================================================
================================================
BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF
Nr. 2.18 - 15 september 2004
================================================
================================================
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2004_18.html
=====================================================================
Inhoud:
=====================================================================
1. Politie-rapport ondergraaft Kabinetsstandpunt verkeersgegevens
2. Winkelier mag geen foto 'winkeldief' ophangen
3. Wet openbaarheid bestuur moet op de helling
4. Negentig organisaties tekenen verklaring tegen bewaarplicht
5. Wet vorderen gegevens telecommunicatie in werking
6. Identificatieplicht voor spuitbussen?
7. XS4ALL geeft 1 miljoen uit aan aftappen
8. T-shirt tegen de identificatieplicht
9. Auteursrecht symposium
10. Agenda
11. Bits of Freedom in het nieuws
12. Steun Bits of Freedom
13. Colofon
=====================================================================
1. Politie-rapport ondergraaft Kabinetsstandpunt verkeersgegevens
=====================================================================
Een onderzoek van de politie Rotterdam-Rijnmond uit april 2003 naar het
gebruik van verkeersgegevens telefonie bij de opsporing wijst uit dat deze
gegevens slechts in uitzonderingsgevallen essentieel zijn om misdaden op te
lossen. Het rapport toont geen noodzaak aan voor een bewaarplicht
verkeersgegevens. Verkeersgegevens laten zien met wie burgers hebben gebeld
en ge-smst en vanaf welke plekken ze mobiel gebeld hebben. Het rapport
heeft weinig aandacht voor internet.
Het rapport "Het gebruik van (historische) verkeersgegevens in de
opsporingspraktijk" is uitgevoerd door het regiokorps Rotterdam-Rijnmond in
opdracht van het ministerie van Justitie. Bits of Freedom heeft dit rapport
onlangs via een WOB-procedure gekregen van het ministerie van Economische
Zaken.
De conclusies van het rapport halen het Kabinetsstandpunt over een
voorgenomen bewaarplicht verkeersgegevens onderuit en zijn door de minister
van Justitie nooit naar de Kamer gestuurd.
De belangrijke punten uit het rapport zijn:
1. Het opvragen van verkeersgegevens is nu al, zonder dat er een
bewaarplicht is, een standaard opsporingsmiddel. In 90% van de
recherche-onderzoeken worden deze gegevens opgevraagd. Het gebruik is niet
beperkt tot onderzoek naar zware criminaliteit.
2. Tweederde van de onderzoeken zou ook succesvol afgerond kunnen worden
wanneer er zelfs helemaal geen verkeersgegevens beschikbaar waren.
3. Alleen in grootschalig fraude-onderzoek zijn verkeersgegevens essentieel.
De minister van Justitie heeft in augustus van dit jaar het rapport niet
genoemd in antwoord op Kamervragen van Kant (SP) of er onderzoek
beschikbaar was naar de effectiviteit van een bewaarplicht Ook in het
Kabinetsstandpunt van juli dit jaar over het Europees ontwerp-kaderbesluit
voor een bewaarplicht wordt de indruk gewekt dat het onderzoek nog niet is
uitgevoerd.
Het rapport is een resultaat van actiepunt 17 van het actieplan
terrorismebestrijding en veiligheid: "onderzoek verrichten naar [..] de
belemmeringen die de opsporings- en I&V diensten ondervinden door de
afwezigheid van bewaarplichten voor historische verkeersgegevens".
Sommige verkeersgegevens worden nu al door telecommunicatie-aanbieders
bewaard voor bedrijfsmatige doeleinden en worden gevorderd en gebruikt in
opsporingsonderzoek. De voorgestelde Europese bewaarplicht ten behoeve van
de opsporing moet het vastleggen van deze gegevens drastisch verbreden en
verlengen. Het voorstel betreft alle vormen van telecommunicatie (vaste- en
mobiele telefonie, internet, WIFI, VIOP, etc.) en een bewaarplicht van 1
tot 3 jaar. Het Nederlandse Kabinet is voorstander van een termijn van 1
jaar. De Raad van Hoofdcommissarissen steunde eerder ook deze termijn.
De opsteller van het rapport merkt op dat wanneer verkeersgegevens niet
beschikbaar zijn, de politie zwaardere opsporingsmethoden moet gebruiken
die dieper ingrijpen op de privacy van verdachten (taps, observatie).
