================================================
================================================
BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF
Nr. 2.11 - 26 mei 2004
================================================
================================================
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2004_11.html
=====================================================================
Inhoud:
=====================================================================
1. Ranglijst Nederlandse Euro-parlementariërs
2. Spamverbod in werking
3. RFID implant voor barrekening
4. Biostabiel verliest rechtszaak
5. Stemmachines in Amsterdam
6. KPN past beleid geheime nummers aan
7. Regerabilia
8. Bits of Freedom in het nieuws
9. Steun Bits of Freedom
=====================================================================
1. Ranglijst Nederlandse Euro-parlementariërs
=====================================================================
In het zicht van de Europese verkiezingen (op 10 juni) heeft Bits of
Freedom een kleine analyse gedaan van het stemgedrag van de 31
Nederlandse Euro-parlementariërs op het gebied van digitale
burgerrechten. Bits of Freedom heeft gekeken naar de invoering van een
algemene bewaarplicht verkeersgegevens, naar software patenten en naar
de overdracht van passagiersgegevens aan de VS. Alleen parlementariërs
die actief tegen deze plannen hebben gestemd, krijgen punten. Wie
afwezig was, of voor de plannen stemde, haalt dus geen punten.
In tegenstelling tot het stemadvies van stemwijzer.nl kijkt Bits of
Freedom niet naar partijprogramma's maar naar uitgebrachte stemmen door
individuele leden. Daardoor komen uitsluitend zittende parlementariërs
in de analyse aan bod.
Er zijn de afgelopen jaren in het parlement veel meer voorstellen
bediscussieerd met invloed op de digitale burgerrechten, maar Bits of
Freedom heeft voor deze 3 onderwerpen gekozen omdat ze ook na de
verkiezingen nog in het parlement aan de orde komen.
A. Bewaarplicht
In de Europese richtlijn betreffende privacy en elektronische
communicatie (2002/58/EG) is op het laatste moment een amendement
ingebracht door de christen democraten en sociaal-democraten waardoor
een algemene bewaarplicht voor verkeersgegevens mogelijk werd gemaakt,
het huidige artikel 15 van de richtlijn. De rapporteur (de
vertegenwoordiger van het parlement die een richtlijn in de relevante
parlementaire commissie voorbereidt), Cappato, was hier zeer op tegen.
De richtlijn was juist bedoeld om de digitale privacy van burgers te
beschermen, niet om deze systematisch te ondermijnen door van alle
burgers alle gegevens te bewaren over hun internet- en belgedrag.
Cappato gaf als stemadvies aan het Europees Parlement om tegen het
tweede deel van amendement 46 te stemmen omdat hierin een algemene
bewaarplicht voor verkeersgegevens mogelijk werd gemaakt, ook van
niet-verdachte burgers. Amendement 46 heeft het helaas wel gehaald en
werd bij de stemming op 30 mei 2003 aangenomen met een meerderheid van
351 stemmen tegen 133.
Tegen de bewaarplicht stemden zes VVD-ers: Maaten, Manders, Mulder,
Plooij-van Gorsel, Sanders-ten Holte en Vermeer. Drie vertegenwoordigers
van GroenLinks: Buitenweg, Lagendijk en De Roo. D66: Van der Laan. SP:
Meijer.
Eind april 2004 hebben 4 lidstaten een voorstel ingediend voor een
algemene bewaarplicht van minimaal 1 jaar. Hoewel het nieuw verkozen
Europees parlement formeel nog wel om advies wordt gevraagd over dit
voorstel, heeft het geen vetorecht. Het is zogenaamde 'derde pijler'
besluitvorming, waarover de ministers van de lidstaten zelf beslissen.
