================================================
================================================
BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF
Nr. 2.13 - 23 juni 2004
================================================
================================================
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2004_13.html
=====================================================================
Inhoud:
=====================================================================
1. Code e-mail reclame bevat verrassing
2. Eerste Kamer neemt identificatieplicht aan
3. Nederland nog steeds tapland
4. Meldpunt Ongebruikelijke Transacties
5. Nederlandse Creative Commons licentie
6. Software van stemdienst nu open source
7. CBP adviseert over Cybercrime Verdrag
8. Donnerabilia
9. Bits of Freedom in het nieuws
10. Steun Bits of Freedom
11. Colofon
=====================================================================
1. Code e-mail reclame bevat verrassing
=====================================================================
De Nederlandse direct marketing branche is het na twee jaar
onderhandelen onderling eens geworden over een code voor het verzenden
van reclame e-mail. De brancheorganisaties DDMA, EMMA-NL en
Thuiswinkel.org hebben samen met ECP.NL en VNO-NCW de gedragsregels
opgesteld. De onderhandelingen werden doorkruist door het boos
opstappen van de DDMA, die de mogelijkheid wilde behouden om
e-mailadressen aan derden te verstrekken.
De onderhandelingen werden grotendeels ingehaald door de nieuwe
Telecommunicatiewet waarin voor het toezenden van reclame e-mail
voorafgaande toestemming nodig is van de geadresseerde. Na een
dergelijk duidelijk spam-verbod lijkt het de vraag of er nog behoefte
is aan zelfregulering. Dat heeft immers alleen een functie als daarin
een praktische en duidelijke invulling wordt gegeven aan wettelijke
verplichtingen. Juist op het gebied van duidelijkheid lijkt de code
tekort te schieten.
De code vereist voor voorafgaande toestemming geen bevestiging per
e-mail, het aanvinken van toestemming op een website is voldoende. Op
die manier is het nooit duidelijk of de eigenaar van het e-mailadres
ook degene is die toestemming heeft gegeven. Bovendien geeft de code
ook geen invulling aan de wettelijke plicht die verzenders hebben om
toestemming te bewijzen. De naleving van de code wordt gecontroleerd
door de Reclame Code Commissie die echter geen sancties kan opleggen.
Het wettelijke spamverbod wordt gehandhaafd door de OPTA die forse
boetes kan opleggen.
De branche heeft een opmerkelijke blunder begaan bij het formuleren
van de code. De Telecommunicatiewet spreekt bij het spamverbod over
abonnees die natuurlijke personen zijn. Zakelijke e-mailadressen zijn
daardoor niet beschermd omdat een werknemer doorgaans geen abonnee is.
Het is immers de werkgever die een overkomst heeft met een
Telecommunicatieaanbieder voor internettoegang. De e-mail code spreekt
echter van personen. Uit de algemene Reclame Code blijkt dat ook
'personen in de hoedanigheid van hun beroep' daartoe behoren. Hoewel
de direct marketing branche de intentie had om een code te schrijven
gericht op consumenten, lijken zij zich verkeken te hebben op het
brede kader van de Reclame Code. Op basis van de e-mail code kunnen nu
ook personen met een zakelijk e-mailadres klachten indienen bij de
Reclame Code Commissie. De direct marketing branche geeft hierdoor
zakelijke e-mailadressen bescherming terwijl men daartegen succesvol
gelobbied heeft bij de behandeling van de Telecommunicatiewet.
De fout lijkt alleen maar te benadrukken welke verwarring het scheiden
van privé- en zakelijke adressen veroorzaakt. Niet alleen is het vaak
onmogelijk om aan een e-mailadres te zien of het privé dan wel
zakelijk wordt gebruikt, ook is er voor eenmansbedrijfjes en
freelancers vaak helemaal geen verschil aan te brengen.
