================================================
================================================
BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF
Nr. 3.5 - 16 maart 2005
================================================
================================================
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2005_5.html
=====================================================================
Inhoud:
=====================================================================
1. Justitie mag advocaten afluisteren
2. Satellietzender kan niet geblokkeerd worden
3. Brein gaat sommaties versturen
4. Kamer overlegt over bewaarplicht verkeersgegevens
5. XS4ALL daagt staat om kosten aftappen
6. Nationaal mensenrechteninstituut
7. Bits of Freedom in het nieuws
8. Steun Bits of Freedom
9. Colofon
=====================================================================
1. Justitie mag advocaten afluisteren
=====================================================================
Politie en justitie mogen de telefoongesprekken tussen advocaten en
hun cliënten blijven aftappen. Dat is het gevolg van een uitspraak van
de rechtbank in Den Haag van 15 maart. De Nederlandse Vereniging van
Strafrecht Advocaten (NVSA) had een kort geding aangespannen over het
afluisteren.
De rechtbank bepaalde dat de telefoongesprekken niet per definitie
onder het verschoningsrecht van de advocaten vallen. Volgens het
'Besluit bewaren en vernietigen niet-gevoegde stukken' mag justitie
gesprekken met advocaten afluisteren en opnemen. De officier van
justitie moet achteraf beslissen of het gesprek onder het
verschoningsrecht valt. Wanneer dat het geval is, moeten de opname en
het proces-verbaal vernietigd worden. De informatie mag vervolgens
niet in het strafproces gebruikt worden maar de officier van justitie
heeft dan al wel kennis genomen van de inhoud van het gesprek.
Advocate Taru Spronken eiste een verbod op het afluisteren van
gesprekken die advocaten beroepshalve voeren. Bovendien eiste ze dat
als - ondanks dit verbod - toch onverhoopt gesprekken worden opgenomen
met advocaten, de informatie wordt vernietigd. Tenslotte eiste ze
vernietiging van alle historische opnames van afgeluisterde gesprekken
met advocaten.
"De essentie van het verschoningsrecht is dat de burger zich vrijelijk
tot een raadsman moet kunnen wenden en met hem moet kunnen
communiceren zonder inmenging van de overheid." Dat de staat dit niet
respecteert, leidt tot een 'achterkamertjessfeer', waarbij advocaten
in het geheim afspraken moeten maken, eventueel op geheime plaatsen.
"Dit marginaliseert het contact tussen de burger en zijn raadsman,
alsof er iets fouts aan zit", aldus Spronken in haar pleidooi.
Volgens de advocaten houdt justitie zich niet aan haar eigen regels en
worden regelmatig gesprekken tussen advocaten en hun cliënten toch
bewaard. Advocaten komen hier meestal slechts per toeval achter. In
juli 2003 oordeelde het College bescherming persoonsgegevens (CBP) al
dat politie en justitie zijn doorgeschoten bij het afluisteren en
registreren van gesprekken van burgers met hun advocaten. Het
beroepsgeheim van advocaten wordt hierdoor onvoldoende gerespecteerd.
Uit het onderzoek bleek dat politie en justitie gesprekken tussen
advocaten en hun cliënten niet alleen opnemen, maar ook uitwerken. Het
College noemde het stelselmatig opnemen, registreren, uitwerken en
kennisnemen van deze vertrouwelijke communicatie door de politie en
justitie onrechtmatig. Volgens het College moeten gesprekken tussen
advocaten en hun cliënten onmiddellijk worden gewist. Het College
stelde voor om nummerherkenning te gebruiken om zo te bepalen of een
advocaat aan het gesprek deelneemt. Uit het onderzoek blijkt ook dat
digitaal opgenomen gesprekken die wel 'gewist' worden, betrekkelijk
eenvoudig zijn terug te vinden.
Justitie weigert nummerherkenning te gebruiken om het afluisteren van
advocaten te voorkomen. Het gebruik van nummerherkenning in de
tapkamers van de politie zou technisch onmogelijk zijn. De rechtbank
spreekt zich hier niet over uit.
De rechtbank in Den Haag oordeelt dat niet is gebleken dat justitie
structureel of op grote schaal het verschoningsrecht van advocaten
schendt. Ook zijn de regels voor het afluisteren van advocaten volgens
de rechtbank niet in strijd met de wet of het Europees Verdrag van de
Rechten van de Mens.
Uit het programma Netwerk van 15 maart blijkt dat een
Kamermeerderheid, inclusief de VVD, vindt dat de wet veranderd moet
worden wanneer advocaten niet voldoende worden beschermd.
