================================================
================================================
BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF
Nr. 3.4 - 2 maart 2005
================================================
================================================
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2005_4.html
=====================================================================
Inhoud:
=====================================================================
1. Nationale Sigint Organisatie koopt Xantic terrein
2. Kort geding: Staat moet stoppen met afluisteren advocaten
3. 10 fabels en feiten over verkeersgegevens
4. Buitenlandse goksite moet Nederlanders blokkeren
5. Geen nieuwe wetgeving voor .nl domein
6. BOF jaarverslag 2004
7. Bits of Freedom in het nieuws
8. Steun Bits of Freedom
9. Colofon
=====================================================================
1. Nationale Sigint Organisatie koopt Xantic terrein
=====================================================================
Bits of Freedom heeft een aantal bouwtekeningen op haar website gezet
van de Nationale Sigint Organisatie. De NSO gaat voor de Nederlandse
inlichtingendiensten satellietverkeer afluisteren. Uit de
bouwtekeningen blijkt dat het ministerie van Defensie een deel van het
terrein van KPN-dochter Xantic in Burum gaat kopen.
Op de bouwtekeningen, die bij de aanvraag voor een bouwvergunning
horen, staat het ontwerp voor 15 schotels. Zeven schotels gaan naar
Intelsat satellieten luisteren en acht naar Inmarsat. Bovendien
vermelden de tekeningen technische details over de positie en het type
van de schotels. Twee bestaande grote schotels van Xantic (Burum 1 en
3) worden gesloopt en vervangen door twee schotels met een middellijn
van 18 meter die Intelsat gaan afluisteren.
Minister Remkes heeft in een brief de Tweede Kamer op 24 januari 2005
geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot de Nationale
Sigint (Signals Intelligence) Organisatie (NSO). De minister noemde
daarbij Xantic en Burum niet. De NSO is in 2003 opgericht als een
project-organisatie van AIVD en MIVD voor het afluisteren van
satellietverkeer. Het Kabinet wil de NSO verzelfstandigen zodat een
derde geheime dienst ontstaat in Nederland. In de brief beschrijft de
minister de activiteiten van de NSO als volgt: "Deze organisatie gaat
de verwerving van alle verbindingsinlichtingen voor de AIVD en voor de
MIVD ondersteunen. Dit betreft de interceptie van niet-kabelgebonden
telecommunicatie te weten satellietcommunicatie en hoogfrequent
radioverkeer. Ook zal de organisatie de bijbehorende signaal-en
trafficanalyse leveren en wordt er crypto-onderzoek uitgevoerd. De
analyse van het geïntercepteerde materiaal blijft bij de onderscheiden
diensten."
Defensie is sinds eind 2004 op zoek naar een lokatie waarop nieuwe
schotels kunnen worden gebouwd. In Zoutkamp, waar Defensie al twee
schotels heeft staan, wilde het ministerie het aantal uitbreiden tot
20 stuks. Omwonenden in Zoutkamp hebben echter met succes
geprotesteerd en de toestemming tot uitbreiding ongedaan gemaakt via
de Raad van State. Met de aankoop van een deel van het Xantic
grondstation in Burum hoopt Defensie op minder procedurele problemen
omdat het bestemmingsplan aldaar is toegesneden op de bestaande
schotels. Het grondstation werd in 1976 gebouwd door de toenmalige
PTT. KPN heeft een 65% belang in Xantic. Ook in Burum hebben
omwonenden nu bezwaarschriften ingediend.
De hardnekkige pogingen van Defensie om een terrein te vinden in de
buurt van het Xantic grondstation kunnen erop wijzen dat de NSO met
haar installatie de downlink van de Xantic verbindingen wil
afluisteren: de signalen van satellieten aan Xantic worden dan ook
door de NSO opgevangen. De schotels in Zoutkamp staan ook slechts op
10 km afstand van Burum. Eerder heeft het kabinet de Tweede Kamer
uitgebreid voorgelicht over deze mogelijkheid. In de notitie
'Grootschalig afluisteren van moderne telecommunicatiesystemen' van
januari 2001 (Kamerstuk 2000-2001, 27591, nr. 1, Tweede Kamer)
schrijft het kabinet: "Om deze reden hebben vrijwel alle grote
telecommunicatiebedrijven (PTT's) eigen satellietgrondstations waarmee
men de internationale verbindingen exploiteert. Over deze verbindingen
worden per dag een zeer groot aantal telefoongesprekken, faxberichten,
dataverkeer en ook in toenemende mate Internetverkeer verzonden. In
Nederland is in Burum een satellietgrondstation van KPN-telecom
operationeel. Dit satellietgrondstation wordt aangeduid als 'Station
12'. De grondstations van deze telecommunicatiebedrijven staan
opgesteld binnen de footprint van de telecommunicatiesatelliet waarvan
men de radiostraling wil ontvangen. Als een derde partij, bijvoorbeeld
een gespecialiseerde inlichtingendienst van een overheid, een eigen
satelliet-grondstation in de 'footprint' opstelt, is ook deze partij
in staat om de radiostraling, die oorspronkelijk alleen voor PTT's was
bedoeld, te ontvangen."
