================================================
================================================
BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF
Nr. 3.12 - 22 juni 2005
================================================
================================================
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2005_12.html
=====================================================================
Inhoud:
=====================================================================
1. Nut en noodzaak bewaarplicht niet aangetoond
2. Politie wil virtuele slotgracht
3. Uitspraak Brein vs de internetproviders verwacht op 14 juli
4. Digitale grensbewaking
5. Bits of Freedom in het nieuws
6. Steun Bits of Freedom
7. Colofon
=====================================================================
1. Nut en noodzaak bewaarplicht niet aangetoond
=====================================================================
Het onderzoek van de Erasmus Universiteit naar het gebruik van
verkeersgegevens toont geen nut of noodzaak voor een bewaarplicht aan.
Dat is volgens Bits of Freedom de belangrijkste conclusie van het op
21 juni gepubliceerde rapport 'Wie wat bewaart die heeft wat'. De
aanbieders van telefonie en internet in Nederland kunnen in nagenoeg
alle gevallen de gevraagde gegevens verstrekken aan justitie. Toch
bevelen de onderzoekers een bewaarplicht aan.
Het onderzoek, onder titel 'Wie wat bewaart die heeft wat', is
uitgevoerd in opdracht van het ministerie van justitie op aandringen
van de Eerste en Tweede Kamer. Het Parlement verlangde van minister
Donner een onderbouwing van de veronderstelde noodzaak om
verkeersgegevens minimaal een jaar op te slaan.
De onderzoekers hebben opsporingsdossiers onderzocht en gesprekken
gevoerd met vertegenwoordigers van politie en justitie. De ervaringen
van de aanbieders van telefonie en internet bij het verstrekken van
verkeersgegevens zijn niet onderzocht. Het onderzoek concentreert zich
op de uitvoering van de bevoegdheid om verkeersgegevens op te vragen,
de knelpunten die politie en justitie daarbij ondervinden en de
voordelen van een verruiming van de bewaartermijn (bewaarplicht) voor
de opsporing.
De onderzoekers hebben 65 opsporingsdossiers onderzocht waarin
verkeersgegevens een belangrijke rol hebben gespeeld. In de
onderzoeksverantwoording wordt een voorbehoud gemaakt ten aanzien van
representativiteit: "Het feit dat er uit de aangeboden selectie 65
zaaksdossiers zijn gevonden waarbinnen het gebruik van historische
verkeersgegevens een (belangrijke) rol heeft gespeeld, kan niet leiden
tot de wetenschappelijk onderbouwde conclusie dat die gegevens dus van
(essentieel) belang zijn voor alle opsporingsonderzoeken."
Ook stellen de onderzoekers vast dat het niet mogelijk is om
wetenschappelijk onderbouwde conclusies te trekken ten aanzien van nut
en noodzaak van een bewaarplicht. Dat kan volgens de onderzoekers
alleen wanneer de opsporingsdossiers voorbeelden bevatten van
onderzoek dat is stukgelopen of ernstig vertraagd door het ontbreken
van verkeersgegevens. "In de aangeleverde opsporingsonderzoeken zijn
dergelijke dossiers niet aangetroffen."
In het rapport worden aansprekende voorbeelden genoemd van
politie-onderzoek waarbij verkeersgegevens een belangrijke rol hebben
gespeeld: poging tot moord, bedreiging, ontvoering en
drugstransporten. In alle voorbeelden was het gebruik van
verkeersgegevens belangrijk voor het oplossen van het misdrijf. Uit
alle voorbeelden blijkt ook dat politie en justitie bevoegd waren om
de verkeersgegevens te vorderen en dat de aanbieders deze ook konden
verstrekken. "De door de opsporing gevraagde gegevens werden in
nagenoeg alle onderzochte zaken geleverd." De onderzoekers konden
blijkbaar geen knelpunten ontdekken bij het opvragen. "Uit het
onderzoek is naar voren gekomen dat er geen problemen worden
ondervonden bij de verkrijging van de bij de aanbieders van
telecommunicatienetwerken en -diensten opgevraagde historische
gegevens."
Behalve het dossieronderzoek hebben de onderzoekers ook gesproken met
vertegenwoordigers van politie en justitie. "Nu op basis van het
dossieronderzoek geen valide conclusies kunnen worden getrokken ten
aanzien van nut en noodzaak van een (verruiming van de) bewaartermijn
is besloten om door middel van interviews en een ronde tafel-gesprek
meer inzicht te verkrijgen in de problemen die binnen de opsporing
worden ondervonden [..]". De onderzoekers maken duidelijk dat de
gevolgen van een bewaarplicht bezien worden vanuit het perspectief van
de opsporing: "welke bewaartermijn voldoet aan de wensen van de
opsporende instanties?".