Volgens Bits of Freedom wordt met deze redenering de wereld op zijn kop
gezet. Door de privacy van alle burgers via een bewaarplicht aan te tasten,
krijgen verdachten van zware criminaliteit minder last van
privacy-inbreuken. Met de bewaarplicht ontstaat een databank met een
overzicht van de activiteiten en netwerken van alle Nederlandse burgers. De
bewaarplicht geeft niet alleen inzicht wie met wie communiceert maar ook
naar welke informatie burgers op internet hebben gezocht en waar zij het
afgelopen jaar zijn geweest (lokatiegegevens gsm). Een verplichting die zo
diep ingrijpt op het leven van alle burgers is disproportioneel, zeker als
deze niet vergezeld gaat van rationele overwegingen rondom
noodzakelijkheid, effectiviteit en maatschappelijke kosten.
Het gebruik van (historische) verkeersgegevens in de opsporingspraktijk
(04.2003)
http://www.bof.nl/docs/rapport_verkeersgegevens.pdf
Antwoorden Donner aan Kant (23.08.2004)
Kamervragen met antwoord 2003-2004, nr. 2132, Tweede Kamer
http://www.bof.nl/docs/KVR20947.pdf
Kabinetsstandpunt over het EU voorstel bewaarplicht (14.07.2004)
Kamerstuk 2003-2004, 22112, nr. 331, Tweede Kamer (fiche 1)
http://www.bof.nl/docs/KST78542.pdf
=====================================================================
2. Winkelier mag geen foto 'winkeldief' ophangen
=====================================================================
Een Amsterdamse tabakszaak heeft van de rechter een verbod gekregen om nog
langer een foto van een 79-jarige vermeende winkeldief in de etalage op te
hangen.
De demente en bejaarde vrouw had een drietal tijdschriften uit de winkel
meegenomen zonder betaling. Vervolgens was zij door de eigenaar van de
tabakszaak buiten de winkel aangehouden en overgedragen aan de politie. De
winkelier heeft daarna een foto van de vrouw, afkomstig van de
bewakingscamera in de winkel, in de etalage gehangen met de tekst 'deze
vrouw heeft hier gestolen'. De eigenaar weigerde de foto te verwijderen
nadat de familie van de vrouw vertelde dat zij dement was.
De winkelier verklaarde voor de rechtbank dat de vrouw impliciet
toestemming heeft gegeven voor het gebruik van de foto omdat in de winkel
duidelijk sprake is van cameratoezicht. De rechtbank heeft dit verweer
verworpen. Het ophangen van de foto met tekst heeft "een diffamerende en
stigmatiserende effect" en is volgens de rechter in zekere zin ook bedoeld
als straf. Daarmee is het een vorm van eigenrichting. Het speelt volgens de
rechter geen rol of de vrouw gestolen heeft, dan wel dement is.
"Eigenrichting is in het wettelijke systeem niet toegestaan, het is aan de
strafrechter om te bepalen of de gedragingen van [eiseres] op 14 juli 2004
te kwalificeren zijn als diefstal [..]".
De rechter bepaalde bovendien dat het ophangen van de foto in strijd is met
de Auteurswet en de Wet bescherming persoonsgegevens. De winkelier is
veroordeeld tot het ophangen van een rectificatie in de etalage.
Uitspraak rechtbank Amsterdam (26.08.2004)
http://zoeken.rechtspraak.nl/zoeken/dtluitspraak.asp?searchtype=ljn&ljn=AQ7877&u_ljn=AQ7877
=====================================================================
3. Wet openbaarheid bestuur moet op de helling
=====================================================================
De overheid moet veel meer informatie actief openbaar maken. Dat is een van
de aanbevelingen uit een evaluatie van de Wet openbaarheid van bestuur
(Wob) die is gemaakt door de Universiteit van Tilburg in opdracht van het
ministerie van Binnenlandse Zaken.
De onderzoekers concluderen dat de Wob goed werkt als een algemeen kader
dat de toegankelijkheid van overheidsinformatie aan burgers regelt. Maar
juist in een aantal gevallen waarin nadrukkelijk een beroep op de Wob wordt
gedaan, functioneert zij in de praktijk niet goed. Veel gebruikers van de
Wob beschouwen een beroep op de wet als een laatste redmiddel: "je doet
geen beroep op de Wob als je tevreden bent over de informatieverstrekking".
De onderzoekers signaleren een aantal problemen. De overheid beantwoordt
Wob-verzoeken niet binnen de wettelijke termijnen, bepaalde begrippen in de
wet leveren onduidelijkheid en meningsverschillen op en mega-verzoeken
zorgen voor een grote werklast bij de overheid. Deze mega-verzoeken zijn
vaak het gevolg van het ontbreken van bestandslijsten.