B. Software patenten
Op 24 september 2003 stemde het Europees Parlement over een voorstel dat
het mogelijk maakt om octrooien aan te vragen op software
(A5-0238/2003). Na een intensieve lobby van zowel voorstanders (vooral
grote multinationals) en tegenstanders (software-ontwikkelaars, talloze
kleinere bedrijven en een groep vooraanstaande economen), nam het
Europees parlement een hele reeks amendementen aan die de aard en omvang
van deze octrooien ernstig inperkten. Niet over alle belangrijke
amendementen is hoofdelijk gestemd, maar een aardig voorbeeld van de
stemverdeling biedt amendement 60, waarmee octrooien op
procesbeschrijvingen uitgesloten worden. Dit om Amerikaanse toestanden
te voorkomen zoals amazon.com met het patent op one-click shopping. Het
amendement werd aangenomen met 318 stemmen voor en 219 stemmen tegen.
Vrijwel alle Nederlandse Euro-parlementariërs steunden deze inperking
van de patenteerbaarheid (de complete fracties van CDA, PvdA,
GroenLinks, D66, Christen Unie, SGP en SP waren aanwezig, en stemden
voor). De VVD-ers steunden de inperking niet of waren bij de stemming
afwezig.
De ministers van economische zaken van de lidstaten hebben zich weinig
van deze parlementaire meerderheid aangetrokken. Op 18 mei 2004 namen
zij in de Raad van Europa een nieuwe tekst aan, die directe
octrooieerbaarheid toestaat van computerprogramma's, data-structuren en
procesbeschrijvingen. Het Europees Parlement begint waarschijnlijk in
september 2004 aan de tweede lezing van dit voorstel.
C. Overdracht passagiersgegevens aan de VS
Het Europees Parlement heeft tot 2 keer toe gestemd tegen de overdracht
van passagiersgegevens aan de Verenigde Staten. Sinds een jaar eisen de
VS van maatschappijen die naar de VS vliegen, dat zij gegevens uit de
passenger name records (PNR) overdragen. Het gaat om gegevens uit het
PNR-reserveringssysteem waaronder namen, verblijfplaatsen, credit card
nummers, e-mail adressen en voedselvoorkeuren van passagiers op
transatlantische vluchten. Onder leiding van rapporteur Boogerd-Quaak
(D66) stemde het parlement op 31 maart 2004 in met een resolutie tegen
het voorstel van de Commissie. De resolutie werd aangenomen met 229
stemmen voor en 202 stemmen tegen.
De resolutie verzet zich tegen het voorstel vanwege de lange
bewaartermijn, het gebrek aan protestmogelijkheden voor Europeanen in de
Verenigde Staten tegen eventueel misbruik van de gegevens en de
onduidelijkheid over welke Amerikaanse overheidsdiensten allemaal
gebruik mogen maken van deze gegevens.
De fracties van D66, GroenLinks en SP stemden tegen de overdracht van de
gegevens. Dat gold ook voor de leden van de PvdA en VVD, in afwezigheid
van Van Hulten (PvdA) en Plooij-van Gorsel en Sanders-ten Holte (VVD).
Op 21 april diende Boogerd-Quaak een nieuwe resolutie in, dat het
Europees Parlement de Commissie voor het Hof van Justitie zou slepen als
ze toch de beslissing zou doordrukken om de gegevens wel over te dragen.
Deze resolutie werd met 276 tegen 260 stemmen aangenomen (van deze
stemming is echter geen hoofdelijke stemming beschikbaar). De zaak
krijgt zeker een vervolg, nu de Commissie heeft besloten om de
overdracht toch door te drukken, en Boogerd-Quaak een extra spoedzitting
heeft aangevraagd in het nieuwe parlement, om opnieuw een resolutie in
te kunnen dienen tegen het voorstel.
De uitslag
De leden die herkiesbaar zijn bij de komende verkiezingen zijn
onderstreept.
De GroenLinks leden Buitenweg, Lagendijk en De Roo
en tevens SP-er Meijer behalen de hoogste score: 3 punten.
D66-ers Van den Bos en Boogerd-Quaak krijgen 2 punten.
