providers om
onmiskenbare onrechtmatigheid vast te stellen, zijn er niet, gaf
minister Donner tijdens de mondelinge behandeling op 22 september toe,
maar hij bevestigde dat een provider het oordeel aan de rechter kan
laten op het moment dat hij redelijkerwijs kan twijfelen aan de
onrechtmatigheid van informatie.
"Als hij (de provider) redelijkerwijs kan twijfelen, is er in ieder
geval niet de situatie dat hij redelijkerwijs moet vermoeden (...) Dan
is ook het oordeel aan de rechter. Bij die grensgevallen zit de
rechter ertussen."
CDA Kamerlid Jan de Vries en VVD Kamerlid Szabo vonden dit niet ver
genoeg gaan, en dienden 2 amendementen in (28 197 nr 12 en 13) om die
verantwoordelijkheid aan te scherpen. Via het Kafkaeske amendement nr
12 worden providers aansprakelijk gesteld voor informatie als zij
daarvan wisten zonder dat ze ervan op de hoogte waren dat die
informatie een onrechtmatig karakter had. Via amendement nr 13 krijgen
providers een aangifteplicht voor kinderporno en discriminatie.
Minister Donner liet weten daar geen heil in te zien. Hij gaf aan dat
er ook geen aangifteplicht is voor moord en dat het lang niet zo
makkelijk is vast te stellen wanneer iets strafbaar is als het gaat om
racisme of kinderporno. "Wat de een vunzig en strafwaardig vindt,
vindt de ander binnen de marges vallen. Het vergt de nodige kennis van
zaken om te bepalen wat al dan niet strafbaar is."
Het is onduidelijk wanneer de Tweede Kamer over het wetsvoorstel
stemt.
=====================================================================
Over Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom komt op voor digitale burgerrechten.
Bits of Freedom is gevestigd in Amsterdam en is lid van de Global
Internet Liberty Campaign en European Digital Rights.
Bits of Freedom bestaat uit Maurice Wessling en Sjoera Nas.
Wij hopen op uw steun, commentaar en kritiek.
http://www.bof.nl/
info@bof.nl
tel 020 - 4686451
fax 020 - 5241229
Postbus 1035
1000 BA Amsterdam
Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/
Voor het ontvangen van persberichten kunt u een email sturen naar
info@bof.nl voor opname in de verzendlijst.
=====================================================================
Nieuwsbrief abonnement
=====================================================================
Abonneren kan door een email te sturen naar:
To: nieuws-l-request@bof.nl
Subject: subscribe
Abonneren en afmelden kan ook via het web:
http://list3.xs4all.nl/mailman/listinfo/nieuws-l
Bij problemen met het (un)subscriben kunt u contact opnemen met
info@bof.nl.
=====================================================================
European Digital Rights (EDRI)
=====================================================================
Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie van
privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft een eigen
Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief uit met een
overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa. Aanmelden voor
een gratis abonnement op EDRI-gram kan op de website van EDRI:
http://www.edri.org/
=====================================================================