================================================
================================================
BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF
2003 Nr. 5 - 14 april 2003
================================================
================================================
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2003_5.html
=====================================================================
Inhoud:
=====================================================================
1. Auteurswet
2. Wet vorderen gegevens telecommunicatie
3. Stemmen via internet
4. Minister wil geen tapcijfers registreren
5. Kwestbaarheid tapkamers
6. Nederland scoort lager op eGovernment
7. UPC: klachten en open netwerk toegang
8. Open Source Software conferentie
=====================================================================
1. Auteurswet
=====================================================================
De behandeling van het wetsvoorstel voor de Auteurswet bevindt zich in
een laatste fase. Op 24 april kunnen de leden van de vaste commissie
Justitie hun laatste schriftelijke vragen indienen.
De Auteurswet is een uitvoering van de Europese richtlijn voor
Auteursrecht (2001/29/EG). In het voorstel is een generiek verbod
opgenomen op het doorbreken van digitale sloten op film- en
muziekbestanden. Het is niet alleen verboden het slot te verbreken om
zo een illegale kopie te maken. Ook wie de muziek of het beeld
volledig legaal voor eigen gebruik wil benutten, maar daarbij wordt
gehinderd door een digitaal slot, mag geen pogingen ondernemen de
bescherming te omzeilen. Een consument die bijvoorbeeld een CD koopt
die beveiligd is tegen afspelen op een CD-ROM speler, mag die
beveiliging niet doorbreken. Hoewel het recht op thuiskopie in de wet
gehandhaafd blijft, kunnen digitale sloten het maken van zo'n kopie
blijvend verhinderen.
Door het wetsvoorstel kunnen rechthebbenden ook digitale sloten in
werking laten nadat de officiële beschermingstermijn is verstreken.
Hierdoor komen muziek- en beeld materiaal niet meer in het publieke
domein terecht. Universiteiten en bibliotheken zullen hierdoor moeite
hebben hun maatschappelijke functie uit te oefenen.
De Noorse tiener Jon Johansen schreef in oktober 1999 een programma om
zijn legaal gekochte DVD's af te kunnen spelen op Linux, het platform
van zijn keuze. Om deze interoperabiliteit te realiseren, omzeilde
zijn programma het Content Scrambling System (CSS) van de DVD. CSS
voorkomt niet alleen kopiëren maar maakt het tevens onmogelijk voor
consumenten om de reclamefilmpjes op een DVD over te slaan. In een
recente rechtszaak in Noorwegen is Jon Johansen vrijgesproken. Volgens
juridisch deskundigen zou Jon Johansen onder gelijke omstandigheden
bij een ongewijzigde aanvaarding van het huidige wetsvoorstel in
Nederland wel veroordeeld worden.
Bits of Freedom heeft bij Kamerleden aangedrongen op enkele
wijzigingen in het wetsvoorstel. De belangrijkste daarvan is dat het
verbod op het doorbreken van technische beschermingen beperkt blijft
tot die gevallen waarin sprake is van schending van het auteursrecht.
Agenda vaste commissie Justitie
http://www.tweede-kamer.nl/vergaderingen/commissievergaderingen/docs/a03179.htm
Dossier Auteurswet
http://www.bof.nl/auteursrecht.html
=====================================================================
2. Wet vorderen gegevens telecommunicatie
=====================================================================
Op 3 april heeft de Tweede Kamer de wet vorderen gegevens
telecommunicatie aangenomen. In de nieuwe wet, die nog door de Eerste
Kamer moet, kan iedere politie ambtenaar naam, adres en woonplaats
(NAW gegevens) opvragen van een telefoon- of internet gebruiker bij
diens telefoonbedrijf of internet provider. Bovendien mag een Officier
van Justitie ook verkeersgegevens opvragen.
De huidige regel is dat voor het opeisen van NAW en verkeersgegevens
een machtiging van een rechter-commissaris nodig is. Daarnaast bestaat
de mogelijk voor telecommunicatie bedrijven om gegevens vrijwillig aan
de politie te geven op basis van een uitzonderingsbepaling in de Wet
Bescherming Persoonsgegevens. Deze uitzonderingsbepaling heeft
jarenlang tot geruzie tussen het Openbaar Ministerie (OM) en de
internet providers geleid. Deze wilden namelijk geen gebruik maken van
de mogelijkheid om vrijwillig gegevens over te dragen. Zij achtten
zich niet in staat om te beoordelen of overdracht in alle zaken urgent
en noodzakelijk was. Dat oordeel lieten zij liever aan een rechter
over.