In het rapport wordt geconcludeerd dat de Wob op zijn minst aan
modernisering toe is of helemaal vervangen moet worden. Dat alternatief zou
moeten worden gevonden in een algemene wet op toegang, toegankelijkheid en
gebruik van overheidsinformatie. Tegelijkertijd moet actieve openbaarheid
niet alleen op wetgevingsniveau (als hoofdregel voor openbaarheid) een
nieuwe en zwaardere invulling krijgen, maar ook praktisch veel beter uit de
verf komen. Hierbij moet de overheid meer gebruik maken van ICT.
In het rapport worden buitenlandse voorbeelden genoemd die navolging
verdienen. De Amerikaanse Electronic Freedom of Information Act (EFOIA)
bepaalt dat overheidsinformatie die twee maal verstrekt is, op internet
dient te worden geplaatst. Tevens wordt daar informatie verstrekt over
weigeringen op verzoeken om informatie en de reden(en) voor weigering.
De ministeries van Financiën en Economische Zaken zijn onlangs gestart met
het online zetten van Wob-verzoeken en de verstrekte documenten.
Over wetten en praktische bezwaren (januari 2004)
http://rechten.uvt.nl/simone/Wobevaluatie_def.pdf
Wob-verzoeken ministerie van Financiën
http://www.minfin.nl/default.asp?CMS_ITEM=ECE6D9B73B9F41B4B24FADCF43F5F07CX1X56794X99
Wob-verzoeken ministerie van Economische Zaken
http://www.minez.nl/content.jsp?objectid=24991
=====================================================================
4. Negentig organisaties tekenen verklaring tegen bewaarplicht
=====================================================================
Negentig non-gouvernementele organisaties uit Europa, de Verenigde Staten
en andere landen uit de rest van de wereld hebben hun handtekening gezet
onder een verklaring tegen de opslag van verkeersgegevens. De verklaring is
opgesteld door Privacy International en European Digital Rights (EDRI) en
vandaag ingeleverd in antwoord op een consultatieronde van de Europese
Commissie. De verklaring is daarnaast ook ondertekend door 89 bedrijven
(waaronder zeer veel Nederlandse IT-bedrijven).
De verklaring noemt het voorstel om alle bel- en internetgedrag van
Europese burgers tussen de 12 en 36 maanden te bewaren 'invasive, illegal,
illegitimate and illusory'.
Door de voortschrijdende technologie zijn verkeersgegevens veel meer dan
simpele lijstjes met gebelde telefoonnummers. Verkeersgegevens van internet
en mobiele telefonie kunnen gebruikt worden om gedetailleerd inzicht te
krijgen in de activiteiten en sociale netwerken van alle burgers.
Bits of Freedom was in 2002 een van de initiatiefnemers om een Europese
koepelorganisatie op te richten, om directer het beleid in Brussel te
kunnen beinvloeden. Inmiddels heeft EDRI 15 leden uit 11 Europese landen en
een eigen permanente vertegenwoordiger in Brussel. EDRI geeft elke 2 weken
een eigen Engelstalige nieuwsbrief uit (EDRI-gram), met informatie over
nieuwe wetgeving en belangrijke jurisprudentie op het gebied van digitale
burgerrechten.
Verklaring Privacy International en European Digital Rights (15.09.2004)
http://www.privacyinternational.org/issues/terrorism/rpt/responsetoretention.html
Lijst met ondersteunende organisaties en bedrijven (gesloten 15.09.2004)
http://www.edri.org/cgi-bin/index?id=000100000162
EDRI-gram en abonneren
http://www.edri.org/
=====================================================================
5. Wet vorderen gegevens telecommunicatie in werking
=====================================================================
Justitie kan zonder tussenkomst van een rechter verkeersgegevens opvragen
en iedere opsporingsambtenaar mag de identiteit van een
telecommunicatiegebruiker opvragen. Dat is het gevolg van de
inwerkingtreding van de Wet vorderen gegevens telecommunicatie op 1 september.
Door deze nieuwe wet vorderen gegevens telecommunicatie mogen alle
opsporingsambtenaren naam, adres en woonplaats (NAW-gegevens) van abonnees
opvragen bij telefoon- en internetaanbieders, ook van personen die niet
verdacht zijn. Een officier van Justitie mag verkeersgegevens opvragen.
Voor 1 september was de regel dat voor het opeisen van NAW en
verkeersgegevens een machtiging nodig was van een rechter-commissaris.
De wet vorderen gegevens telecommunicatie definieert niet wat precies
verkeersgegevens zijn. Daarvoor komt de minister nog met een aparte
regeling (AMvB). Donner heeft aangegeven dat verkeersgegevens gelijk zijn
aan 'inhoud' als het gaat om url's waarin inhoudelijke zoektermen zijn
opgenomen. Verder blijft de bevoegdheid tot het opvragen van
verkeersgegevens beperkt tot mobieltjes waarmee daadwerkelijk gebeld wordt.