Code Verspreiding Reclame via E-mail
http://www.reclamecode.nl/infomenu/boekje_tekst.asp?ID=46
Kamervragen 2003-2004, vraagnr. 2030416210 (18.06.2004)
=====================================================================
2. Eerste Kamer neemt identificatieplicht aan
=====================================================================
De Eerste Kamer is op 22 juni akkoord gegaan met het wetsvoorstel over
de invoering van de identificatieplicht. De Wet op de uitgebreide
identificatieplicht verplicht iedereen vanaf 14 jaar om een
identiteitsbewijs te tonen op verzoek van de politie of
toezichthouders. De politie mag dit eisen 'voor zover dat
redelijkerwijs noodzakelijk is voor de uitoefening van de
politietaak'.
Het voorstel is door de Eerste Kamer na stemming aangenomen. SP,
GroenLinks, SGP en de leden Van Middelkoop (ChristenUnie), Witteveen,
Hamel en Eigeman (allen PvdA) stemden tegen.
Het wetsvoorstel houdt geen verplichting in om altijd een
identiteitsbewijs te dragen (draagplicht) maar wel de plicht om op
verzoek te tonen (toonplicht). Tijdens het overleg in de Tweede Kamer
bleek dat in de praktijk iedereen toch een identiteitsbewijs moet gaan
dragen omdat niet te overzien is wanneer er naar gevraagd wordt. Zo
kunnen getuigen van een verkeersongeval verplicht worden hun
identiteit te tonen. Met een dergelijk gebrek aan voorzienbaarheid
wordt de toonplicht vanzelf een draagplicht. Maar de politie mag geen
controles uitvoeren alleen maar om te kijken of iedereen een
identiteitsbewijs bij zich draagt. Minister Donner gaf in de Tweede
Kamer toe dat dit subtiele verschil heel moeilijk is uit te leggen
tijdens een postbus 51 campagne. Het advies aan het publiek zal dan
ook zijn dat het dragen van een identiteitsbewijs 'verstandig' is.
Het wetsvoorstel treedt op 1 januari 2005 in werking. Het kabinet wil
nu geen nieuwe aparte identificatiekaart invoeren. Voor personen met
de Nederlandse nationaliteit zijn dat het paspoort en de Nederlandse
identiteitskaart. Voor vreemdelingen gelden de documenten die zijn
aangewezen in de Vreemdelingenwet 2000, zoals het
vreemdelingendocument. Verlopen of ongeldige identiteitsbewijzen
worden niet geaccepteerd. Nieuw is ook de erkenning van het rijbewijs
als algemeen identiteitsbewijs.
Minister Donner heeft de noodzaak voor de invoering van een
identificatieplicht slechts in heel algemene bewoordingen verdedigd.
Concrete voorbeelden die hij in beide Kamers noemde, waren vaak zo
discutabel dat zelfs voorstanders van de identificatieplicht erdoor
aan het twijfelen werden gebracht. "Het gaat daarbij in het bijzonder
om fietsers en voetgangers die worden staande gehouden voor strafbare
feiten die opzich geen aanhouding nodig maken", aldus de minister op
22 maart in de Eerste Kamer. In de Tweede Kamer was de minister iets
concreter en noemde fietsen door rood licht, fietsen op de stoep en
hondenpoep op de stoep. Verder noemt de minister het bevel tot
doorlopen dat in de Tweede Kamer werd omschreven als het bestrijden
van ramptoerisme. Tot slot heeft de identificatieplicht nog voordelen
voor personen die gewond of onwel worden aangezien "de politie ook
adequater [kan] optreden (contact zoeken met professionele
hulpverleners) als bekend is met welke persoon zij van doen heeft",
aldus de minister.
Wet op de uitgebreide identificatieplicht
http://www.eerstekamer.nl/9324000/1/j9vvgh5ihkk7kof/vgm4jptfvuyk
=====================================================================
3. Nederland nog steeds tapland
=====================================================================
Uit Duits onderzoek blijkt dat Nederland nog steeds het land is met
een van de hoogste aantallen justitiële telefoontaps in Europa en de
Angelsaksische landen. Het Max-Planck-Institut für ausländisches und
internationales Strafrecht heeft de tapcijfers van 16 landen op een
rij gezet. Italië spant de kroon met 76 taps per 100.000 inwoners.