Vervolgens krijgen de opspoorders ruim baan om in het rapport hun
wensenlijst te presenteren. Daarbij gaat het niet meer om de vraag
welke problemen zij in de opsporing ondervinden (die zijn er nagenoeg
niet, zo blijkt uit het onderzoek) maar welke gegevens misschien
handig zijn in de toekomst. Op het gebied van internetgegevens komen
de geïnterviewden met een wensenlijst die in alle opzichten verder
gaat dan wat de Europese ministers van justitie voorstellen.
Opmerkelijk is dat op het gebied van telefonie de wensen juist minder
omvangrijk zijn dan het Europese voorstel; over een bewaarplicht met
betrekking tot SMS en andere berichtendiensten wordt met geen woord
gerept.
De opspoorders willen dat de internetaanbieders alle URL's gaan
vastleggen die hun klanten bezoeken. Ook willen ze een lijst van alle
IP-adressen waarmee de computer van een gebruiker contact zoekt. Daar
valt dus ook peer-to-peer gebruik onder. Vervolgens wil de politie ook
weten hoeveel data een gebruiker per sessie up- of downloadt.
Bovendien wil de politie de bewaarplicht ook laten gelden voor
webhosting en internetcafés. Beide categorieën vallen buiten het
Europese voorstel voor een bewaarplicht.
In het onderzoek van de Erasmus Universiteit lijken het
dossieronderzoek en de conclusies niet met elkaar te sporen. De
opspoorders krijgen alle gegevens die nodig zijn om misdrijven op te
lossen en toch is volgens de onderzoekers een bewaarplicht nodig. Maar
zelfs in de conclusies zitten grote onevenwichtigheden. Waar de
onderzoekers in hun conclusies eerst zeggen dat "het onderzoek geen
antwoord [geeft] op de vraag of zo'n bewaarplicht ook daadwerkelijk
invoering verdient", schrijven zij enkele bladzijden verder dat "het
dan ook tot aanbeveling [strekt] aansluiting te zoeken bij de in het
kaderbesluit voorgestelde bewaartermijn van één jaar". Het plan van de
Europese ministers van justitie om de invoering van de bewaarplicht te
faseren, eerst telefonie en later pas internet, vindt ook weinig steun
in de onderzoeksresultaten van het Rotterdamse rapport. Immers, het
merendeel van de onderzochte opsporingsdossiers heeft betrekking op
telefonie en daarbij worden nagenoeg geen problemen voor de opsporing
geconstateerd.
De commissie voor de JBZ-Raad van de Eerste Kamer heeft op 28 juni een
publiek toegankelijk overleg met minister Donner over de voorgestelde
bewaarplicht. Daarbij komt mogelijk ook het onderzoek van de Erasmus
Universiteit aan de orde.
Bits of Freedom en de Consumentenbond hebben nogmaals in een brief aan
de Eerste Kamer kritiek geuit op de bewaarplicht. Ook aanbieders van
mobiele telefonie hebben in brieven aan de Eerste Kamer gewezen op hun
bezwaren, vooruitlopend op het overleg van 28 juni.
Wie wat bewaart die heeft wat. Onderzoek naar nut en noodzaak van een
bewaarverplichting voor historische verkeersgegevens van
telecommunicatieverkeer (juni 2005)
Erasmus Universiteit Rotterdam
http://www.justitie.nl/Images/20050620_5357934b%20aanbieding%20rapport%20Erasmus%20Universiteit_tcm74-75134.pdf
Bits of Freedom en Consumentenbond maken bezwaar tegen besluitvorming
bewaarplicht (15.06.2005)
http://www.bof.nl/docs/bewaarplicht_eerste_kamer_15juni2005.pdf
Commissie JBZ-Raad: mondeling overleg met de minister van justitie
(28.06.2005)
http://www.eerstekamer.nl/9324000/1/j9vvgh5ihkk7kof/vh0ydkdr0ekw
=====================================================================
2. Politie wil virtuele slotgracht
=====================================================================
In een toekomstvisie op de politiefunctie ontvouwt de Raad van
Hoofdcommissarissen plannen om op grote schaal informatie te
verzamelen over burgers. "Gegevens en informatie moeten leiden tot
sturing op strategisch niveau voor het formuleren van beleid op het
gebied van misdaadbestrijding en sturing op tactisch niveau ten
aanzien van het maken van concrete keuzes in onderzoeken. Analyse van
gegevens en informatie vormt het hart van dit besluitvormingsproces."