De nieuwe wet zorgt ervoor dat alle 40.000 politie agenten in
Nederland mogen opvragen wie de gebruiker van een email adres is. De
500 officieren van justitie mogen verkeersgegevens opvragen. Hiervoor
hoeft geen rechter toestemming te geven. De wet kent geen verdachte
vereiste, er kunnen ook verkeersgegevens worden opgevraagd van
personen die niet verdacht worden van een strafbaar feit. Politie en
OM hoeven geen registratie bij te houden van het aantal opvragingen.
De wet definieert niet wat verkeersgegevens zijn. Daarvoor moet nog
een aparte regeling worden gemaakt. Dat is mogelijk een belangrijke
stap, omdat in een dergelijke definitie een voorschot wordt genomen op
een eventuele bewaarplicht voor verkeersgegevens die de Europese Unie
voorbereidt. De wet vorderen gegevens telecommunicatie legt nog geen
bewaarplicht op. Maar zodra de EU met een algemene bewaarplicht komt,
kunnen de 40.000 politieambtenaren en 500 officieren van justitie
daarvoor hun bevoegdheden gebruiken uit dit wetsvoorstel.
Wanneer de naam van de gebruiker niet bekend is (bijvoorbeeld voor een
dienst waarvoor niet wordt gefactureerd) kan de officier van justitie
opdracht geven dat het telefoonbedrijf of de internet provider de naam
"op een bij algemene maatregel van bestuur te bepalen wijze
achterhaalt en verstrekt". Hiermee zouden internet providers kunnen
worden verplicht de caller-id te verstrekken die bij een loginnaam
hoort. De regeling kan ook worden gebruikt om factuurgegevens op te
vragen (bijvoorbeeld het pinpasnummer waarmee een pre-paid GSM is
gekocht).
Wet vorderen telecom gegevens
Kamerstuk 2002-2003, 28059, nr. 187, Eerste Kamer
=====================================================================
3. Stemmen via internet
=====================================================================
In november 2002 heeft de Tweede Kamer twee moties aangenomen
(28600-VII. nr. 10 en 11) waarin de regering wordt opgeroepen om vanaf
2007 stemmen via internet mogelijk te maken. In het project Kiezen op
Afstand van het ministerie van Binnenlandse Zaken worden al langer de
mogelijkheden onderzocht om stemmen minder plaatsafhankelijk te maken
en daarbij ICT in te zetten. Binnen het project is vooral gekeken naar
voorzieningen voor speciale groepen stemgerechtigden (bijvoorbeeld
stemmen vanuit het buitenland).
Minister Remkes heeft een voortgangsnota van het project Kiezen op
Afstand naar de Tweede Kamer gestuurd. Hij roept daarin op tot een
grondig debat over de wenselijkheid van stemmen via internet. De nota
signaleert de mogelijke aantasting van het vrij en geheim stemmen als
een van de belangrijkste problemen bij stemmen via internet. Als
voorbeeld wordt daarbij het ongewenste 'family voting' genoemd.
Familieleden kunnen daarbij elkaars stemgedrag controleren omdat als
zij niet langer afzonderlijk naar een stemhokje gaan maar allen thuis
gebruik maken van dezelfde computer.
"Elektronisch kiezen op afstand zal op het gebied van de beginselen
van de geheime en vrije stemming tot verandering leiden. Aangezien het
hier gaat om centrale beginselen van democratische verkiezingen, en
wat betreft het stemgeheim een centraal beginsel van de Grondwet en de
Kieswet, acht ik het van belang dat over de invloed van het
elektronisch kiezen op afstand een politiek debat gevoerd wordt”,
aldus de nota.
De nota gaat niet in op praktische en technische obstakels voor
stemmen via internet zoals elektronische identificatie, veiligheid
(hacken) en beschikbaarheid (denial of service). De minister wil een
debat voeren over vrij en geheim stemmen voordat praktische problemen
in experimenten aan de orde komen.
Tijdens de verkiezingen voor het Europees parlement in 2004 wordt een
zeer beperkt experiment gehouden waarbij in 4 gemeenten kiezers zelf
bepalen in welk stemlokaal zij hun stem uitbrengen. Het stemmen vindt
dan plaats op een pc in het stemlokaal.