Nederland volgt op de tweede plaats met 62 en Zwitserland op de derde
plaats met 32. In Groot-Brittannië is het aantal taps per inwoner het
laagste in Europa en ook in de andere Angelsaksische landen zijn de
cijfers laag. De VS hebben slechts 0,5 taps per 100.000 inwoners. Per
inwoner wordt in Nederland dus 120 maal meer getapt dan in de VS. De
Nederlandse cijfers komen overeen met 10.000 taps per jaar, een cijfer
over 1998 dat eerder door Bits of Freedom via een WOB openbaar werd.
Er zijn geen cijfers bekend over telefoontaps door inlichtingen- en
veiligheidsdiensten.
Uit Nederlands onderzoek naar recherchemethoden, waar onder andere het
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum bij betrokken was,
blijkt dat telefoontaps in grote opsporingsonderzoeken zelden leiden
tot bewijsmateriaal (belastende verklaringen) die in een rechtszaak
gebruikt kunnen worden. Voor het directe bewijs is de tap relatief
zelden van belang. De Nederlandse politie gebruikt de telefoontap
vooral als tactisch instrument, om netwerken in kaart te brengen en
als ondersteuning van observatie. De onderzoekers doen geen uitspraak
over de vraag of er in Nederland teveel wordt getapt maar
onderschrijven wel de conclusie dat Nederland ver uitsteekt boven de
andere westerse landen op dit gebied. "Duidelijk moge echter zijn dat
de verwevenheid van de tap met de Nederlandse opsporing - in elk geval
waar het de opsporing van ernstige delicten betreft - zeer nauw is."
Rechtswirklichkeit und Effizienz der Überwachung der Telekommunikation
[..], internationale vergelijking op p.104 (juni 2003)
http://www.iuscrim.mpg.de/verlag/online/Band_115.pdf
De telefoontap in grote opsporingsonderzoeken (juni 2004)
http://www.ministerievanjustitie.nl/b_organ/wodc/publicaties/overige/pdf/jv0404bok.pdf
Tapcijfers Nederland 1998
http://www.bof.nl/docs/aftapbrief.gif
=====================================================================
4. Meldpunt Ongebruikelijke Transacties
=====================================================================
Het aantal ongebruikelijke financiële transacties dat aan het Meldpunt
Ongebruikelijke Transacties ( MOT) wordt gemeld, is vorig jaar fors
gestegen. Het totale aantal meldingen bedraagt ruim 177.000, een
stijging van 29% ten opzichte van het jaar daarvoor (137.000
meldingen). Ook het aantal verdachte meldingen dat het Meldpunt
vervolgens doorgeeft aan de politie, is gestegen van bijna 25.000 in
2002 naar bijna 38.000 vorig jaar. Met deze verdachte meldingen is een
bedrag gemoeid van 1,5 miljard euro. Dat blijkt uit het jaaroverzicht
van het Meldpunt dat op 14 juni door minister Donner van Justitie naar
de Tweede Kamer is gezonden. De stijging van het aantal
ongebruikelijke transacties komt grotendeels voor rekening van het
forse aantal meldingen van money transfers.
Financiële dienstverleners, handelaren in zaken van grote waarden
(autohandel) en vrije beroepsbeoefenaren zijn op grond van de Wet MOT
verplicht bij het Meldpunt transacties te melden die aan de hand van
zogenaamde objectieve en subjectieve indicatoren als ongebruikelijk
bestempeld moeten worden.
Het grote aantal meldingen leidt echter niet tot veel vervolgingen
door justitie. Het meldpunt heeft in 2003 275 dossiers aan de politie
geleverd. Hiervan zijn slechts 35 dossiers in een nieuw of lopend
opsporingsonderzoek gebruikt. Of een dergelijk kleine opbrengst in
verhouding staat met de kosten en lasten die de meldingsplicht
veroorzaakt bij financiële instellingen, is natuurlijk de vraag.