In de nota 'Politie in Ontwikkeling' introduceert de Raad de inzet van
technologie om stromen van mensen, goederen, geld en informatie op
grote schaal te monitoren. "De Nederlandse Politie kiest er daarom
voor de controle op de (hoofd)infrastructuren te intensiveren om de
mobiliteit van 'kwaad' te beperken en het tijdig te herkennen. Door op
de infrastructuur virtuele toegangspoorten te creëren wordt de
veiligheid van de burgers in woongebieden vergroot." De politie wil
overgaan tot geautomatiseerd toezicht op "knooppunten van de netwerken
(ringwegen rond steden, overslagpunten, havens, luchthavens)" en is
daarbij "gericht op het opheffen van anonimiteit en onzichtbaarheid en
het identificeren van 'kwaad' in de vorm van potentiële en actuele
bedreigingen van de veiligheid." In de nota wordt het lezen van
kentekens met behulp van camera's (catch scan) als voorbeeld genoemd
"waarbij waarnemingen en registraties van personen en voertuigen
worden vergeleken met uiteenlopende databestanden (bijvoorbeeld
openstaande boetes, gestolen voertuigen, vermiste kentekenplaten,
bekende verdachten)." De politie ziet ook privacy-voordelen: "Daarmee
wordt ook voorkomen dat onverdachte personen onnodig in hun privacy
worden aangetast."
Uit de nota blijkt een algemene tendens om alle burgers onder een
constante controle te plaatsen. "Informatiegestuurde politiezorg richt
zich meer en meer op monitoring van groepen van potentiële verdachten
dan individuele verdachten." In de Volkskrant zijn de schrijvers van
de nota nog directer: "Iedereen wordt gecontroleerd. Dat is de prijs
om het kwaad te kunnen identificeren". De opstellers omschrijven de
nota als een filosofie, niet als een beleidsplan. "Maar een krachtig
idee doet zijn eigen werk. Dat gaat met dit rapport ook gebeuren",
aldus de Amsterdamse korpschef Welten in de Volkskrant.
Politie in Ontwikkeling
Projectgroep Visie op de politiefunctie, Raad van Hoofdcommissarissen
(mei 2005)
http://www.politie.nl/Nieuws/Images/32_143587.pdf
Politie legt ‘virtuele slotgracht' om grote steden (21.06.2005)
http://www.volkskrant.nl/binnenland/1119247072186.html
'Veiligheid is belangrijker dan privacy' (21.06.2005)
http://www.volkskrant.nl/binnenland/1119247071877.html
NOVA: Virtuele bewaking van criminelen (21.06.2005)
http://www.novatv.nl/link.cfm?table=Reportage&key=rep_id&keyval=3523
=====================================================================
3. Uitspraak Brein vs de internetproviders verwacht op 14 juli
=====================================================================
Op donderdag 16 juni diende in Utrecht het kort geding van de
Stichting Brein tegen vijf internetproviders. Brein eiste de
persoonsgegevens op van 41 mensen die muziekbestanden hebben geupload.
De providers verweerden zich bij monde van advocaat Christiaan
Alberdingk Thijm met het argument dat het beter was om de
bodemprocedure af te wachten die de providers zelf aanhangig hebben
gemaakt. Daarin kan de ingewikkelde balans tussen privacy van
internetters en het recht op handhaving van auteursrechtelijke
belangen veel zorgvuldiger worden beoordeeld. De uitspraak wordt
verwacht op 14 juli. Webwereld heeft een uitgebreid verslag van de
zitting. De pleidooien zelf zijn niet openbaar gemaakt.