Met de aankoop van een deel van het Xantic terrein staat Defensie heel
goed in die footprint. Hierdoor ontstaat de opmerkelijke situatie dat
telecommunicatie die via de schotels van Xantic wordt verzonden en
ontvangen, enkele meters verderop door de NSO wordt afgeluisterd.
Xantic en de NSO kruipen dus heel dicht tegen elkaar aan, zonder dat
daartoe voor Xantic overigens een wettelijke verplichting geldt.
Nationale Sigint Organisatie bouwtekeningen
http://www.bof.nl/nso.html
=====================================================================
2. Staat moet stoppen met afluisteren advocaten
=====================================================================
De Staat weigert bijzondere maatregelen te nemen om advocaten te
beschermen tegen het aftappen van hun telefoongesprekken. Advocaten
hebben net als bijvoorbeeld artsen een verschoningsrecht. Hun
beroepsmatige communicatie is daardoor extra beschermd. Maar zelfs als
een opsporingsteam merkt dat ze een vertrouwelijk gesprek afluisteren
tussen een advocaat en zijn of haar cliënt, wordt de tap niet
stopgezet. Het afluisteren gaat gewoon door. De officier van justitie
leest eerst het tapverslag en beslist dan pas of de inhoud geheim moet
worden gehouden en dus niet toegevoegd aan het proces verbaal.
Dat verklaarde landsadvocate Cécile Bitter in het kort geding van de
Nederlandse vereniging van strafrechtadvocaten (NVSA) tegen de Staat
der Nederlanden dat dinsdag 1 maart 2005 diende bij de Rechtbank Den
Haag. Advocate Taru Spronken eiste een verbod op het afluisteren van
gesprekken die advocaten beroepshalve voeren. Bovendien eiste ze dat
als - ondanks dit verbod- toch onverhoopt gesprekken worden opgenomen
met advocaten, de informatie wordt vernietigd. Tenslotte eiste ze
vernietiging van alle historische opnames van afgeluisterde gesprekken
met mensen die uit hoofde van hun functie of beroep een
verschoningsrecht hebben, de 'geheimhoudersgesprekken'.
In juli 2003 oordeelde het College bescherming persoonsgegevens (CBP)
al dat politie en justitie zijn doorgeschoten bij het afluisteren en
registreren van gesprekken van burgers met hun advocaten. Maar uit een
brief aan de NVSA van 26 januari 2005 blijkt dat minister Donner niet
van plan is iets te veranderen aan de huidige aftappraktijken. Volgens
Spronken leidt de weigering om geheimhouders te beschermen tegen
aftappen tot een bezoedeling van de advocatuur. "De essentie van het
verschoningsrecht is dat de burger zich vrijelijk tot een raadsman
moet kunnen wenden en met hem moet kunnen communiceren zonder
inmenging van de overheid." Dat de Staat dit niet respecteert, leidt
tot een 'achterkamertjessfeer', waarbij advocaten in het geheim
afspraken moeten maken, eventueel op geheime plaatsen. "Dit
marginaliseert het contact tussen de burger en zijn raadsman, alsof er
iets fouts aan zit."
Het conflict tussen de Staat en de strafrechtadvocaten over het
aftappen dateert van december 2001. Toen spande de NVSA al een kort
geding aan tegen de Staat aan met dezelfde eis; naleving van de
vernietigingsplicht van geheimhoudergegevens. De Staat moest daarop
bekend maken hoe hij de vernietigingsplicht zou naleven. De
instructies die vervolgens werden gemaakt, deugden niet volgens 113
strafrechtadvocaten, die vervolgens een klacht indienden bij het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM).
Het EHRM verklaarde de klacht niet ontvankelijk, ruw samengevat omdat
de Nederlandse regeling aan wettelijke eisen voldoet en omdat er
afdoende toetsing plaatsvindt door een rechter-commissaris voordat een
tap wordt geplaatst. De klacht van de advocaten over de praktische
invulling en uitvoering van de vernietigingsregelingen werd daardoor
niet in behandeling genomen. Het Europees Hof verwees de advocaten
voor praktische klachten terug naar een Nederlandse rechter.
