================================================ ================================================ BITS OF FREEDOM NIEUWSBRIEF Nr. 5.3 - 13 oktober 2009 volg ons op twitter.com/bitsoffreedom ================================================ ================================================ ===================================================================== Inhoud: ===================================================================== 1. Bits of Freedom zoekt hands-on media-talent 2. Buma bevriest embed-heffing na protest 3. Analyse: praktijk bevragingen CIOT bijzonder zorgwekkend 4. A-G Frielink: “Justitie tapt te veel telefoons” 5. Onderhandelingen telecomkader cruciale fase ingegaan 6. Project INDECT: EU investeert in surveillance-technologie 7. Colofon ===================================================================== 1. Bits of Freedom zoekt hands-on media-talent ===================================================================== Bits of Freedom zoekt een creatieve, professionele en ondernemende communicatie-expert die met de rest van het team Bits of Freedom de komende jaren op de kaart kan zetten. In deze functie zal onze collega in het bijzonder verantwoordelijk zijn voor de vormgeving en invulling van de externe communicatie van Bits of Freedom, samen met de rest van het team. Hij of zij krijgt daarbij de unieke kans om vorm te geven aan een jonge organisatie met grote ambities, die belangrijk werk doet. Geïnteresseerden kunnen een sollicitatiebrief met CV en referenties sturen aan Ot van Daalen. Dit kan per email (naar ot.vandaalen [apestaart] bof [punt] nl) of post (naar Postbus 10746, 1001 ES Amsterdam) vóór 21 oktober 2009. Kandidaten horen vóór 28 oktober 2009 of ze worden uitgenodigd voor een gesprek. De vacature is te vinden op (01.10.09): http://www.bof.nl/vacature011009.pdf (PDF) ===================================================================== 2. Buma bevriest embed-heffing na protest ===================================================================== Buma/Stemra kondigde op 1 oktober aan dat zij internetgebruikers een vergoeding in rekening wilde brengen voor het embedden van audio- en videomateriaal. Embedden is het op een eigen website of blog herplaatsen van video- of audiomateriaal dat afkomstig is van een andere site. Buma zou hiervoor minimaal EUR 130 per jaar voor zes fragmenten in rekening brengen. Daarbij zou geen onderscheid worden gemaakt tussen gebruik met - of zonder winstoogmerk. Embedden is heel gebruikelijk op het internet, en is dé manier om nieuwe muziek te promoten. Als iedereen hiervoor geld zou moeten betalen, zou dit vergaande gevolgen hebben voor het web en muzikanten. De regeling leidde dan ook tot veel protest bij internetgebruikers, muzikanten en de politiek. Bits of Freedom heeft samen met talloze bezorgde internetters een open brief aan Buma opgesteld. In de brief dringt zij aan op herziening van de regeling. De open brief brief is aangeboden aan de directeur van Buma, na afloop van een persconferentie over de nieuwe regeling. Bits of Freedom heeft Buma verzocht om vóór 20 oktober een reactie te geven op de open brief. Door alle ophef die over de nieuwe regeling is ontstaan, heeft Buma op vrijdag 9 oktober aangegeven dat zij de regeling ten aanzien van “niet-bedrijfsmatig gebruik” niet ten uitvoer zal leggen. Bits of Freedom heeft in een persbericht aangegeven dat dit een stap in de goede richting is, maar dat het Buma-debacle nog niet is opgelost. Regeling digitale tarieven (01.10.2009) http://www.bumastemra.nl/nl-NL/OverBumaStemra/Actueel/brochuredigitaletarieven2010.htm Open brief Bits of Freedom aan Buma/Stemra (05.10.2009) http://www.bof.nl/briefbuma061009.pdf (PDF) Item NOS-journaal (06.10.2009) http://player.nos.nl/index.php/media/play/tcmid/tcm:5-576060/ Opinie Bits of Freedom, NRC.next (07.10.2009) http://www.bof.nl/nextopinie7oktober.pdf (PDF) Persbericht Buma (09.10.2009) http://www.bumastemra.nl/nl-NL/OverBumaStemra/Actueel/BS+komt+internetgebruikers+tegemoet.htm Overzicht van bijdragen aan de brief (11.10.2009) http://www.bof.nl/dank111009.pdf (PDF) ===================================================================== 3. Analyse: praktijk bevragingen CIOT bijzonder zorgwekkend ===================================================================== Dat aanbieders van telecommunicatiediensten de gebruiksgegevens