Webwereld schrijft dat Brein volgens Thijm gewoon aangifte zou moeten
doen onder het strafrecht, zodat providers een bevel kregen om de
persoonsgegevens te verstrekken in plaats van een verzoek om mee te
werken zonder duidelijke juridische basis. Thijm gebruikte volgens
Webwereld nog veel meer argumenten, waaronder angst voor preventieve
censuur door providers en angst dat pedofielen met criminele intenties
de verstrekkingsplicht zouden kunnen gebruiken om potentiële
slachtoffers op te sporen. Dat laatste argument lijkt nogal
vergezocht, zoals redacteur Maarten Reijnders ook in een column
aangeeft. Bij het eerste argument refereerde Thijm aan het zogenaamde
Multatuli-onderzoek van Bits of Freedom. Uit dat onderzoek, in de
zomer van 2004, bleek dat 7 van de 10 onderzochte providers geen
zorgvuldige klachtenprocedure hebben, maar teksten na een klacht
liefst onmiddellijk verwijderen. Voor het onderzoek zette Bits of
Freedom onder valse naam een website op met een compleet rechtenvrije
tekst van de in 1887 overleden schrijver Multatuli. Vervolgens deed
Bits of Freedom zich voor als een juridisch adviseur die exclusieve
auteursrechten claimde op de tekst. BOF acht de resultaten inderdaad
zorgwekkend voor de vrijheid van meningsuiting en pleit voor een veel
lichter aansprakelijkheidsregime voor providers. Bij twijfel zou
alleen de rechter bevoegd moeten zijn om een oordeel te vellen over
rechtmatigheid van uitingen.
In het algemeen kunnen providers de klachten van Brein niet
verifiëren, omdat ze geen toezicht of controle hebben op het
internetgedrag van hun klanten. Alleen in het geval van webhosting,
waarbij de provider directe controle heeft over de harde schijven
waarop klanten hun websites stallen, verplicht de wetgever daarom de
providers tot onmiddellijk ingrijpen nadat er een legitieme klacht is
binnengekomen over een onmiskenbaar onrechtmatige of illegale
publicatie.
Webwereld: 'Pedofielen profiteren van verkeerde uitspraak in zaak
Brein' (17.06.2005)
http://www.webwereld.nl/articles/35818
Column Maarten Reijnders: Brein en het pedo-argument (17.06.2005)
http://www.webwereld.nl/articles/35835
Bits of Freedom Multatuli-onderzoek (Engelstalig, 17.10.2004)
http://www.bof.nl/docs/researchpaperSANE.pdf
=====================================================================
4. Digitale grensbewaking
=====================================================================
De VS willen op grote schaal biometrische gegevens van reizigers
vastleggen in centrale databases. Die toekomstvisie schetste Bob Mocny
van het Amerikaanse Department of Homeland Security tijdens het
symposium 'Digitale grensbewaking' van de Commissie Technologiebeleid
van de Tweede Kamer.
Mocny erkende dat in het huidige US-VISIT programma voor grensbewaking
veel mis gaat. Regelmatig laten de VS vliegtuigen rechtsomkeert maken
op basis van foutieve informatie. Volgens Mocny zijn deze problemen
het gevolg van het onder grote haast en druk opzetten van de nieuwe
grensbewaking en vooral ook doordat identificatie op basis van namen
uit de zwarte lijsten niet nauwkeurig is. Ted Kennedy (lid van de
Amerikaanse Senaat) werd toegang tot vliegtuigen geweigerd omdat het
IRA-lid T. Kennedy op de zwarte lijst staat. Mocny denkt dergelijke
problemen te voorkomen door op grote schaal biometrie in te zetten.
Mocny wil daarbij echter niet vertrouwen op de biometrische paspoorten
van andere landen. Daarom moeten de VS een eigen centrale database
opbouwen met de biometrische gegevens van personen uit het buitenland,
waaronder Nederland. Een toekomstig Nederlands biometrisch paspoort
zal dus niet alleen worden uitgelezen aan de grens van de VS. De
biometrische gegevens, zoals vingerafdrukken en een digitale foto,
zullen vervolgens ook worden opgeslagen en verwerkt in databases van
Homeland Security en Amerikaanse inlichtingendiensten.
Op vragen van Bits of Freedom over de veiligheidsrisico's van centrale
opslag gaf Mocny aan dat de diefstal en misbruik van biometrische
gegevens inderdaad een bron van zorg zijn. Wanneer een wachtwoord
gestolen wordt, kan de gedupeerde dit naderhand makkelijk wijzigen.
Maar als iemands biometrische gegevens worden ontvreemd, bestaat er
nauwelijks een oplossing. Het belang van centrale opslag is volgens
Mocny voor de VS echter zo groot dat deze oplossing eigenlijk niet ter
discussie staat.