De landsadvocate verweerde zich formeel dat de zaak geen spoedeisend
karakter kon hebben nu het al drie jaar speelde en stelde dat de
gevraagde voorzieningen (zoals bijvoorbeeld nummerherkenning van
advocaten) geen tijdelijk karakter hebben. Daarover zou de
voorzieningenrechter dus niet mogen beslissen. Inhoudelijk noemde zij
het zowel onvermijdelijk, noodzakelijk als doorslaggevend dat
opsporingsteams kennis nemen van de inhoud van gesprekken van
advocaten. De betrokken Officier van Justitie bepaalt vervolgens of de
inhoud eventueel onder het verschoningsrecht valt en dus eventueel
naderhand gewist moet worden. Volgens de NVSA is die directe
betrokkenheid juist het meest problematisch. De betrokken officier kan
immers uit de afgeluisterde gesprekken allerlei vertrouwelijke
informatie afleiden die bepalend is voor de richting van het
onderzoek. Op z'n minst zou een andere OvJ die toetsing moeten
uitvoeren of liever nog een onafhankelijke Rechter-Commissaris.
Bitter raakte uit haar evenwicht toen de voorzieningenrechter vroeg
wat het verschil was tussen het openen van een brief van een advocaat
en het afluisteren van een telefoongesprek. Ze gaf toe dat het
Openbaar Ministerie brieven van advocaten niet mag openmaken en al
evenmin kantoren van advocaten doorzoeken zonder gerede verdenking
tegen de advocaat zelf. De huidige regeling voor het afluisteren van
telefoongesprekken was nu eenmaal anders, stelde ze.
Tenslotte debatteerden de advocaten met de landsadvocaat over de
stelling van het Openbaar Ministerie dat de telefoons van advocaten
een vrijplaats vormen voor criminelen als ze helemaal niet meer
afgetapt mogen worden. Volgens Spronken worden alle advocaten door die
stelling in een kwaad daglicht gesteld. In Nederland wordt bovendien
zoveel getapt, voegde ze eraan toe, dat dergelijk misbruik
onmiddellijk aan het licht zou komen. Bitter verzette zich fel tegen
de suggestie om nummerherkenning te gebruiken; dat zou niet specifiek
genoeg zijn af te bakenen in de huistelefooncentrales die de meeste
advocaten gebruiken, telecomaanbieders zouden hun systemen helemaal
moeten aanpassen en nummerherkenning zou helemaal niet betrouwbaar
zijn door allerlei mogelijkheden zoals doorschakelen en doorverbinden.
De uitspraak volgt op woensdag 15 maart 2005.
Netwerk: Aftappen voorkomen? (01.02.2005)
http://www.netwerk.tv/index.jsp?p=items&r=deze_week&a=154625
Uitspraak Europees Hof voor de Rechten van de Mens (Aalmoes c.s. tegen
Nederland, 25.11.2004)
CBP: Onderzoek naar de waarborging van de vertrouwelijke communicatie
van advocaten bij de interceptie van telecommunicatie (16.07.2003)
http://www.cbpweb.nl/documenten/rap_2003_beroepsgeheim_advocaten.stm
Uitspraak eerste kort geding NVSA (19.12.2001)
http://zoeken.rechtspraak.nl/zoeken/dtluitspraak.asp?searchtype=ljn&ljn=AD7315&u_ljn=AD7315
=====================================================================
3. 10 fabels en feiten over verkeersgegevens
=====================================================================
Verkeersgegevens zijn een ingewikkeld onderwerp. Veel parlementariërs
en journalisten worstelen met de halve waarheden die zij te horen
krijgen van voorstanders van de bewaarplicht. Bits of Freedom wil
graag 10 misverstanden uit de wereld helpen:
