================================================
================================================
BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF
Nr. 3.1 - 19 januari 2005
================================================
================================================
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2005_1.html
=====================================================================
Inhoud:
=====================================================================
1. Defensie wil KPN terrein voor afluisteren satelliet
2. Politie zet hard in op identificatieplicht
3. Opsporing maakt verlanglijstje bewaarplicht
4. Nieuwe vragen over Microsoft contract
5. OPTA beboet spammers
6. Antiterrorisme maatregelen in Nederland
7. Bits of Freedom in het nieuws
8. Steun Bits of Freedom
9. Colofon
=====================================================================
1. Defensie wil KPN terrein voor afluisteren satelliet
=====================================================================
Het ministerie van Defensie is in onderhandeling met KPN-dochter
Xantic over de aankoop van een terrein grenzend aan het Xantic
satellietgrondstation in Burum (Friesland). Dat heeft een woordvoerder
van Defensie bevestigd. Defensie wil op het terrein schotels bouwen om
satellietverkeer af te luisteren. Het is niet uitgesloten dat Defensie
de nieuwe schotels ook zal gebruiken om telecomdiensten af te
luisteren die via het daarnaast gelegen Xantic terrein worden
aangeboden. KPN heeft een 65% belang in Xantic.
Defensie is naarstig op zoek naar een lokatie waarop nieuwe schotels
kunnen worden gebouwd voor de in 2003 opgerichte Nationale Sigint
Organisatie (NSO). In Zoutkamp, waar Defensie al twee schotels heeft
staan, wilde het ministerie het aantal uitbreiden tot 20 stuks.
Omwonenden in Zoutkamp hebben echter met succes de toestemming tot
uitbreiding ongedaan gemaakt via de Raad van State.
In een uitspraak op 22 december 2004 heeft de Raad van State beslist
dat het bestemmingsplan in Zoutkamp ten onrechte een onbeperkt aantal
schotels toestaat. Ook heeft Defensie te weinig onderzoek gedaan naar
de veiligheidsgevolgen van de uitbreiding. De omwonenden zijn bang dat
de schotels doelwit kunnen vormen van terroristische aanslagen.
Defensie blijkt geen specifieke analyse te hebben gemaakt van de
veiligheidsrisico's van het schotelpark. "Naar ter zitting is
medegedeeld is er in de analyse van uitgegaan dat het risico van
militaire objecten uitsluitend is gelegen in de aanwezigheid van
kostbare apparatuur. Gelet op de beoogde functie van de schotels,
namelijk het gebruik daarvan als afluisterapparatuur in het kader van
terrorismebestrijding, kon de beoordeling van het veiligheidsrisico
niet uitsluitend worden gebaseerd op de kostbaarheid van de
apparatuur, maar had ook die functie daarin dienen te worden
betrokken."
Defensie hoopt in Burum op minder procedurele problemen omdat het
bestemmingsplan aldaar is toegesneden op het Xantic
satellietgrondstation. Dat grondstation werd in 1976 gebouwd door de
toenmalige PTT. Vooruitlopend op de aankoop van het terrein heeft
Defensie een bouwvergunning aangevraagd. Volgens ambtenaren van de
gemeente is de toestemming voor deze bouwvergunning nog slecht een
formaliteit. Omwonenden in Burum zijn nu ook in actie gekomen en
hebben bezwaarschriften ingediend.
Op 2 december presenteerde NSO project-leider Kolonel van Nassau de
plannen in de gemeenteraad van Kollumerland (waar Burum onder valt).
"Ondanks dat de mogelijkheid om Defensie een deel van het
Telecom-terrein Burum te laten gebruiken geen bestemmingsplanwijziging
vereist en het college het daarmee zelf kan afhandelen, worden de
raadsleden toch geïnformeerd middels een presentatie door Kolonel
A.V.C.M. van Nassau (MIVD/defensie)." Of Defensie alsnog een
specifieke veiligheidsanalyse heeft gemaakt blijft ongenoemd. In elk
geval ziet het ministerie geen gevaar. "Het CDA vraagt of het risico
op terroristische aanslagen hierdoor groter zal worden. Kolonel van
Nassau antwoordt dat dit niet het geval is."