De advocaten overwegen naast een hoger beroep bij het gerechtshof een
bodemprocedure te starten om een meer afgewogen beslissing af te
dwingen.
Uitspraak rechtbank Den Haag (15.03.2005)
http://www.rechtspraak.nl/ljn.asp?ljn=AT0304
Netwerk: Tappen toch rechtmatig? (15.03.2005)
http://www.netwerk.tv/index.jsp?p=items&r=netwerk&a=162160
CBP: Beroepsgeheim steviger verankeren in Wetboek van strafvordering
(12.11.2004)
http://www.cbpweb.nl/documenten/med_adv_z2002-0222.shtml
CBP: Onderzoek naar de waarborging van de vertrouwelijke communicatie
van advocaten bij de interceptie van telecommunicatie (juli 2003)
http://www.cbpweb.nl/documenten/rap_2003_beroepsgeheim_advocaten.stm
=====================================================================
2. Satellietzender kan niet geblokkeerd worden
=====================================================================
Minister Donner van justitie heeft Kamervragen beantwoord over de
satellietzender Al Manar. In het Kamerdebat naar aanleiding van de
moord op Theo van Gogh (11.11.2004) werd Al Manar met name genoemd
omdat de zender, die banden heeft met Hezbollah, in opspraak is
geweest wegens het uitzenden van een anti-Joodse soap.
De Tweede Kamer heeft tijdens het debat een motie aangenomen die
vraagt om het weren van buitenlandse televisiezenders die haat zaaien
of oproepen tot geweld. In de motie verzoekt de Kamer de regering "een
onderzoek in te stellen naar haat zaaien en geweldsoproepen via
buitenlandse tv- en radiozenders in Nederland en met voorstellen te
komen hoe zenders die zich daaraan schuldig maken kunnen worden
geweerd uit Nederland".
De Kamerleden Dijsselbloem en Van Heemst (beiden PvdA) hebben Donner
gevraagd wat de mogelijkheden zijn om Al Manar uit de lucht te halen.
Donner laat in zijn antwoord weten dat die mogelijkheden
waarschijnlijk heel beperkt zijn. Alleen artikel 137d strafrecht
(aanzetten tot haat of discriminatie) biedt aanknopingspunten.
"Indien uitzendingen strafbare uitingen bevatten en er een
aanknopingspunt is met Nederland, doordat ze gericht zijn op Nederland
of doordat er tussenpersonen in Nederland bij de uitzending zijn
betrokken die kunnen worden aangemerkt als medeplegers, kan hiernaar
strafrechtelijk onderzoek worden gedaan en kan een strafrechtelijke
vervolging worden ingesteld. Dat impliceert altijd een optreden
achteraf, nadat is geconstateerd dat zich strafbare feiten hebben
voorgedaan. Het Strafrecht kent geen mogelijkheden een zender 'uit de
lucht te halen'", aldus Donner. "Ook bestuurlijk, via bijvoorbeeld de
Mediawet en de Telecommunicatiewet, zijn er thans geen mogelijkheden
een zender uit de lucht te halen."
Al Manar maakt voor haar uitzendingen gebruik van het Nederlandse
satellietbedrijf New Skies Satellites. Donner laat weten dat de
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding een onderzoek doet naar
andere mogelijkheden om zenders die aanzetten tot haat te blokkeren.
Kamervragen met antwoord 2004-2005, nr. 983, Tweede Kamer (23.02.2005)
Vragen van de leden Dijsselbloem en Van Heemst (beiden PvdA) aan de
minister van Justitie over uitzendingen van Hezbollah in Nederland via
satelliet.
=====================================================================
3. Brein gaat sommaties versturen
=====================================================================
Brein gaat sommaties sturen aan verspreiders van illegale muziek en
films op peer-to-peer netwerken. De sommaties worden naar alle
waarschijnlijkheid verstuurd per e-mail. In de meeste gevallen
beschikt Brein alleen over het IP-nummer van de peer-to-peer
gebruikers. Daarom vraagt Brein aan internetproviders om de sommaties
door te sturen aan hun klanten.
Planet Internet, Het Net, @Home, Wanadoo en Tiscali hebben laten weten
Brein te zullen helpen bij het doorsturen van de sommaties. Brein
heeft met deze aanbieders vooraf overleg gevoerd. XS4ALL wil geen
vorderingen doorsturen en werkt alleen mee aan vorderingen van een
rechter-commissaris.