Gayle Nix van Accenture, nauw betrokken bij US-VISIT, en Eelco
Toxopeus van Hewlett-Packard, verantwoordelijk voor de oplevering van
het Europese grensbewakingsprogramma Schengen informatiesysteem II,
spraken allebei over de noodzaak om te komen tot hechte internationale
samenwerking en informatieuitwisseling bij digitale grensbewaking.
Commissie-voorzitster Lousewies van der Laan (D66) zag ook nadelen in
het sterke vertrouwen op grensbewaking bij terrorismebestrijding. Zij
verwees daarbij naar de recente Nederlandse ervaringen waaruit blijkt
dat terrorisme juist niet een dreiging uit het buitenland blijkt te
zijn.
Uit het publiek kwamen ook vragen over de bewaartermijn voor
biometrische gegevens in US-VISIT die nu op 75 tot 100 jaar is
vastgesteld. Een dergelijke termijn roept vragen op over het gebruik
na een 'regime-change' in de VS. Wie garandeert dat de biometrische
gegevens in de toekomst niet met heel andere bedoelingen worden
gebruikt?
Symposium Digitale Grensbewaking (20.06.2005)
Themacommissie Technologiebeleid, Tweede Kamer
=====================================================================
5. Bits of Freedom in het nieuws
=====================================================================
Privacy-clubs: plan van politietop gaat veel te ver
Volkskrant, 22 juni 2005
http://www.volkskrant.nl/binnenland/1119334115361.html
'Dit plan kan zo worden genomineerd voor de Big Brother-award', zegt
de digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom.
Zie ook BOF in het nieuws
http://www.bof.nl/bof_in_nieuws.html
=====================================================================
6. Steun Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom is een onafhankelijke stichting die geen
overheidssubsidie ontvangt, maar steunt op bijdragen van bedrijven en
particulieren.
Snel en direct online doneren via acceptgiro, eenmalige machtiging of
credit-card:
http://www.bof.nl/donateur.html
Abonnees van XS4ALL kunnen de 'steun Bits of Freedom' optie in het
XS4ALL service centre aanvinken. Bits of Freedom krijgt voor ieder
vinkje 1 euro per jaar. Dit kost de abonnee niets.
https://service.xs4all.nl/
U kunt BOF helpen om donateurs te werven door onze banner op uw site
te plaatsen.
http://www.bof.nl/banner.html
In het Bits of Freedom jaarverslag over 2004 kunt u meer
achtergrondinformatie vinden over de activiteiten en financiën van
Bits of Freedom.
http://www.bof.nl/verslag2004.html
=====================================================================
7. Colofon
=====================================================================
Deze nieuwsbrief wordt mogelijk gemaakt door een gift van de stichting
NLnet.
http://www.nlnet.nl/
De Bits of Freedom nieuwsbrief wordt samengesteld en verzonden door de
stichting Bits of Freedom.
http://www.bof.nl/
Bits of Freedom komt op voor digitale burgerrechten. Bits of Freedom
is gevestigd in Amsterdam en is lid van de Global Internet Liberty
Campaign en European Digital Rights. Bits of Freedom bestaat uit
Maurice Wessling en Sjoera Nas.
Mits niet anders vermeld, valt de inhoud van deze nieuwsbrief onder de
Creative Commons Naamsvermelding 1.0 licentie. De gebruiker mag de
nieuwsbrief kopiëren, verspreiden, afgeleide werken maken en gebruiken
voor commerciële doeleinden. De licentie verplicht tot
naamsvermelding: de gebruiker dient Bits of Freedom te vermelden. Voor
de volledige licentie zie:
http://creativecommons.org/licenses/by/1.0/nl/deed.nl
Contactgegevens Bits of Freedom
info@bof.nl
tel 020 - 4686451
fax 020 - 5241229
Postbus 10746
1001 ES Amsterdam
Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/
Voor het ontvangen van persberichten kunt u een email sturen naar
info@bof.nl voor opname in de verzendlijst.
=====================================================================
Nieuwsbrief abonnement
=====================================================================
Abonneren kan via het invoerveld op:
http://www.bof.nl/
of door een e-mail te sturen naar:
nieuws-l-request@bof.nl
Subject: subscribe
Afmelden kan door een e-mail te sturen:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: unsubscribe
Bij problemen met het (un)subscriben kunt u contact opnemen met info@bof.nl.
=====================================================================
European Digital Rights (EDRI)
=====================================================================
Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie van
privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft een eigen
Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief uit met een
overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa. Aanmelden voor
een gratis abonnement op EDRI-gram kan op de website van EDRI:
http://www.edri.org/
=====================================================================