Daarbij moet worden aangetekend dat Boogerd-Quaak geen drie punten kan
halen omdat ze pas in het parlement kwam na de stemming over de
bewaarplicht (zij volgde Van der Laan op die naar de Tweede Kamer
vertrok). Vier VVD-ers, Maaten, Manders, Mulder en
Vermeer krijgen 2 punten. Vijf PvdA-ers krijgen 2 punten: Van
den Berg, Van den Burg, Corbey, Swiebel en
Wiersma. Bouwman van Groen Links krijgt ook 2 punten.
Alle CDA-ers en de leden van de kleine christelijke fracties krijgen
slechts 1 punt. Van de VVD krijgen Plooij-van Gorsel en Sanders-ten
Holte 1 punt. Hetzelfde geldt voor PvdA-er Van Hulten.
=====================================================================
2. Spamverbod in werking
=====================================================================
Op 19 mei is de gewijzigde telecommunicatiewet in werking getreden.
Daarmee is het versturen van spam in Nederland verboden. Verzenders
van e-mail en sms met commerciële, ideële of charitatieve doeleinden
hebben voorafgaande toestemming nodig van de ontvanger. Bovendien moet
de verzender ook kunnen aantonen dat toestemming is verleend. De
berichten moeten altijd vermelden wie de opdrachtgever is en moeten
ook een geldig adres bevatten voor afmelding.
Het spamverbod bevat een uitzondering voor berichten aan ontvangers
waarmee de verzender al een bestaande klantrelatie heeft. Bovendien
geldt het verbod alleen voor e-mail adressen van particuliere
gebruikers. Een zakelijk e-mail adres mag gewoon gespamd worden. Het
e-mail adres van bijvoorbeeld een Tweede Kamer lid (tk.parlement.nl)
is daardoor niet beschermd tegen spam. In de praktijk zal dit
onderscheid grote onduidelijkheid veroorzaken. Aan een e-mail adres is
namelijk nooit te zien of het particulier of zakelijk is.
De handhaving van het spamverbod ligt vooral bij de OPTA. Maar het
handhaven van het verbod op ontbrekende of vervalste afzendergegevens
is in handen van de Economische Controledienst (ECD). Bovendien ligt
de handhaving van sommige privacy-aspecten van spam, zoals de handel
in e-mail adressen, bij het College bescherming persoonsgegevens. De
OPTA kan spammers een boete van maximaal 450.000 euro opleggen.
De OPTA heeft voor het vervolgen van spammers 300.000 euro op
jaarbasis begroot. Voor dit bedrag zijn vijf medewerkers in dienst
genomen en is een website geopend (spamklacht.nl) met informatie over
het spamverbod en de mogelijkheid klachten in te dienen. De klachten
leiden echter niet automatisch tot het instellen van een onderzoek
door de OPTA. De toezichthouder wil op basis van de klachten vooral de
grote Nederlandse spammers identificeren en vervolgen. In de eerste
vijf dagen heeft de OPTA via de website 85 klachten ontvangen.
De positie van spamvrij.nl blijft onduidelijk. Het ministerie van
Economische Zaken heeft dit meldpunt voor spam geen financiële steun
toegezegd. Daarmee is het voortbestaan van de nationale schandpaal
voor spammers ongewis.
De OPTA vermeldt op haar website uitdrukkelijk dat zij geen klachten
over buitenlandse spam in behandeling neemt. De verzender wordt
daarbij gedefinieerd als de 'materiële verzender'. "Daarmee wordt
gedoeld op de degene die op de verzendknop drukt of degene die
opdracht geeft tot de verzending. Een voorbeeld: een organisatie geeft
vanuit Nederland opdracht aan een buitenlandse internetaanbieder om
ongevraagde berichten te verzenden. Deze organisatie zal worden
aangemerkt als verzender en valt onder de Nederlandse
Telecommunicatiewet."