In november 2002 hield het platform burger@overheid een peiling onder
internet gebruikers waaruit bleek dat zij een sterke voorkeur hadden
om te stemmen via internet.
project Kiezen op Afstand
http://www.minbzk.nl/contents/pages/00018314/voortgangsrap_koa_03_03.pdf
Bijlage 1: Notitie elektronisch kiezen op afstand en de geheime en vrije stemming
http://www.minbzk.nl/contents/pages/00018314/bijlage_1_voortgangsrap_koa_03_03.pdf
Bijlage 2: Kiezen op afstand in het buitenland
http://www.minbzk.nl/contents/pages/00018314/bijlage_2_voortgangsrap_koa_03_03.pdf
Peiling stemmen via internet
http://www.burger.overheid.nl/publiekspanel/?id=253
=====================================================================
4. Minister wil geen tapcijfers registreren
=====================================================================
Het ministerie van Justitie heeft geen inzicht in het aantal
telefoontaps in Nederland en acht het ook niet zinvol dat in de
toekomst bij te houden. Dat blijkt uit antwoorden van minister Nawijn
op kamervragen. Marijke Vos van GroenLinks stelde de vragen naar
aanleiding van de uitspraak van de bestuursrechter in Amsterdam in de
rechtszaak die Bits of Freedom heeft aangespannen. Daarmee wilde Bits
of Freedom op basis van de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB) de
tapcijfers over de jaren negentig te krijgen. De rechter heeft in de
uitspraak genoegen genomen met het verweer van het ministerie van
Justitie dat er geen cijfers over het tappen in Nederland worden
bijgehouden. In 1998 zou het aantal taps eenmalig zijn
geïnventariseerd en bleken er 10.000 taps geplaatst, waarvan 7000 op
mobiele netten en 3000 op vaste netten.
"Ik zie geen meerwaarde in een afzonderlijke landelijke registratie
van de inzet van opsporingsmethoden", aldus Nawijn. De minister geeft
wel toe dat er cijfers bestaan over 1998. "In 1998 is op het verzoek
van het Overlegorgaan Post en Telecommunicatie deelorgaan aftappen
(OPT-daf) het aantal taps geïnventariseerd. De door u genoemde cijfers
betreffen een opgave van de regionale tapkamerbeheerders over het jaar
1998."
Vreemd genoeg gaat de minister in zijn antwoord uitgebreid in op de
stijging van het aantal taps in recente jaren. Hiermee geeft de
minister aan wel degelijk cijfers over verschillende jaren te kunnen
vergelijken. "Het aantal taplasten is echter door het gebruik van
nieuwe telecommunicatietechnieken en door het veranderd gebruik van
telecommunicatie wel aanzienlijk toegenomen."
De suggestie om een centrale toezichthouder in stellen zoals de
Communications Commissioner in Engeland wordt door de minister
afgewezen. Toetsing door de rechter achteraf is volgens hem voldoende.
"Het justitiële tapbevel wordt gegeven door de officier op machtiging
van de rechter-commissaris. Achteraf toetst de strafrechter de
toepassing van het middel." Daarmee gaat de minister voorbij aan het
feit dat slechts een deel van alle taps als bewijsmateriaal in een
rechtszaak belandt. De Engelse Communications Commissioner kijkt nu
juist ook naar wat er mis gaat bij taps die nooit in een strafdossier
verschijnen.
De minister zegt ook niet te weten hoe vaak verdachten een notificatie
krijgen van een tap. Iedereen die is getapt door de politie moet in
principe na afloop hiervan op de hoogte worden gesteld. "Van deze
notificatie wordt geen centrale registratie bijgehouden; cijfers zijn
mij dan ook niet bekend."
Overigens krijgen de telecommunicatieaanbieders een vergoeding voor
elke uitgevoerde tap. Uit de financiële administratie van deze
betalingen zou het aantal taps makkelijk af te leiden zijn. In de
rechtszaak liet het ministerie weten wel over de rekeningen te
beschikken maar deze nog nooit bij elkaar te hebben opgeteld.
Antwoord Nawijn op vragen van lid Vos (31 maart 2003)
Tweede Kamer, 20022003, Aanhangsel handelingen 1035, p. 2163
Uitspraak rechter Bits of Freedom versus de Staat
http://www.bof.nl/docs/tap_wob_2003.pdf
=====================================================================
5. Kwestbaarheid tapkamers
=====================================================================
Minister Remkes wil niet al te veel naar buiten brengen over de
veiligheid en kwetsbaarheid van tapkamers van politie en
inlichtingendiensten.