De NSO is opgericht door de AIVD en MIVD voor het afluisteren van
satellietverkeer. Het Kabinet wil de NSO echter verzelfstandigen zodat
een derde geheime dienst ontstaat in Nederland. In een convenant
tussen de AIVD en de MIVD staat dat de NSO de volgende technische
ondersteuning gaat geven:
a. Ondersteuning met ongerichte interceptie van satellietverkeer
b. Ondersteuning met search-activiteiten gericht op satellietverkeer
c. Ondersteuning met gerichte interceptie van satellietverkeer
Uitspraak Raad van State (22.12.2004)
http://www.raadvanstate.nl/verdicts/verdict_details.asp?verdict_id=9212
Raadscommissieverslag Kollumerland (02.12.2004)
http://www.kollumerland.nl/ctt/artfiles/raadscommissie_besluitenlijst_2_december_2004.pdf
Xantic terrein
http://www.xantic.net/internet/media/images/location/Burum_1.jpg
=====================================================================
2. Politie zet hard in op identificatieplicht
=====================================================================
De politie heeft de inwerkingtreding van de nieuwe uitgebreide
identificatieplicht op 1 januari 2005 aangegrepen voor een stortvloed
aan bekeuringen. Binnen 24 uur deelde de politie Rotterdam al meer dan
20 bekeuringen uit van 50 euro voor het niet kunnen tonen van een
geldig legitimatiebewijs. In veel gevallen waren het dubbele boetes;
bijvoorbeeld voor fietsen zonder licht. Het NOS Journaal toonde op 8
januari een 14-jarig meisje die in de nieuwjaarsnacht samen met 20
andere jongeren was gearresteerd in Wijk en Aalburg omdat ze als groep
kennelijk een bedreiging vormden voor de openbare orde. Het meisje
bracht ruim zeven en een half uur door in een politiecel, alleen omdat
ze geen geldig legitimatiebewijs kon tonen, en zonder het recht om
haar ouders te bellen.
Een ander incident dat de aandacht trok, was de arrestatie van een
Nijmeegse demonstrant op 1 januari. Hij gebruikte de traditionele
gemeentelijke nieuwjaarsreceptie om te protesteren tegen het
uitzettingsbeleid van illegalen. Hij hield een tijd een spandoek
omhoog, rolde het op, en wandelde naar het podium voorin de zaal. Op
dat moment werd hij aangehouden, en om zijn identiteitsbewijs
gevraagd. Hij weigerde dat te tonen, en werd prompt afgevoerd naar een
politiecel. Na enige uren werd hij vrijgelaten, weliswaar zonder
boete, maar zijn demonstratierecht was grof ondermijnd.
Pas nu de invoering van de wet een feit is, lijkt er een publiek debat
te beginnen over het nut en de noodzaak van de wet. Al voor de
invoering van de wet plaatsten de Raad van State, het College
Bescherming Persoonsgegevens en de Orde van Strafrechtadvocaten zeer
kritische kanttekeningen bij het voornemen, vooral omdat er geen enkel
bewijs is geleverd dat de identificatieplicht helpt om Nederland
veiliger te maken, laat staan dat het een bijdrage zou leveren in de
strijd tegen terrorisme. Al dat commentaar is door het Parlement
volstrekt genegeerd. Uiteindelijk stemden op 16 december 2003 alleen
de SP, Groen Links, de Christen Unie en de SGP in de Tweede Kamer (om
verschillende redenen) tegen de invoering. Ook een motie van PvdA en
D66 om tenminste criteria vast te stellen voor een concrete evaluatie
haalde geen parlementaire meerderheid.