Hoewel de OPTA in haar jaarverslag 2003 vaststelt dat spam "voor een
zeer groot deel een grensoverschrijdend probleem is" en voornemens is
om "samen met de buitenlandse toezichthouders ook aan een
internationale aanpak [te] werken", zal zij toch geen klachten over
buitenlandse spam behandelen. Zelfs doorgeleiding van de klacht aan de
juiste buitenlandse toezichthouder ziet de OPTA vooralsnog niet als
haar taak. De website van de OPTA bevat ook geen links naar
toezichthouders in de andere EU landen waar hetzelfde spamverbod
geldt.
De OPTA laat in het jaarverslag nog een proefballon op over de
digitale postzegel waarmee het minder aantrekkelijk zou worden voor
spammers om veel e-mail te versturen. "Zelfs één reactie op een
miljoen berichten is al winstgevend. Voor het soort e-mail dat zenders
van spam sturen zou bijvoorbeeld een digitale 'postzegel' kunnen
worden vereist." Internetgebruikers in Derde Wereld landen zouden van
zo'n systeem echter de dupe worden. Bovendien wordt veel spam op dit
moment verstuurd vanaf gehackte PC's van breedbandgebruikers ('spam
zombies'). Deze gebruikers krijgen dan hoge rekeningen voor spam die
buiten hun medeweten is verstuurd.
OPTA en spam
http://www.spamklacht.nl/
Spamvrij
http://www.spamvrij.nl/
OPTA jaarverslag
http://www.opta.nl/download/opta_jaarverslag_2003.pdf
=====================================================================
3. RFID implant voor barrekening
=====================================================================
Een bar in Rotterdam gaat haar klanten de mogelijkheid bieden om een
onderhuidse RFID te laten inbrengen. Met de chip worden alle
betalingen, zoals entreegeld en drankjes, automatisch afgerekend. De
RFID wordt ingebracht door een arts.
De RFID van fabrikant Verichip is ongeveer zo groot als een
rijstkorrel. Volgens de website van Verichip bevat de RFID een uniek
serienummer. Het leesapparaat waarmee de chip in contact wordt
gebracht, verstuurt het serienummer via een internetverbinding naar
een register van de fabrikant waarin de persoonsgegevens van de
gechipte personen staan.
De chip kan alleen worden gebruikt door winkels die aangesloten zijn
bij Verichip. Voor systemen van andere fabrikanten zal dus telkens een
nieuwe 'rijstkorrel' in de vinger moeten worden aangebracht.
De eigenaar van de bar is optimistisch over de bereidheid van zijn
klanten om gechipt te worden: "Ik weet dat veel mensen geïmplanteerd
willen worden. Trouwens, bijna iedereen hier heeft piercings,
tatoeages of siliconen".
VIP-chips in Rotterdamse Baja Beach Club (26.04.2004)
http://www.emerce.nl/nieuws.jsp?id=277589
Verichip
http://www.4verichip.com/
=====================================================================
4. Biostabiel verliest rechtszaak
=====================================================================
Ondernemer Bruno Santanera heeft een kort geding rondom zijn
magneethanger biostabil verloren. De website www.biostabiel.sucks.nl,
waarop de werking van de Biostabiel in twijfel wordt getrokken, hoeft
niet van internet te worden gehaald, zo blijkt uit een uitspraak van
de voorzieningenrechter in Groningen.
De biostabiel is een ketting met hangertje dat via teleshopping wordt
verkocht. Het magneetje in de hanger zou een heilzame werking hebben
volgens de maker. De kritische website noemt de biostabiel een
'kermis-kettinkje'.
Santanera eiste dat het gebruik van de merknaam biostabiel in de
domeinnaam werd gestaakt. Bovendien moest de gedaagde stoppen met
'kwetsende of smadelijke mededelingen' over de hanger. De
voorzieningenrechter wijst deze eisen af. "Nu verder duidelijk is dat
[gedaagde] de uitlating over de Biostabil2000 [..] niet brengt als een
feit doch voor een ieder duidelijk is [..] dat het hier een eigen
subjectief waarde-oordeel [..] betreft, vermag de voorzieningenrechter
niet in te zien dat de grenzen van het betamelijke in deze zijn
overschreden en [eiser] zich deze uitlating niet moet kunnen laten
welgevallen."