Naar alle waarschijnlijkheid zullen de sommaties bestaan uit een eis
de verspreiding van illegale muziek en films te staken, een eis tot
schadevergoeding en een verklaring ter ondertekening waarin de
gebruiker belooft nooit meer illegale muziek en films aan te bieden op
straffe van een boete. Justitie is niet bij de sommaties betrokken,
het gaat om een civiel-rechtelijke stap van Brein.
Brein wilde eerst dat de providers vrijwillig de identiteit van hun
gebruikers bekendmaken. Maar tot nu toe hebben de providers dit
geweigerd. Brein zal daarom naar de rechter moeten stappen om achter
de naam, adres en woonplaats (NAW) van de peer-to-peer gebruikers te
komen. Op dit moment is echter nog niet zeker of een rechter daarin
zal toestemmen.
Brein steunt om die reden een rechtszaak tegen Lycos. Een uitspraak in
deze zaak over de identiteit van een gebruiker van Lycos is voor Brein
zó belangrijk dat zij de kosten voor haar rekening neemt. In deze
principiële zaak bij de Hoge Raad gaat het om de vraag of de provider
Lycos verplicht is de persoonsgegevens van één van zijn abonnees aan
een derde, Pessers, bekend te maken. Pessers was van mening dat de
betreffende abonnee onrechtmatig jegens hem had gehandeld. Het Hof
oordeelde in 2004 dat er weliswaar geen sprake was van onmiskenbaar
onrechtmatig handelen door de abonnee, maar dat Lycos toch verplicht
was de gevraagde gegevens te verstrekken. Achteraf bleek de klant een
valse naam te hebben opgegeven.
Stichting Brein stuurt vorderingen (11.03.2005)
http://www.planet.nl/planet/show/id=118880/contentid=557976/
Brein financiert zaak bij Hoge Raad tegen Lycos (08.12.2004)
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/nieuwsbrief_2004_24.html
=====================================================================
4. Kamer overlegt over bewaarplicht verkeersgegevens
=====================================================================
De brief van minister Donner over de bewaarplicht verkeersgegevens van
14 februari wordt op 12 april behandeld in de Tweede Kamer tijdens een
algemeen overleg van de commissie justitie. De JBZ-commissie van de
Eerste Kamer heeft al vragen gesteld aan minister Donner naar
aanleiding van de brief. Bovendien hebben de Eerste Kamerleden Franken
(CDA) en Kox (SP) nog aanvullende schriftelijke vragen gesteld.
De leden van de Eerste Kamer vragen zich af hoe de minister het
noodzaakcriterium voor een bewaarplicht ziet. Dit noodzaakcriterium in
relatie tot artikel 8 EVRM wordt in de rechtspraak van het Europese
Hof in Straatsburg nader ingevuld aan de hand van de beginselen van
proportionaliteit, subsidiariteit en van een 'pressing social need'.
Donner had in zijn brief gezegd dat de voorgestelde bewaarplicht tot
doel heeft om bij te dragen aan de opsporing van ernstige strafbare
feiten. In het voorgestelde kaderbesluit wordt in het algemeen
gesproken van strafbare feiten, zonder deze kwalificatie er bij te
vermelden. Daarmee wordt de reikwijdte van de bewaarplicht veel groter
en zal justitie bij alle misdrijven verkeersgegevens kunnen opvragen.
Daarmee is de opslag van verkeersgegevens bruikbaar als een algemeen
middel voor de opsporing in plaats van de specifieke doelstelling
waarvoor eerder door de Europese ministers over het onderwerp is
gesproken, namelijk de bestrijding van terrorisme.
Bovendien stelden de leden vragen over de technische consequenties van
de bewaarplicht en de verouderde cijfers over de hoeveelheid
internetverkeer waarop de kosten calculatie van het KPMG rapport (over
de kosten voor internet providers) is gebaseerd.
De leden vragen zich af waar de nut en noodzaak voor een bewaarplicht
uit blijkt. "Er bestaat, zo menen de leden behorende tot de
PvdA-fractie, buitengewoon weinig onderzoek welke zou kunnen
onderbouwen dat het nodig is dienstverleners in de telecommunicatie te
verplichten om in deze omvang en voor deze periode (een jaar)
verkeersgegevens op te slaan." Ook maken de leden zich bezorgd over de
gevolgen voor de internationale concurrentiepositie van internet
providers bij de invoering van een bewaarplicht en de beveiliging van
de opgeslagen verkeersgegevens.
De brief van Donner wordt op dinsdag 12 april behandeld in de Tweede
Kamer tijdens een AO van de commissie justitie.