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum schrijft in een
evaluatie van de meldingsplicht dat het 'ontbreekt [..] aan een doel
waar dat allemaal toe zou moeten leiden'. In de aanbiedingsbrief bij
het jaaroverzicht aan de Tweede Kamer zegt minister Donner dat het
onmogelijk is om de effectiviteit van de meldingsplicht met
bovenstaande cijfers te beoordelen. Daarmee lijkt hij te zeggen dat de
proportionaliteit van de meldingsplicht ook niet beoordeeld kan
worden. Het WODC rapport is duidelijk: "Zo is het MOT trots op het
aantal verwerkte ongebruikelijke en verdachte transacties maar
ontbreekt het aan een referentiekader waarmee kan worden beoordeeld of
het daar wel om gaat en of dat ook ergens toe bijdraagt".
Meldpunt Ongebruikelijke Transacties
http://www.justitie.nl/mot/Meldpunt/
WODC rapport 'Uit onverdachte bron'
http://www.ministerievanjustitie.nl/b_organ/wodc/publicaties/rapporten/pubrapp/ob218i.htm
=====================================================================
5. Nederlandse Creative Commons licentie
=====================================================================
Op 18 juni is de officiële Nederlandse Creative Commons licentie
gelanceerd tijdens een druk bezochte bijeenkomst in Amsterdam.
Nederland is het derde land in Europa waar deze licentie naar
nationaal recht is omgezet. De vertaling van de licentie is uitgevoerd
door het Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van
Amsterdam in samenwerking met DISC (Domein voor Innovatieve Software
en Content).
Ster van de middag was Laurence Lessig, de Amerikaanse grondlegger van
de Creative Commons. Beroemd om zijn strak getimede
powerpoint-presentatie, vol hilarische parodie-filmpjes, verzet hij
zich meeslepend tegen de overtuiging dat alle internetters piraten
zijn, die met inzet van alle technische en juridische middelen terug
naar de winkel gedreven moeten worden. Met de Creative Commons
licentie wil Lessig vooral een alternatief bieden voor de alom
gebruikte, verstikkende licenties waarin elk hergebruik van werken is
uitgesloten. Dergelijke licenties passen volgens Lessig niet in de
moderne cultuur die werkt volgens het 'Rip, Mix and Burn' principe.
De Creative Commons licentie gaat niet uit van 'all rights reserved',
maar hanteert het 'some rights reserved' principe. De licentie stelt
makers in staat om anderen hun werk te laten hergebruiken. Daarbij is
geen diepgravende kennis nodig van het auteursrecht. De licentie biedt
3 keuze-mogelijkheden: om wat voor soort werk het gaat (audio, video,
beeld, tekst of interactief); of gebruikers de werken commercieel
mogen gebruiken, en of ze bewerkingen alleen mogen aanbieden onder
dezelfde voorwaarden. In ieder geval moet de oorspronkelijke maker van
het werk altijd vermeld worden.
Bits of Freedom heeft haar website en nieuwsbrief onder de Creative
Commons licentie gebracht (zie colofon).
Creative Commons Nederland
http://www.creativecommons.nl/
=====================================================================
6. Software van stemdienst nu open source
=====================================================================
Het ministerie van Binnenlandse Zaken biedt de broncode van de
stemdienst Kiezen op Afstand onder de GNU GPL licentie aan via de
website van het programma Open Standaarden en Open Source Software
voor de overheid (OSOSS).
De stemdienst was een experiment tijdens de Europese verkiezingen
waarbij stemgerechtigden in het buitenland via telefoon en internet
hun stem konden uitbrengen. Via internet werden 4871 stemmen
uitgebracht, telefonisch kwamen 408 stemmen binnen.
De software is ontwikkeld door LogicaCMG, die contractueel alle
rechten aan de overheid heeft overdragen. Alleen de software die
betrekking heeft op het stemmen zelf is openbaar. Het deel dat
LogicaCMG heeft bijgedragen voor onder meer de beveiliging van de
stemserver wordt niet openbaar.
"Bij de keuze voor het open source maken van deze stemsoftware was het
belangrijkste argument 'transparantie'. Een overheid die burgers een
nieuwe faciliteit biedt om te stemmen, kan door openheid van zaken te
geven over de werking van de software het gebruik daarvan wellicht
stimuleren", aldus het ministerie van Binnenlandse Zaken.