1. Nederland heeft al een bewaarplicht.
2. De bewaarplicht is noodzakelijk.
3. Toegang tot de gegevens wordt getoetst door een rechter.
4. Het gaat over de bestrijding van zeer ernstige misdrijven.
5. De bewaarplicht is helemaal niet zo duur.
6. De bewaarplicht is proportioneel.
7. Brussel wil dit, Nederland is neutraal.
8. Vrijwel alle EU lidstaten hebben al een bewaarplicht.
9. Nationale parlementen hebben het laatste woord.
10. De noodzakelijkheid blijkt uit Nederlandse jurisprudentie.
De volledige tekst is te vinden op:
10 fabels en feiten over verkeersgegevens
http://www.bof.nl/fabels.html
=====================================================================
4. Buitenlandse goksite moet Nederlanders blokkeren
=====================================================================
Buitenlandse goksites moeten hun website ontoegankelijk maken voor
Nederlanders. Dat is het belangrijkste gevolg van een arrest van de
Hoge Raad van 18 februari. Het ging in deze zaak om de vraag of de
Engelse goksite Ladbrokes haar website moest sluiten voor
Nederlanders, aangezien het gelegenheid bieden tot gokken zonder
vergunning in Nederland is verboden. De zaak was aangespannen door De
Lotto. In Nederland heeft alleen De Lotto heeft een vergunning om
onder meer sportweddenschappen via internet aan te bieden op Lotto.nl
en Toto.nl.
Volgens de Hoge Raad zou het Nederlands kansspelbeleid 'ernstig worden
bemoeilijkt' wanneer het aanbieden vanuit Nederland wel en de via
internet vanuit het buitenland aangeboden kansspelen niet in strijd
met de wet zouden zijn. Daarbij overweegt de Hoge Raad dat er software
bestaat die op basis van IP-adressen Nederlandse computers kan weren
van de betreffende website.
"In dit verband is voldoende dat de website waarop de gelegenheid tot
deelneming wordt geboden niet met gebruikmaking van de hiervóór
bedoelde software de deelneming aan kansspelen onmogelijk maakt en
blijkens haar inrichting mede is gericht op potentiële deelnemers in
Nederland, hetgeen reeds het geval is indien Nederland is vermeld in
een op de website voorkomende lijst van landen van waaruit aan de
aangeboden kansspelen kan worden deelgenomen."
In 2003 gaven lagere rechtbanken al opdracht aan 21 buitenlandse
gokbedrijven om geen Nederlanders meer toe te laten op hun websites.
De gokbedrijven waren in 10 verschillende landen gevestigd, van
belastingparadijs Antigua tot Canada en Australië. Holland Casino won
bovendien een kort geding tegen twee gokbedrijven op de Nederlandse
Antillen.
Arrest Hoge Raad (18.2.2005)
http://zoeken.rechtspraak.nl/zoeken/dtluitspraak.asp?searchtype=ljn&ljn=AR4841&u_ljn=AR4841
=====================================================================
5. Geen nieuwe wetgeving voor .nl domein
=====================================================================
Minister Brinkhorst zal niet met nieuwe wetgeving komen om het .nl
domein te reguleren. Dat is het gevolg van een intentieverklaring die
de minister en de Stichting Internet Domeinregistratie (SIDN) hebben
ondertekend.
Doel is om de continuïteit, bereikbaarheid en soevereiniteit van het
.nl-domein te waarborgen. De SIDN vindt het een belangrijk punt dat de
overheid de rol van SIDN erkent en dat de overheid afziet van
wetgeving rondom .nl-domeinnamen. "Met behoud van zelforganisatie en
zelfregulering en met inachtneming van het publieke belang is het in
principe mogelijk om tot aanvullende afspraken en maatregelen te komen
die nog openstaande zorgen wegnemen en de in kaart gebrachte risico's
aanvaardbaar maken", aldus de SIDN.
Eind 2004 hebben SIDN en Economische Zaken een gezamenlijke position
paper opgesteld waarin is vastgesteld welke afspraken en maatregelen
nodig zijn om de continuïteit en soevereiniteit van het .nl domein te
verzekeren. De komende maanden zullen beide partijen de afspraken en
maatregelen verder uitwerken. De uitvoering moet vast komen te liggen
in een overeenkomst of Memorandum of Understanding.
Intentieverklaring EZ/SIDN (februari 2005)
http://www.sidn.nl/sidn/flat/_shared_resources_Downloads/Intentieverklaring_EZ_SIDN_-_februari_2005/intentieverklaringEZ-SIDN.pdf
Position paper EZ/SIDN (oktober 2004)
http://www.sidn.nl/sidn/flat/_shared_resources_Downloads/Position_paper_EZ_SIDN_-_oktober_2004/positionpaperSIDN-DGTP.pdf
=====================================================================
6. BOF jaarverslag 2004
=====================================================================
Het jaarverslag van Bits of Freedom over 2004 staat online. Het
verslag bevat zowel een inhoudelijke als financiële verantwoording van
de activiteiten in het afgelopen jaar. In 2004 organiseerde BOF samen
met anderen de uitreiking van de Big Brother Awards en het
Auteursrechtsymposium. Daarnaast heeft BOF zich continue beziggehouden
met het debat en de regelgeving rondom elektronisch stemmen, notice en
takedown, verkeersgegevens, rfid, auteursrecht, spam en
passagiersgegevens.