Inbreng JBZ-commissie Eerste Kamer (23.02.2005)
http://www.europapoort.nl/cgi-bin/as.cgi/0294000/c/start/file=/9294000/modules/vg7slw5im1tl?key=vgy1ca2rqbp7
Aanvullende vragen Franken (CDA) en Kox (SP) (23.02.2005)
http://www.europapoort.nl/cgi-bin/as.cgi/0294000/c/start/file=/9294000/modules/vg7slw5im1tl?key=vgy8l4pkrmoh
Dossier verkeersgegevens Eerste Kamer
http://www.europapoort.nl/cgi-bin/as.cgi/0294000/c/start/file=/9294000/modules/vgq8mlyezvzt
Brief van Donner aan de Tweede Kamer over de bewaarplicht (14.02.2005)
http://www.justitie.nl/pers/kamerstukken/include.asp?bestand=/extern/documentportal/Brieven%20TK/20050214_5334011a%20%20telecommunicatiegegevens.doc.c
Bijlage bij brief Donner
http://www.justitie.nl/pers/kamerstukken/include.asp?bestand=/extern/documentportal/Brieven%20TK/20050214_5334011b%20bijlage%20telecommunicatiegegevens.doc.c
Algemeen overleg met de minister van Justitie op 12 april over de
brief d.d. 14 februari 2005 inzake Ontwerp voor een kaderbesluit
inzake de bewaring van telecommunicatiegegevens (23 490, nr. 360)
http://www.tweedekamer.nl/vergaderingen/commissievergaderingen/docs/a25920.htm
=====================================================================
5. XS4ALL daagt staat om kosten aftappen
=====================================================================
Internetprovider XS4ALL is een rechtszaak begonnen tegen de staat om
de kosten vergoed te krijgen van het aftapbaar maken en houden van
haar netwerk. De rechtszaak loopt vooruit op het voorstel voor een
bewaarplicht verkeersgegevens.
XS4ALL heeft naar eigen zeggen sinds eind 2001 een half miljoen euro
geïnvesteerd om te kunnen voldoen aan de wettelijke verplichting tot
aftapbaarheid. Door de snelle groei van het aantal klanten en de nog
snellere groei van het internetgebruik verwacht XS4ALL komende jaren
nieuwe hoge investeringen te moeten doen. De provider vindt het
onredelijk dat de staat deze kosten niet vergoedt. "Providers hebben
immers geen enkel voordeel van deze investeringen die worden gedaan in
het algemene belang van opsporing van strafbare feiten", aldus XS4ALL.
De Telecommunicatiewet uit 1998 verplicht telecomaanbieders om hun
diensten en netwerken aftapbaar te maken. Sinds 2001 moeten ook
internetproviders volledig aftapbaar zijn. De staat vergoedt alleen de
administratieve kosten van het uitvoeren van een tapbevel, niet de
investeringen in de aanschaf en het onderhoud van de tapapparatuur. De
provider vindt dat door het afwentelen van de kosten op de aanbieder
de Nederlandse staat onvoldoende geprikkeld wordt om bij de invoering
van aftapverplichtingen een afweging te maken tussen kosten en baten.
Bovendien belemmeren de aftapverplichtingen de invoering van nieuwe
diensten zoals VPN, VoIP en IPv6. In andere Europese landen krijgen
aanbieders wel de kosten vergoed. Dat zet Nederlandse aanbieders op
een concurrentieachterstand.
XS4ALL wil vooral ook duidelijkheid vanwege de Europese plannen voor
een bewaarplicht verkeersgegevens. Minister Donner heeft in de Tweede
Kamer laten weten dat hij geen voorstander is van een vergoeding voor
de kosten die aanbieders moeten maken om alle verkeersgegevens op te
slaan.
XS4ALL daagt staat om kosten aftappen (07.03.2005)
http://www.xs4all.nl/nieuws/bericht.php?taal=nl&id=616&msect=nieuws
=====================================================================
6. Nationaal mensenrechteninstituut
=====================================================================
Het College bescherming persoonsgegevens, de Commissie Gelijke
Behandeling, de Nationale ombudsman en het Studie- en
informatiecentrum mensenrechten hebben het initiatief genomen om de
oprichting van een Nederlands mensenrechteninstituut te onderzoeken.
In Nederland bestaat geen nationaal mensenrechteninstituut. Een
resolutie van de Verenigde Naties van 1993, met daarin staan de
zogenaamde Paris Principles, dringt daar wel op aan. De
initiatiefnemers gaan de varianten en vormen onderzoeken waarin een op
te richten nationaal mensenrechteninstituut gegoten zou kunnen worden.