Burgemeester Alexander Pechtold van Wageningen was de eerste
bestuurder die de identificatieplicht in het openbaar 'absurde
schijnveiligheid' noemde. In zijn nieuwjaarstoespraak zei hij "Ik roep
collega-bestuurders op om zich duidelijk van dit soort Haagse
maatregelen te distantiëren."
In een uitgebreid stuk in de Volkskrant van 15 januari stelt emeritus
hoogleraar strafrecht Frits Rüter dat de identificatieplicht de
criminaliteit eerder bevordert dan bestrijdt, vanwege de toenemende
waarde van vervalste identiteitsbewijzen. "In 2003 werden er 232
duizend portefeuilles gestolen. Nu elke Nederlander van veertien jaar
of ouder een identiteitsbewijs bij zich moet dragen, komen er
theoretisch dus jaarlijks honderdduizenden pasjes extra in het
circuit." De Volkskrant noemt ook eerder onderzoek van Justitie (het
Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum), waaruit blijkt
dat de criminaliteit in landen waar al heel lang een
identificatieplicht is, zoals België en Frankrijk, niet lager is, maar
juist anderhalf maal zo hoog.
De initiatiefnemer van de website gelijkoversteken.org meldt al vele
voorvallen gehoord te hebben van discriminatie, waarbij mensen met een
donkere huidskleur de afgelopen 2 weken al meerdere malen om hun
identiteit zijn gevraagd, zonder begrijpelijke aanleiding.
Nos Journaal: Meisje (14) uren vast in cel (07.01.2005)
http://www.nos.nl/nieuws/artikelen/2005/1/7/geenlegitimatieurenindecel.html
De Volkskrant: Identificatieklucht (15.01.2005)
Nieuwjaarstoespraak burgemeester Pechtold van Wageningen (05.01.2005)
http://www.wageningen.nl/internet/content.jsp?objectid=4315
Stemming Tweede Kamer (16.12.2003)
Handelingen 2003-2004, nr. 37, Tweede Kamer, pag. 2605-2607
Gelijk oversteken!
http://www.gelijkoversteken.org/
=====================================================================
3. Opsporing maakt verlanglijstje bewaarplicht
=====================================================================
Uit een brief aan de Eerste Kamer van minister Donner blijkt dat onder
Nederlands EU-voorzitterschap in de tweede helft van 2004 een begin is
gemaakt met het opstellen van een gespecificeerde lijst van
telecommunicatiegegevens waarvoor een bewaarplicht verkeersgegevens
zal gelden.
"Op initiatief van Nederland heeft in september van dit jaar een
seminar plaatsgevonden waaraan is deelgenomen door vertegenwoordigers
van politiediensten van verschillende EU-lidstaten. Dit heeft geleid
tot een inventarisatie van telecommunicatiegegevens die door de
politiediensten als waardevol worden beschouwd voor de opsporing van
strafbare feiten", aldus Donner.
De timing van het seminar is opmerkelijk omdat in de voorstellen voor
het vastleggen van het bel- en surfgedrag in september 2004 nog sprake
was van een zogenaamde verlengde bewaarplicht. Dat betekende dat het
alleen zou gaan om gegevens die aanbieders al bewaren voor facturering
en interne bedrijfsvoering.
Tijdens de bijeenkomst van Europese ministers van Binnenlandse Zaken
en Justitie op 2 december 2004 in Brussel (JBZ-raad) is besloten een
ingrijpender voorstel te ontwikkelen. Hierin wordt aan de bewaarplicht
ook een vergaarplicht verbonden waarbij aanbieders kunnen worden
verplicht verkeersgegevens te verzamelen en bewaren die op dit moment
nog niet als zodanig in hun systemen voorkomen. Daarbij valt te denken
aan de URL's van websites die door klanten van een provider worden
bezocht, of mislukte belpogingen. Tijdens een persconferentie na
afloop van de JBZ-raad heeft minister Donner bekend gemaakt dat de
lidstaten voor een vergaarplicht kiezen omdat aanbieders van flat-rate
diensten (zoals bijvoorbeeld internettoegang) nu nog (te) weinig
verkeersgegevens bewaren.