Eind 2003 werd duidelijk dat Bits of Freedom in financiële nood zat,
en dringend hulp nodig had. In het eerste kwartaal van 2004 ontving
BOF bijna 4.500 euro van individuele donateurs, vaak voorzien van
schitterende aanmoedigingsteksten. Mede hierdoor gaat het financieel
veel beter met BOF. Donateurs en andere geïnteresseerden kunnen in het
verslag een verantwoording van de inkomsten en uitgaven vinden.
We hopen dat de lezers van de BOF nieuwsbrief dit jaar opnieuw willen
overwegen om een donatie aan Bits of Freedom te doen. Daarnaast gaat
BOF op zoek naar nieuwe sponsors.
http://www.bof.nl/verslag2004.html
=====================================================================
7. Bits of Freedom in het nieuws
=====================================================================
Algemeen Dagblad: Afluisterschotels op KPN-terrein (01.03.2005)
"Maurice Wessling van de digitale burgerrechtenbeweging Bits of
Freedom, dat de bouwtekeningen op haar website (www.bof.nl) heeft
geplaatst, noemt de samenwerking 'op z'n minst curieus'. 'Als een
telecomaanbieder en een geheime dienst op deze manier gaan
samenwerken, krijg je een incestueuze situatie.'
http://www.ad.nl/artikelen/Nieuws/1109570567013.html
Zie ook BOF in het nieuws
http://www.bof.nl/bof_in_nieuws.html
=====================================================================
8. Steun Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom is een onafhankelijke stichting die geen
overheidssubsidie ontvangt, maar steunt op bijdragen van bedrijven en
particulieren.
Snel en direct online doneren via credit card, acceptgiro of eenmalige
machtiging:
http://www.bof.nl/donateur.html
Abonnees van XS4ALL kunnen de 'steun Bits of Freedom' optie in het
XS4ALL service centre aanvinken. Bits of Freedom krijgt voor ieder
vinkje 1 euro per jaar. Dit kost de abonnee niets.
https://service.xs4all.nl/
U kunt BOF helpen om donateurs te werven door onze banner op uw site
te plaatsen.
http://www.bof.nl/banner.html
In het Bits of Freedom jaarverslag over 2004 kunt u meer achtergrond
over de financiën vinden.
http://www.bof.nl/verslag2004.html
=====================================================================
9. Colofon
=====================================================================
Deze nieuwsbrief wordt mogelijk gemaakt door een gift van de stichting
NLnet.
http://www.nlnet.nl/
De Bits of Freedom nieuwsbrief wordt samengesteld en verzonden door de
stichting Bits of Freedom.
http://www.bof.nl/
Bits of Freedom komt op voor digitale burgerrechten. Bits of Freedom
is gevestigd in Amsterdam en is lid van de Global Internet Liberty
Campaign en European Digital Rights. Bits of Freedom bestaat uit
Maurice Wessling en Sjoera Nas.
Mits niet anders vermeld, valt de inhoud van deze nieuwsbrief onder de
Creative Commons Naamsvermelding 1.0 licentie. De gebruiker mag de
nieuwsbrief kopiëren, verspreiden, afgeleide werken maken en gebruiken
voor commerciële doeleinden. De licentie verplicht tot
naamsvermelding: de gebruiker dient Bits of Freedom te vermelden. Voor
de volledige licentie zie:
http://creativecommons.org/licenses/by/1.0/nl/deed.nl
Contactgegevens Bits of Freedom
info@bof.nl
tel 020 - 4686451
fax 020 - 5241229
Postbus 10746
1001 ES Amsterdam
Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/
Voor het ontvangen van persberichten kunt u een email sturen naar
info@bof.nl voor opname in de verzendlijst.
=====================================================================
Nieuwsbrief abonnement
=====================================================================
Abonneren kan via het invoerveld op:
http://www.bof.nl/
of door een e-mail te sturen naar:
nieuws-l-request@bof.nl
Subject: subscribe
Afmelden kan door een e-mail te sturen:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: unsubscribe
Bij problemen met het (un)subscriben kunt u contact opnemen met info@bof.nl.
=====================================================================
European Digital Rights (EDRI)
=====================================================================
Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie van
privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft een eigen
Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief uit met een
overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa. Aanmelden voor
een gratis abonnement op EDRI-gram kan op de website van EDRI:
http://www.edri.org/
=====================================================================