Eind 2002 ontstond een debat in de Tweede Kamer over het mogelijk
weglekken van getapte informatie door kwetsbaarheid of achterdeurtjes
in de aftapapparatuur van het Israëlische bedrijf Comverse die in veel
tapkamers in gebruik is. Volgens de minister was er geen reden tot
ongerustheid. Wel had het Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging
(NBV) al in de zomermaanden van 2002 met betrekking tot de tapkamers
van de KLPD en de AIVD een risico-analyse uitgevoerd met het doel om
vast te stellen hoe gevoelig tapkamers van Comverse zijn voor
veiligheidsincidenten. "Het NBV heeft een aantal adviezen uitgebracht
over beveiligingsaspecten van tapkamers. Deze adviezen zijn aan de
dienstleiding van de AIVD en de KLPD voorgelegd." Blijkbaar waren er
dus wel aanmerkingen op de veiligheid. Maar de minister is niet van
plan het rapport aan de Kamer te geven. "Omdat in het rapport ingegaan
wordt op concrete beveiligingsaspecten acht ik het zeer ongewenst dit
rapport in de openbaarheid te brengen.”
Onbevestigde berichten duiden erop dat het NBV bij het onderzoek
medewerking had gevraagd van Comverse, onder andere door het ter
beschikking stellen van de broncode. Nadat Comverse dit weigerde moest
het NBV concluderen dat zij geen volledige analyse kon maken van de
veiligheid van de Comverse apparatuur.
In antwoord op vragen van kamerlid De Wit (SP) heeft de minister op 26
maart 2003 wel aangekondigd met nieuw onderzoek te komen. "Mijn
ambtgenoot van Justitie en ik achten het van groot belang dat
interceptie van telecommunicatie voor de opsporing en de I&V-diensten
ook in de toekomst als instrument beschikbaar blijft en dat er geen
twijfel bestaat aan de betrouwbaarheid van het langs die weg verkregen
materiaal. Met het oog hierop laten wij momenteel alle technische en
organisatorische voorschriften rond het tapproces inventariseren en
aan een kritisch onderzoek onderwerpen om te bezien of deze
aanscherping behoeven. In aanvulling op het rapport van het NBV laten
mijn ambtgenoot van Justitie en ik verder een Afhankelijkheids- en
Kwetsbaarheidsanalyse uitvoeren op die onderdelen van het justitiële
tapproces die in eerste instantie buiten de opdracht aan het NBV
vielen. De uitkomsten van dat onderzoek zullen te zijner tijd aan de
daartoe geëigende Commissies van de Kamer ter kennis worden gebracht."
Antwoorden op vragen van het lid De Wit (26 maart 2003)
Kamervragen met antwoord 2002-2003, nr. 1010, Tweede Kamer
Brief minister n.a.v. vragen over tapkamers (6 december 2002)
Kamerstuk 2002-2003, 28600 VII, nr. 41 herdruk, Tweede Kamer
=====================================================================
6. Nederland scoort lager op eGovernment
=====================================================================
Consultancy bureau Accenture heeft Nederland in haar jaarlijkse
eGovernment ranglijst laten zakken van plaats 11 naar 13. De top drie
wordt ingenomen door Canada, Singapore en de VS.
In het rapport wordt de lagere score van Nederland voor online
dienstverlening door de overheid verklaart uit de turbulente politieke
situatie, de lage prioriteit van ICT in het overheidsbeleid en de
afwezigheid van een verantwoordelijk bewindspersoon voor ICT.
Het rapport is voorzichtig optimistisch over de toekomst omdat
Nederland weliswaar niet geïnvesteerd heeft in zichtbare online
dienstverlening maar wel in achterliggende administratieve processen.
eGovernment Leadership: Engaging the Customer
http://www.accenture.com/xdoc/en/industries/government/gove_capa_egov_leadership.pdf
=====================================================================
7. UPC: klachten en open netwerk toegang
=====================================================================
De voortdurende stroom klachten over de service en de monopoliepositie
van UPC blijft aanhouden. Klanten van UPC klagen bij de
Consumentenbond, de SP en Tros Radar over spookrekeningen en de
onbereikbaarheid van het kabelbedrijf.