De software van de stemmachines van Nedap is niet openbaar geworden.
Deze is eigendom van de fabrikant. Het is niet bekend of het
ministerie het argument van transparantie ook buiten internet wil
toepassen. Minister De Graaf heeft de Tweede Kamer eerder laten weten
dat hij de stemmachines in Nederland betrouwbaar vindt. Ierland blies
de introductie van stemmachines af nadat een onafhankelijke commissie
van mening was dat zij niet genoeg informatie had over de software van
de machines om de betrouwbaarheid te verifiëren.
Broncode stemdienst Kiezen op Afstand
http://www.ososs.nl/article.jsp?article=9698
Europese Verkiezingen: 4871 stemmen per internet
http://www.netkwesties.nl/editie100/artikel1.php
=====================================================================
7. CBP adviseert over Cybercrime Verdrag
=====================================================================
Het College bescherming persoonsgegevens heeft minister Donner
geadviseerd over het ontwerp wetsvoorstel Cybercrime. Het voorstel
beoogt uitbreiding en aanscherping van het strafrecht ten aanzien van
computercriminaliteit en geeft politie en justitie nieuwe bevoegdheden
voor de opsporing van misdrijven.
Het ontwerp wetsvoorstel loopt vooruit op de inwerkingtreding van
Cybercrime verdrag. Nederland ondertekende het Cybercrime verdrag in
november 2001. Dit Verdrag van de Raad van Europa is in totaal door 33
landen ondertekend en treed op 1 juli van dit jaar in werking. Alleen
de parlementen van Albanië, Kroatië, Estland, Hongarije, Litouwen en
Roemenië hebben het verdrag al goedgekeurd. De belangrijkste delen van
het verdrag zijn reeds door Nederland geïmplementeerd in eerdere
wetgeving zoals de Wet computercriminaliteit, de aftapverplichtingen
uit de Telecommunicatiewet, de Wet vorderen gegevens telecommunicatie
en de Auteurswet.
Het Cybercrime Verdrag stelt een aantal vormen van criminaliteit op
computer- en elektronische netwerken, waaronder internet, strafbaar
(zoals bijvoorbeeld hacking of illegaal afluisteren). Daarnaast
verplicht het verdrag onder andere tot het ontwikkelen van
instrumenten om elektronische netwerken te gebruiken bij de
bestrijding van criminaliteit. Het CBP uit in het advies zijn zorgen
over de samenhang met andere wetgeving.
Het CBP is van mening dat het Cybercrime Verdrag in Nederland
maatgevend dient te zijn voor het opsporen van criminaliteit waarbij
elektronische netwerken (met inbegrip van private en openbare
telecommunicatienetwerken) worden gebruikt, alsmede het vergaren van
elektronisch bewijsmateriaal. Het CBP adviseert de Minister daarom
zowel bestaande als in voorbereiding zijnde bevoegdheden die het
Cybercrime Verdrag te buiten gaan, alsnog aan te passen. Aanvullende
bevoegdheden kan de Nederlandse wetgever niet zonder meer in stand
laten. Daarnaast adviseert het CBP de Minister de sectoren, en met
name de telecommunicatiesector, grondig voor te lichten over het
geheel van verplichtingen bij inwerkingtreding van dit wetsvoorstel.
Het CBP vraagt de minister uitdrukkelijk uitspraak te doen onder welke
categorie van gegevens een opgeslagen en ongeopend e-mail bericht bij
een internet service provider valt. Het is volgens het CBP niet in te
zien waarom kennisneming door politie en justitie van een
e-mailbericht in opgeslagen vorm met andere waarborgen zou dienen te
zijn omgeven dan wanneer datzelfde bericht zou worden onderschept
tijdens het aftappen. Ook wil het CBP dat verkeersgegevens op gelijke
wijze beschermd worden als de inhoud van communicatie. Verder
adviseert het CBP inbreuken op vertrouwelijke communicatie over
besloten, niet-openbare netwerken op gelijke wijze strafbaar te
stellen als die middels openbare netwerken.