Mobieltjes die 'stand-by' staan, mogen dus niet permanent worden gevolgd.
Ook is het afgelopen met de vrijwillige verstrekking van gegevens door
telecommunicatieaanbieders. Alle verstrekkingen dienen volgens het nieuwe
regime te verlopen.
De nieuwe wet verplicht de telefoon- en internetaanbieders niet om
verkeersgegevens te bewaren maar regelt alleen de toegang tot de gegevens
die beschikbaar zijn. Het kabinet steunt echter wel het EU voorstel voor
een bewaarplicht verkeersgegevens. Dat voorstel verplicht telefoon- en
internetaanbieders verkeersgegevens op z'n minst een jaar lang te bewaren.
=====================================================================
6. Identificatieplicht voor spuitbussen?
=====================================================================
De Tweede Kamerleden Van Heemst (PvdA) en Haersma Buma (CDA) willen nieuwe
maatregelen om graffiti te bestrijden. De Kamer willen daartoe 'mobiel
cameratoezicht', meer politie surveillance en hogere straffen. De
opvallendste onderdeel van het voorstel is een identificatieplicht voor
kopers van spuitbussen. De Kamerleden willen namelijk de verkoop van
verfspuitbussen aan personen onder de 18 jaar verbieden. Winkeliers moeten
daarom identificatie eisen. De voorstel vermeldt niet of de winkeliers ook
de identiteit van de koper moeten vastleggen.
Nu op 1 januari 2005 de identificatieplicht voor personen vanaf 14 jaar in
werking treedt, is het graffiti-plan waarschijnlijk een van de vele
voorstellen die de komende tijd gedaan zullen worden waarbij het tonen van
een identiteitsbewijs verplicht wordt gesteld.
Aanpak graffiti (11.09.2004)
http://www.pvda.nl/renderer.do/menuId/37298/sf/37298/returnPage/37298/itemId/200000881/realItemId/200000881/pageId/45641/instanceId/37907/
=====================================================================
7. XS4ALL geeft 1 miljoen uit aan aftappen
=====================================================================
Internet-provider XS4ALL heeft 1 miljoen euro moeten investeren in het
aftapbaar maken van haar netwerk. Dat staat in het privacy-jaarverslag van
de provider.
Telefoon- en internet bedrijven zijn wettelijk verplicht hun netwerk
aftapbaar te maken voor politie en inlichtingendiensten. Voor deze
investeringen krijgen zij geen vergoeding van de overheid. Voor het
uitvoeren van een tapbevel krijgen de providers wel een administratieve
vergoeding. Voor XS4ALL bedraagt die vergoeding 1364 euro per tap. Volgens
het verslag is de provider sinds april 2002 volledig aftapbaar.
Het jaarverslag bevat een overzicht van de verschillende vormen van
gegevensverwerking door XS4ALL. Ook wordt de afhandeling van tapbevelen en
vorderingen van naam-adres-woonplaats gegevens beschreven. Het verslag
beschrijft ook fouten bij het uitvoeren van de vorderingen. "Het gaat dan
met name om de handmatige, niet-elektronische afhandeling van verzoeken,
die onduidelijkheid in het verzoek of bevel opleveren. Een slecht leesbare
fax of het omwisselen van twee cijfers zijn de meest voorkomende oorzaken."
Privacy jaarverslag XS4ALL (25.08.2004)
http://www.xs4all.nl/overxs4all/privacy/privacy_jaarverslag.html
=====================================================================
8. T-shirt tegen de identificatieplicht
=====================================================================
Over ongeveer 4 maanden (op 1 januari 2005) krijgt Nederland een
identificatieplicht voor iedereen vanaf 14 jaar. Bits of Freedom heeft een
nieuw T-shirt laten maken waarmee u zich tegen de verplichting kunt wapenen.
Het T-shirt kan besteld worden door 17,50 euro over te maken op rekening
55.47.06.512, ten name van Bits of Freedom, Amsterdam. Vergeet niet te
vermelden dat het gaat om het 'ID T-shirt' en de gewenste maat (girlie, L,
XL of XXL). Het bedrag is inclusief verzendkosten.
Het t-shirt is een strak model dat klein uitvalt. Wie gewend is om de maat
large te bestellen, kan in dit geval beter kiezen voor extra large.