In het verslag van de JBZ-raad staat dat de ministers de aanbieders
minder keuze willen laten. "In het ontwerp voor het kaderbesluit, dat
in behandeling is in de werkgroep strafrechtelijke samenwerking, wordt
gekozen voor een systeem van ‘verlengde bewaring' van gegevens die
door de telecommunicatieaanbieders voor zakelijke doeleinden worden
opgeslagen. Het bezwaar van deze benadering is echter dat de
beschikbaarheid van de gegevens voor politie en justitie kan variëren,
afhankelijk van de commerciële keuzes van de aanbieders."
Uit het seminar blijkt nu dat Nederland als EU voorzitter al in
september 2004 werkte aan een variant waarin de opsporing bepaalt
welke gegevens bewaard moeten worden.
Brief van Donner aan de Eerste Kamer (23.12.2004)
http://www.europapoort.nl/cgi-bin/as.cgi/0294000/c/start/file=/9294000/modules/vg7slw5im1tl?key=vgwwhwjhk7r8
Verslag van de bijeenkomst van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (02.12.2004)
http://www.europapoort.nl/cgi-bin/as.cgi/0294000/c/start/file=/9294000/modules/vg7slw5im1tl?key=vgx4niabsfyn
=====================================================================
4. Nieuwe vragen over Microsoft contract
=====================================================================
Kamerleden van D66, PvdA, GroenLinks en SP hebben op 17 januari voor
de vierde maal vragen gesteld over de onderhandelingen tussen de
Nederlandse overheid en Microsoft. De Kamerleden willen weten waarom
het contract niet is aanbesteed en welke alternatieven de overheid
precies onderzoekt voor het gebruik van Microsoft producten.
In december 2002 bleek dat de Rijksoverheid en enkele gemeenten een
exclusief contract ter waarde van 147 miljoen euro en een looptijd van
vijf jaar wilden sluiten met Microsoft. Het contract zou een
afnameverplichting bevatten voor 245.000 werkplekken. Uit antwoorden
van minister Donner (het ministerie van Justitie leidde het
onderhandelingsteam) blijken de gezamenlijke ministeries op 16
december 2004 te hebben gekozen voor een beperkter contract. Volgens
Donner gaat het daarbij om de "extra aanschaf van Microsoft-licenties
in geval van werkplekuitbreiding" en "ondersteuning bij het oplossen
van problemen bij het gebruik van Microsoft software".
Volgens Donner was openbare aanbesteding van het contract niet nodig
aangezien het slechts ging om "om een aanpassing van voorwaarden zoals
die voor de toekomst zouden kunnen gelden met betrekking tot reeds
afgenomen Microsoftproducten". De Kamerleden plaatsen vraagtekens.
"Wordt met werkplekuitbreiding ook het vervangen van afgeschreven
computers bedoeld? Zo ja, impliceert dit dan niet toch een nieuwe
deal?"
Volgens Donner is de overheid nog steeds erg op Microsoft aangewezen.
"De overheid is wat betreft de automatisering van haar bedrijfsvoering
op dit moment nog in hoge mate gestandaardiseerd en daarmee ook
aangewezen, op Microsoft producten." Volgens Donner wil de overheid
dit op de middellange en langere termijn doorbreken door open
standaarden en open source software te gaan gebruiken. De Kamerleden
zijn blijkbaar niet overtuigd van deze inzet. "Kunt u uiteenzetten op
welke wijze thans onderzoek wordt verricht naar mogelijkheden tot
inzet van alternatieven zoals open source en open standaarden op
middellange en langere termijn? Welke initiatieven worden hierbij
ontplooid?"
Een groot aantal maatschappelijke organisaties en bedrijven, waaronder
Bits of Freedom, heeft in december in een open brief aan
Minister-president Balkenende en de Ministers De Graaf en Brinkhorst
zijn bezorgdheid geuit over de onderhandelingen. De organisaties
zetten vraagtekens bij het ontbreken van een openbare aanbesteding
voor een dergelijk groot contract.