Omdat UPC onbereikbaar is voor vragen en klachten, is de
Consumentenbond bemiddeling begonnen voor haar leden. Klachten over
spookrekeningen worden door de Consumentenbond met UPC besproken. De
Socialistische Partij werkt aan een klachtenboek over UPC en heeft een
enquête geopend op haar website.
De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) heeft UPC om opheldering
gevraagd na een aantal klachten over onjuiste facturen. Omdat UPC in
haar incassobeleid dreigt met afsluiting van de kabel is er mogelijk
sprake van misbruik van haar monopoliepositie. Consumenten hebben
namelijk vaak geen alternatief voor de door UPC geleverde diensten.
In Tros Radar van 24 maart heeft PvdA kamerlid Martijn van Dam
aangekondigd zich in te zetten voor een snelle behandeling van de
Kabelwet in de Tweede Kamer. Om concurrentie op de kabel te
bewerkstelligen zal de Kabel overigens nog wel wat wijzigingen moeten
ondergaan. In het huidige voorstel kan de OPTA, na het constateren van
een aanmerkelijke marktmacht, kabelbedrijven verplichten toegang te
geven aan internet providers. Maar aangezien de OPTA al eerder heeft
geconstateerd dat er van een monopoliepositie voor internet toegang
geen sprake is, lijkt het huidige voorstel voor wat betreft UPC weinig
te veranderen.
Staatssecretaris Wijn van Economische Zaken heeft er in een brief aan
de vaste commissie Economische Zaken op aangedrongen om de wet Toegang
tot de Kabel snel te behandelen. Als belangrijkste reden geeft hij aan
dat op 25 juli de Europese regels voor Open Netwerk Toegang (ONP) van
kracht worden en het wetsvoorstel Toegang tot de Kabel nu juist regelt
dat de oude regels in Nederland van kracht blijven. De minister pleit
dus voor een wet waarmee open toegang vooralsnog een illusie blijft.
Chaos bij UPC
http://www.trosradar.nl/onderwerp.php3?id=373
Consumentenbond start bemiddelingsactie voor leden
http://www.consumentenbond.nl/nieuws/nieuws/228391?ticket=tiOYoNoNoWBZU
Actie Kabelklacht
http://www.sp.nl/actiekabelklacht/
NMa vraagt UPC om opheldering
http://www.nmanet.nl/nl/nieuws_en_publicaties/persberichten/03-16.asp
Brief staatssecretaris over wet Toegang tot de Kabel (7 april 2003)
Kamerstuk 2002-2003, 28203, nr. 12, Tweede Kamer
=====================================================================
8. Open Source Software conferentie
=====================================================================
Op 14 mei 2003 organiseert het programma 'open standaarden en open
source software voor de overheid' (OSOSS) in opdracht van het
ministerie van Binnenlandse Zaken het symposium ‘Openheid duurt het
langst. Open Standaarden en Open Source Software voor de overheid’.
Het symposium behandelt het belang van open standaarden en open source
software voor de overheid. Tijdens het symposium wordt onder andere de
eerste versie van een catalogus van open standaarden gepresenteerd.
OSOSS
http://www.ictu.nl/ososs.html
=====================================================================
Over Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom komt op voor digitale burgerrechten.
Bits of Freedom is gevestigd in Amsterdam en is lid van de Global
Internet Liberty Campaign en European Digital Rights.
Bits of Freedom bestaat uit Maurice Wessling en Sjoera Nas.
Wij hopen op uw steun, commentaar en kritiek.
http://www.bof.nl/
info@bof.nl
tel 020 - 4686451
fax 020 - 5241229
Postbus 1035
1000 BA Amsterdam
Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/
=====================================================================
Nieuwsbrief abonnement
=====================================================================
Abonneren kan door een email te sturen naar:
To: nieuws-l-request@bof.nl
Subject: subscribe
Abonneren en afmelden kan ook via het web:
http://list.xs4all.nl/mailman/listinfo/nieuws-l
Bij problemen met het (un)subscriben kunt u contact opnemen met
info@bof.nl
=====================================================================
European Digital Rights (EDRI)
=====================================================================
Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie
van privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft
een eigen Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief
uit met een overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa.
Aanmelden voor een gratis abonnement op EDRI-gram kan op de website
van EDRI:
http://www.edri.org/
=====================================================================