Het T-shirt kan (nog) niet online besteld worden via onze doneerpagina.
http://www.bof.nl/id-shirt.html
=====================================================================
9. Auteursrecht symposium
=====================================================================
Bits of Freedom en XS4ALL Internet organiseren op 15 oktober een symposium
over alternatieve modellen voor het auteursrecht. Diverse sprekers zullen
verkennen hoe auteursrechten in een digitale omgeving beschermd kunnen
worden zonder gebruikersrechten uit te kleden en welke concrete
alternatieven denkbaar en haalbaar zijn om makers van creatieve werken te
compenseren voor hun inspanningen.
Het symposium wordt financieel ondersteund door het minsterie van
Economische Zaken en Stichting NLNet.
Aanmelding voor het symposium kan uitsluitend via de website.
Auteursrecht symposium: Alternatieve modellen voor auteursrecht
Datum: 15 oktober 2004
Locatie: Veilingzaal, Beurs van Berlage, Amsterdam
http://www.auteursrechtsymposium.nl/
=====================================================================
10. Agenda
=====================================================================
Van 27 september tot 1 oktober vindt de vierde editie plaats van SANE in de
Rai in Amsterdam, een groot congres over security, Unix en IP-networking.
Op 30 september geeft Sjoera Nas van Bits of Freedom een lezing over
vrijheid van meningsuiting en notice en take-down procedures bij
internetproviders.
Aanmelden voor SANE
http://www.nluug.nl/events/sane2004/
=====================================================================
11. Bits of Freedom in het nieuws
=====================================================================
VARA's radio programma De Ochtenden maakte op 15 september een uitzending
over het politie-onderzoek naar het gebruik van verkeersgegevens dat door
BOF via een WOB openbaar is gemaakt.
Het Onderzoek (15.09.2004)
http://omroep.vara.nl/tvradiointernet_detail.jsp?maintopic=429&subtopic=4492&detail=90096
Het televieprogramma Factor zond op 11 september een programma over de
balans tussen privacy en veiligheid. Met Sjoera Nas van Bits of Freedom.
Privacy in oorlogstijd (11.09.2004)
http://www.ikonrtv.nl/factor/index.asp?oId=1706
zie ook BOF in het nieuws
http://www.bof.nl/bof_in_nieuws.html
=====================================================================
12. Steun Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom is een onafhankelijke stichting die geen overheidssubsidie
ontvangt, maar steunt op bijdragen van bedrijven en particulieren. Dankzij
vele kleine en grote bijdragen is BOF de winter goed doorgekomen, maar om
te kunnen overleven is structureel veel geld nodig. U kunt BOF helpen om
donateurs te werven door de nieuwe banner op uw site te plaatsen.
BOF banner
http://www.bof.nl/banner.html
BOF jaarverslag 2003
http://www.bof.nl/verslag2003.html
Online doneren via credit card, acceptgiro of eenmalige machtiging:
http://www.bof.nl/donateur.html
=====================================================================
13. Colofon
=====================================================================
De Bits of Freedom nieuwsbrief wordt samengesteld en verzonden door de
stichting Bits of Freedom.
http://www.bof.nl/
Bits of Freedom komt op voor digitale burgerrechten. Bits of Freedom is
gevestigd in Amsterdam en is lid van de Global Internet Liberty Campaign en
European Digital Rights. Bits of Freedom bestaat uit Maurice Wessling en
Sjoera Nas.
Mits niet anders vermeld, valt de inhoud van deze nieuwsbrief onder de
Creative Commons Naamsvermelding 1.0 licentie. De gebruiker mag de
nieuwsbrief kopiëren, verspreiden, afgeleide werken maken en gebruiken voor
commerciële doeleinden. De licentie verplicht tot naamsvermelding: de
gebruiker dient Bits of Freedom te vermelden. Voor de volledige licentie zie:
http://creativecommons.org/licenses/by/1.0/nl/deed.nl
Contactgegevens Bits of Freedom
info@bof.nl
tel 020 - 4686451
fax 020 - 5241229
Postbus 10746
1001 ES Amsterdam
Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/
Stuur een e-mail aan info@bof.nl als u de persberichten van Bits of Freedom
wilt ontvangen.
=====================================================================
Nieuwsbrief abonnement
=====================================================================
Abonneren kan via het invoerveld op:
http://www.bof.nl/
of door een e-mail te sturen naar:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: subscribe
Afmelden kan door een e-mail te sturen:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: unsubscribe
Bij problemen met het (un)subscriben kunt u contact opnemen met info@bof.nl.
=====================================================================
European Digital Rights (EDRI)
=====================================================================
Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie van
privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft een eigen
Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief uit met een
overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa. Aanmelden voor een
gratis abonnement op EDRI-gram kan door een e-mail te sturen naar:
edri-news-request@edri.org
Onderwerp: subscribe
=====================================================================