Het uitgangspunt daarbij is de resolutie van de Verenigde Naties.
Minister De Graaf van Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
is positief over het initiatief van de vier organisaties. Zij zullen
eind 2005 een advies aan hem uitbrengen.
In Nederland houden diverse organisaties en instanties zich bezig met
de mensenrechten, zoals de vier initiatiefnemers, het Nederlands
Juristen Comité voor de Mensenrechten en het Nederlands Helsinki
Comité.
De vier organisaties hebben vastgesteld dat niet alle taken die in de
resolutie van de Verenigde Naties worden genoemd op dit moment worden
vervuld. Het gaat dan bijvoorbeeld om de advisering aan overheden over
de toepassing van mensenrechtenverdragen. Tijdens het onderzoek willen
de initiatiefnemers samenwerken met onafhankelijke NGO's.
Verkenning oprichting nationaal mensenrechteninstituut (09.03.2005)
http://www.cbpweb.nl/documenten/pb_20050309_samenwerkingsverband.shtml
=====================================================================
7. Bits of Freedom in het nieuws
=====================================================================
Interview over Bits of Freedom (12.03.2005)
Interview van het libertaire radioprogramma Vrijheid Radio met Maurice
Wessling over de activiteiten van Bits of Freedom.
http://www.vrijheidradio.nl/afleveringen.html
Zie ook BOF in het nieuws
http://www.bof.nl/bof_in_nieuws.html
=====================================================================
8. Steun Bits of Freedom
=====================================================================
Bits of Freedom is een onafhankelijke stichting die geen
overheidssubsidie ontvangt, maar steunt op bijdragen van bedrijven en
particulieren.
Snel en direct online doneren via acceptgiro of eenmalige machtiging:
http://www.bof.nl/donateur.html
Abonnees van XS4ALL kunnen de 'steun Bits of Freedom' optie in het
XS4ALL service centre aanvinken. Bits of Freedom krijgt voor ieder
vinkje 1 euro per jaar. Dit kost de abonnee niets.
https://service.xs4all.nl/
U kunt BOF helpen om donateurs te werven door onze banner op uw site
te plaatsen.
http://www.bof.nl/banner.html
In het Bits of Freedom jaarverslag over 2004 kunt u meer
achtergrondinformatie vinden over de activiteiten en financiën van
Bits of Freedom.
http://www.bof.nl/verslag2004.html
=====================================================================
9. Colofon
=====================================================================
Deze nieuwsbrief wordt mogelijk gemaakt door een gift van de stichting
NLnet.
http://www.nlnet.nl/
De Bits of Freedom nieuwsbrief wordt samengesteld en verzonden door de
stichting Bits of Freedom.
http://www.bof.nl/
Bits of Freedom komt op voor digitale burgerrechten. Bits of Freedom
is gevestigd in Amsterdam en is lid van de Global Internet Liberty
Campaign en European Digital Rights. Bits of Freedom bestaat uit
Maurice Wessling en Sjoera Nas.
Mits niet anders vermeld, valt de inhoud van deze nieuwsbrief onder de
Creative Commons Naamsvermelding 1.0 licentie. De gebruiker mag de
nieuwsbrief kopiëren, verspreiden, afgeleide werken maken en gebruiken
voor commerciële doeleinden. De licentie verplicht tot
naamsvermelding: de gebruiker dient Bits of Freedom te vermelden. Voor
de volledige licentie zie:
http://creativecommons.org/licenses/by/1.0/nl/deed.nl
Contactgegevens Bits of Freedom
info@bof.nl
tel 020 - 4686451
fax 020 - 5241229
Postbus 10746
1001 ES Amsterdam
Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160
http://www.bof.nl/nieuwsbrief/
Voor het ontvangen van persberichten kunt u een email sturen naar
info@bof.nl voor opname in de verzendlijst.
=====================================================================
Nieuwsbrief abonnement
=====================================================================
Abonneren kan via het invoerveld op:
http://www.bof.nl/
of door een e-mail te sturen naar:
nieuws-l-request@bof.nl
Subject: subscribe
Afmelden kan door een e-mail te sturen:
nieuws-l-request@bof.nl
Onderwerp: unsubscribe
Bij problemen met het (un)subscriben kunt u contact opnemen met info@bof.nl.
=====================================================================
European Digital Rights (EDRI)
=====================================================================
Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie van
privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft een eigen
Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief uit met een
overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa. Aanmelden voor
een gratis abonnement op EDRI-gram kan op de website van EDRI:
http://www.edri.org/
=====================================================================