Advies conceptwetsvoorstel Aanpassing aan het Cybercrime Verdrag
(12.05.2004)
http://www.cbpweb.nl/downloads_adv/z2004-0287.pdf
Eerder artikel over het Wetsvoorstel Cybercrime in de BOF nieuwsbrief (03.03.2004)
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2004_5.html
=====================================================================
8. Donnerabilia
=====================================================================
Donner op 26 mei in de Tweede Kamer over de nota 'Naar een veiliger
samenleving'.
"Bij het nagaan van klachten over de privacywetgeving is gebleken dat
deze meestal niet op de wet berusten. Men heeft de neiging om privacy
als gemakkelijk excuus te gebruiken als men het lastig vindt om te
voldoen aan bepaalde regels. Daarom wordt gewerkt aan een brochure
over de mogelijkheden rond privacy. Om ook politiegegevens te kunnen
gebruiken, wordt een wijziging van de Wet politieregisters
voorbereid."
=====================================================================
9. Bits of Freedom in het nieuws
=====================================================================
Sjoera Nas van Bits of Freedom ging in discussie met dhr. Groenendaal
over elektronisch stemmen bij Telac radio en Maurice Wessling sprak
met Netkwesties over de nieuwe Code e-mail reclame.
BOF in het nieuws
http://www.bof.nl/bof_in_nieuws.html
=====================================================================
10. Steun Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom is een onafhankelijke stichting die geen
overheidssubsidie ontvangt, maar steunt op bijdragen van bedrijven en
particulieren. Dankzij vele kleine en grote bijdragen is BOF de winter
goed doorgekomen, maar om te kunnen overleven is structureel veel geld
nodig. U kunt BOF helpen om donateurs te werven door de nieuwe banner
op uw site te plaatsen.
BOF banner
http://www.bof.nl/banner.html
BOF jaarverslag 2003
http://www.bof.nl/verslag2003.html
Online doneren via credit card, acceptgiro of eenmalige machtiging:
http://www.bof.nl/donateur.html
=====================================================================
Colofon
=====================================================================
De Bits of Freedom nieuwsbrief wordt samengesteld en verzonden door de
stichting Bits of Freedom.
http://www.bof.nl/
Bits of Freedom komt op voor digitale burgerrechten. Bits of Freedom
is gevestigd in Amsterdam en is lid van de Global Internet Liberty
Campaign en European Digital Rights. Bits of Freedom bestaat uit
Maurice Wessling en Sjoera Nas.
Mits niet anders vermeld, valt de inhoud van deze nieuwsbrief onder de
Creative Commons Naamsvermelding 1.0 licentie. De gebruiker mag de
nieuwsbrief kopiëren, verspreiden, afgeleide werken maken en gebruiken
voor commerciële doeleinden. De licentie verplicht tot
naamsvermelding: de gebruiker dient Bits of Freedom te vermelden. Voor
de volledige licentie zie:
http://creativecommons.org/licenses/by/1.0/nl/deed.nl
Contactgegevens Bits of Freedom
info@bof.nl
tel 020 - 4686451
fax 020 - 5241229
Postbus 56901
1040 AX Amsterdam
Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/
Stuur een e-mail aan info@bof.nl als u de
persberichten van Bits of Freedom wilt ontvangen.
=====================================================================
Nieuwsbrief abonnement
=====================================================================
Abonneren kan via het invoerveld op:
http://www.bof.nl/
of door een e-mail te sturen naar:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: subscribe
Afmelden kan door een e-mail te sturen:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: unsubscribe
Bij problemen met het (un)subscriben kunt u contact opnemen met
info@bof.nl.
=====================================================================
European Digital Rights (EDRI)
=====================================================================
Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie van
privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft een eigen
Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief uit met een
overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa. Aanmelden voor
een gratis abonnement op EDRI-gram kan door een e-mail te sturen naar:
edri-news-request@edri.org
Onderwerp: subscribe
=====================================================================