BioStabil2000 is als woordmerk gedeponeerd bij het Benelux Merken
Bureau. De rechter gaat in zijn uitspraak echter niet in op de
eventuele onrechtmatigheid van het gebruik van het woord biostabiel in
de domeinnaam. De gedaagde heeft namelijk als verweer gegeven dat de
domeinnaam slechts een deel van het woordmerk bevat. Omdat de eiser
dat verweer vervolgens niet heeft bestreden, vervalt voor de rechter
de eis om de website uit de lucht te halen.
De enige eerdere Nederlandse uitspraak over een kritische domeinnaam
betreft het conflict tussen relatiebureau Constance Sars en een klant.
Omdat de vijf bemiddelingen die Constance Sars heeft aangeboden niet
zijn bevallen, vraagt een ontevreden klant zijn geld terug. Constance
Sars weigert dit en vervolgens registreert de klant de domeinnaam
constancesars.com, waarin hij zijn negatieve ervaring met het
bemiddelingsbureau beschrijft. De rechter vond in dat geval dat de
domeinnaam 'buitenproportioneel' veel aandacht op Constance Sars
vestigde. De website moest daarom uit de lucht.
Uitspraak kort geding (25.05.2004)
http://www.rechtspraak.nl/uitspraak/frameset.asp?ui_id=60821
Kritische domeinnamen
http://www.bof.nl/activisme.html
4
=====================================================================
5. Stemmachines in Amsterdam
=====================================================================
De gemeente Amsterdam wil als een van de laatste gemeentes in
Nederland stemmachines invoeren. In de voorjaarsnota schrijft het
College van B&W: "Ons College meent dat thans het moment is gekomen om
afscheid te nemen van het rode potlood en stelt daarom voor een bedrag
van 0,4 miljoen euro ten laste van de structurele ruimte te brengen,
opdat bij de eerstvolgende reguliere verkiezingen in 2006 elektronisch
kan worden gestemd." Het zou gaan om 480 stemmachines.
In de PvdA fractie van de gemeenteraad in Amsterdam gaan kritische
stemmen op over de geplande invoering van het elektronisch stemmen. Op
de website van PvdA Amsterdam vraagt raadslid Klerks zich af of de
voordelen van stemmachines wel opwegen tegen de nadelen. Als
belangrijkste bezwaar noemt hij dat de betrouwbaarheid van de machines
niet kan worden geverifieerd. Hij haalt het Ierse besluit aan om
Nederlandse stemmachines om die reden niet te gebruiken. Klerks noemt
een paper-trail en open source software als mogelijkheden om de
tekortkoming op te lossen.
De eerder gepubliceerde begroting 2004 van de gemeente bevat het
voornemen om meer open source software te gebruiken. Het is niet
duidelijk of het College beide voornemens aan elkaar koppelt en ook
open source voor de stemmachines gaat eisen van de fabrikant.
Voorjaarsnota 2004 College Amsterdam
http://www.amsterdam.nl/contents/pages/00004642/voorjaarsnota2004raad.pdf
Stembus of black-box?
http://www.pvda-amsterdam.nl/main.php?pag=nieuwsbericht&id=936
=====================================================================
6. KPN past beleid geheime nummers aan
=====================================================================
KPN gaat haar beleid inzake geheime nummers aanpassen. Het College
bescherming persoonsgegevens had gedreigd KPN anders een boete te
geven.