Kamervragen 2004-2005, vraagnr. 2040506400, Tweede Kamer (17.01.2005)
Kamervragen met antwoord 2004-2005, nr. 674, Tweede Kamer (30.12.2004)
Kamervragen met antwoord 2004-2005, nr. 675, Tweede Kamer (30.12.2004)
Kamervragen met antwoord 2004-2005, nr. 676, Tweede Kamer (30.12.2004)
Open brief over Microsoft contract (10.12.2004)
http://www.bof.nl/microsoft/
=====================================================================
5. OPTA beboet spammers
=====================================================================
De Opta heeft de eerste boetes opgelegd aan verzenders van
spamberichten. Het gaat om spam verzonden per e-mail en per sms. De
hoogste boete bedraagt 42.500 euro. Ook heeft de Opta 14 bedrijven een
waarschuwing gegeven die het spamverbod hebben overtreden.
De boetes zijn opgelegd aan een aantal personen en kleine bedrijven
wegens het versturen van spam, het achterwege laten van de juiste
(adres)gegevens van de verzender van het bericht en het niet opnemen
van een afmeldingsmogelijkheid.
De hoogste boete van 42.500 is opgelegd aan een persoon die betrokken
was bij vier spamverzendingen. Daarbij misbruikte hij de naam van de
bekende spambestrijder Rejo Zenger om het boek Mein Kampf aan te
prijzen. Groenendaal Uitgeverij BV te Hilversum kreeg een boete van
25.000 euro voor het versturen van spam met reclame voor cd-rom's. De
stichting Yellow Monday kreeg een boete van 20.000 euro voor het
versturen van spam per sms. Onder gebruik van de sms-code 3545 werden
ongevraagd sms-berichten verzonden, zonder dat de ontvanger daarvoor
toestemming had verleend en zonder dat de juiste adresgegevens van de
verzender werden vermeld. De ontvanger werd per bericht 1,10 euro in
rekening gebracht. Het was bovendien moeilijk voor benadeelden om van
deze sms-berichten af te komen.
De Opta zegt in actie te zijn gekomen op basis van klachten die zijn
ingediend op de website spamklacht.nl. Tussen mei en december 2004
heeft de Opta via de website 6000 klachten ontvangen. Naast
elektronisch en juridisch onderzoek heeft Opta een tweetal invallen
gedaan om gegevens en apparatuur te vorderen.
Spamvrij is blij met de boetes en verwacht dat het effect zal hebben.
"Voor de Nederlandse spammers, die, in vergelijking met hun
internationaal opererende soortgenoten, relatief kleine marges hebben,
wordt het spammen met dergelijke forse boetes uitermate
onaantrekkelijk."
Minister Brinkhorst heeft in december 2004 in een brief aan de Tweede
Kamer aangekondigd dat hij met voorstellen zal komen om de opt-in
regeling voor spam te verbreden. De bestaande opt-in verplichting die
geldt voor elektronische berichten aan particulieren zal ook gaan
gelden voor berichten aan bedrijven.
OPTA beboet spammers (28.12.2004)
https://www.spamklacht.nl/asp/nieuws/id/25
OPTA deelt 14 waarschuwingen uit (28.12.2004)
https://www.spamklacht.nl/asp/nieuws/id/24
Spamvrij.nl blij met behoorlijke boetes aan spammers (28.12.2004)
http://www.spamvrij.nl/nieuws/persbericht.20041228-nl.php
=====================================================================
6. Antiterrorisme maatregelen in Nederland
=====================================================================
Buro Jansen & Janssen houdt een overzicht bij van relevante stukken en
commentaren op het gebied van anti-terrorisme wetgeving en
maatregelen. In het overzicht zijn actuele overheidsstukken te vinden
met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
wetsvoorstellen, artikelen en commentaren.