Uit een onderzoek van het CBP en de OPTA bleek dat KPN de namen en
adresgegevens die bij geheime nummers horen, verkoopt aan de direct
marketing branche. KPN is midden jaren negentig begonnen met de
verkoop van de adresgegevens van abonnees met een geheim nummer zonder
deze abonnees daarover in te lichten. Het CBP concludeert dat KPN
hiermee onrechtmatig heeft gehandeld. Het verstrekken van deze
abonneegegevens is strijdig met artikel 9 van de Wet Bescherming
Persoonsgegevens: "persoonsgegevens worden niet verder verwerkt op een
wijze die onverenigbaar is met de doeleinden waarvoor ze zijn
verkregen".
KPN zal daartoe uiterlijk in juli 2004 alle klanten met een geheim
nummer over het nieuwe beleid informeren via een bijsluiter bij de
telefoonrekening. De klanten zullen gewezen worden op de mogelijkheid
bezwaar te maken tegen het gebruik voor direct marketing van de
persoonsgegevens behorende bij het geheime nummer. Het maken van
bezwaar zal gratis zijn.
In de bijsluiter doet KPN nog steeds als het begrip 'geheime nummers'
een onjuiste aanduiding is, maar KPN gebruikt de term zelf ook nog
steeds op haar eigen website.
De KPN bijsluiter
http://www.cbpweb.nl/downloads_uit/z2003-1178_Bijsluiter.pdf
=====================================================================
7. Regerabilia
=====================================================================
Premier Balkenende over de balans tussen de privacy van personen en de
belangen van de maatschappij in het Parool van 25 mei 2004.
"Wanneer de privacy-wetgeving gaat functioneren als rem op informatie
die noodzakelijk is, moet dat veranderen."
=====================================================================
8. Bits of Freedom in het nieuws
=====================================================================
Bits of Freedom was in het nieuws met een uitzending van Vara's Kassa
op 15 mei waarin Sjoera Nas in discussie gaat met de OPTA over
spambestrijding.
Vara Kassa
http://kassa.vara.nl/portal?_scr=kassa_artikel&number=446627
BOF in het nieuws
http://www.bof.nl/bof_in_nieuws.html
=====================================================================
9. Steun Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom is een onafhankelijke stichting die geen
overheidssubsidie ontvangt, maar steunt op bijdragen van bedrijven en
particulieren. Dankzij vele kleine en grote bijdragen is BOF de winter
goed doorgekomen, maar om te kunnen overleven is structureel veel geld
nodig. U kunt BOF helpen om donateurs te werven door de nieuwe banner
op uw site te plaatsen.
BOF banner
http://www.bof.nl/banner.html
BOF jaarverslag 2003
http://www.bof.nl/verslag2003.html
Online doneren via credit card, acceptgiro of eenmalige machtiging:
http://www.bof.nl/donateur.html
=====================================================================
Over Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom komt op voor digitale burgerrechten.
Bits of Freedom is gevestigd in Amsterdam en is lid van de Global
Internet Liberty Campaign en European Digital Rights.
Bits of Freedom bestaat uit Maurice Wessling en Sjoera Nas.
Wij hopen op uw steun, commentaar en kritiek.
http://www.bof.nl/
info@bof.nl
tel 020 - 4686451
fax 020 - 5241229
Postbus 56901
1040 AX Amsterdam
Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/
Stuur een e-mail aan info@bof.nl als u de
persberichten van Bits of Freedom wilt ontvangen.
=====================================================================
Nieuwsbrief abonnement
=====================================================================
Abonneren kan via het invoerveld op:
http://www.bof.nl/
of door een e-mail te sturen naar:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: subscribe
Afmelden kan door een e-mail te sturen:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: unsubscribe
Bij problemen met het (un)subscriben kunt u contact opnemen met
info@bof.nl.
=====================================================================
European Digital Rights (EDRI)
=====================================================================
Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie van
privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft een eigen
Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief uit met een
overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa. Aanmelden voor
een gratis abonnement op EDRI-gram kan door een e-mail te sturen naar:
edri-news-request@edri.org
Onderwerp: subscribe
=====================================================================