Het overzicht bevat onder andere een commentaar van Ties Prakken,
hoogleraar strafrecht aan de Universiteit van Maastricht, op het
wetsvoorstel Opsporing en vervolging van terroristische misdrijven.
Het wetsvoorstel maakt bewaring bij verdenking van een terroristisch
misdrijf mogelijk en uitstel van volledige inzage van processtukken
door de verdediging. Prakken spreekt haar vrees uit voor geheime
processen waarin toetsing door de rechter drastisch gereduceerd wordt
en de verdediging buiten spel wordt gezet.
Anti Terrorisme maatregelen in Nederland
http://www.burojansen.nl/terrorisme/nl.htm
=====================================================================
7. Bits of Freedom in het nieuws
=====================================================================
Interview met Sjoera Nas over de identificatieplicht in Vara's Radio 2
Ontbijtradio
http://cgi.omroep.nl/cgi-bin/streams?/radio2/vara/ontbijtradio/03.rm
(doorscrollen naar 2.34:26)
Zie ook BOF in het nieuws
http://www.bof.nl/bof_in_nieuws.html
=====================================================================
8. Steun Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom is een onafhankelijke stichting die geen
overheidssubsidie ontvangt, maar steunt op bijdragen van bedrijven en
particulieren.
Snel en direct online doneren via credit card, acceptgiro of eenmalige
machtiging:
http://www.bof.nl/donateur.html
Abonnees van XS4ALL kunnen de 'steun Bits of Freedom' optie in het
XS4ALL service centre aanvinken. Bits of Freedom krijgt voor ieder
vinkje 1 euro per jaar. Dit kost de abonnee niets.
https://service.xs4all.nl/
U kunt BOF helpen om donateurs te werven door onze banner op uw site
te plaatsen.
http://www.bof.nl/banner.html
In januari 2005 verschijnt het BOF jaarverslag over 2004.
=====================================================================
9. Colofon
=====================================================================
Deze nieuwsbrief wordt mogelijk gemaakt door een gift van de stichting
NLnet.
http://www.nlnet.nl/
De Bits of Freedom nieuwsbrief wordt samengesteld en verzonden door de
stichting Bits of Freedom.
http://www.bof.nl/
Bits of Freedom komt op voor digitale burgerrechten. Bits of Freedom
is gevestigd in Amsterdam en is lid van de Global Internet Liberty
Campaign en European Digital Rights. Bits of Freedom bestaat uit
Maurice Wessling en Sjoera Nas.
Mits niet anders vermeld, valt de inhoud van deze nieuwsbrief onder de
Creative Commons Naamsvermelding 1.0 licentie. De gebruiker mag de
nieuwsbrief kopiëren, verspreiden, afgeleide werken maken en gebruiken
voor commerciële doeleinden. De licentie verplicht tot
naamsvermelding: de gebruiker dient Bits of Freedom te vermelden. Voor
de volledige licentie zie:
http://creativecommons.org/licenses/by/1.0/nl/deed.nl
Contactgegevens Bits of Freedom
info@bof.nl
tel 020 - 4686451
fax 020 - 5241229
Postbus 10746
1001 ES Amsterdam
Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/
Voor het ontvangen van persberichten kunt u een email sturen naar
info@bof.nl voor opname in de verzendlijst.
=====================================================================
Nieuwsbrief abonnement
=====================================================================
Abonneren kan via het invoerveld op:
http://www.bof.nl/
of door een e-mail te sturen naar:
nieuws-l-request@bof.nl
Subject: subscribe
Afmelden kan door een e-mail te sturen:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: unsubscribe
Bij problemen met het (un)subscriben kunt u contact opnemen met info@bof.nl.
=====================================================================
European Digital Rights (EDRI)
=====================================================================
Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie van
privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft een eigen
Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief uit met een
overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa. Aanmelden voor
een gratis abonnement op EDRI-gram kan op de website van EDRI:
http://www.edri.org/
=====================================================================