van al hun gebruikers uploaden naar het Centraal Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie, was al bekend. Dat (bijzondere) opsporings- en inlichtingendiensten (“BOID”) 24 uur per dag, 7 dagen per week toegang hebben tot deze database, is wellicht ook bekend. En dat het CIOT in 2008 drie miljoen keer is geraadpleegd, kwam in de media al ter sprake. Maar de informatie uit het “Eindrapport Audit CIOT 2008”, boven water gekomen door een WOB-verzoek van Rejo Zenger, is nog onvoldoende besproken. Hieronder volgt een uitgebreidere analyse van het eindrapport. De conclusies hiervan is dat een deel van de bevragingen van het CIOT onrechtmatig is: a. in cruciale gevallen wordt ten onrechte geen proces verbaal opgesteld; b. er is geen controle van de bevragingen van het CIOT; c. persoonsgebonden PIN-codes voor het CIOT worden ten onrechte onderling uitgewisseld; d. corrigerende maatregelen bij onrechtmatige bevraging blijven uit; e. de kennis van wet- en regelgeving van een deel van de betrokkenen is onvoldoende; f. opsporingsambtenaren vragen historische gebruiksgegevens zonder de vereiste bevoegdheid op; en g. de BOID ervaren de privacybeschermende maatregelen als administratieve last, zodat de voorgeschreven procedures niet gevolgd worden. Deze conclusies worden hieronder kort toegelicht. Ad a. Opsporingsambtenaren bevragen het CIOT regelmatig zonder een proces verbaal op te maken, terwijl dit op grond van art. 126na Sv wél vereist is (par. 7.3.). Ad b. De door het Ministerie van Justitie opgestelde leidraad voor het documenteren van de bevragingen van het CIOT wordt bij veel opsporingsdiensten niet toegepast. Door het ontbreken van deze documentatie kan de (on)rechtmatigheid van bevragingen door opsporingsdiensten niet worden gecontroleerd (par. 7.4.). In de audit van 2007 werd dit probleem ook al gesignaleerd, maar dit is blijkbaar sindsdien niet opgelost. Bovendien blijkt de rechtmatigheid van bevragingen niet periodiek of steeksproefgewijs op een andere wijze gecontroleerd te worden, waardoor “onrechtmatige bevragingen alleen bij toeval worden ontdekt”. Hierdoor is het mogelijk dat zij “onopgemerkt blijven”. Wat rest is “vertrouwen op de integriteit van de aanvragende opsporingsambtenaar” (par. 7.5.). Ad c en d. Nu de namens de Minister van Justitie geautoriseerde opsporingsambtenaren niet continu beschikbaar zijn, worden persoonsgebonden PIN-codes voor het CIOT onderling uitgewisseld. Dit heeft misbruik tot gevolg, en leidt ertoe dat bevragingen niet herleidbaar zijn tot individuele personen. Bij onrechtmatige bevragingen kunnen corrigerende maatregelen daardoor niet getroffen worden (par. 7.6.). Ad e. De kennis van wet- en regelgeving bij een deel van de betrokkenen is onvoldoende. Een verwijderde passage uit de audit wordt in het rapport samengevat als: “het is ons zelfs gebleken dat het niet bekend was dat voor een bevraging ex artikel 126 Sv een Proces Verbaal dient te worden opgesteld” (dit artikel vormt de grondslag voor vrijwel alle bevoegdheden van de opsporingsdiensten). Hierdoor is het risico aanwezig dat bij bevragingen een onjuiste rechtsgrondslag wordt gehanteerd (par. 7.12.). Ad f. De bevraging bij CIOT door opsporingsambtenaren van “historische” gebruiksgegevens wordt vaak niet door de Officier van Justitie geautoriseerd, terwijl opsporingsambtenaren zonder deze autorisatie alleen “actuele” gebruiksgegevens mogen opvragen. Deze historische gebruiksgegevens zijn in die gevallen onrechtmatig verkregen (par. 7.13.). Bovendien blijkt hieruit dat de BOID onzorgvuldig omspringen met het onderscheid tussen actuele- en historische telecommunicatiegegevens. Ad g. De voorgeschreven werkwijze van bevraging wordt in sommige gevallen als “administratieve last” ervaren, en hierdoor worden de voorschriften niet altijd gevolgd. Dit is onrechtmatig (par. 7.15.). Het is bijzonder zorgwekkend dat de BOID de wettelijke voorschriften niet volgt. Er bestaat een grote kloof tussen de al uitgebreide opsporingsbevoegdheden krachtens het Wetboek van Strafvordering enerzijds, en de praktijk van bevragen door de BOID anderzijds. Dit klemt des te meer nu een aantal van de gesignaleerde problemen ook al in de audit van 2007 was gesignaleerd. Enkele paragrafen en passages zijn overigens uit het rapport verwijderd, en het is de vraag of hier nog verdergaande inbreuken worden besproken. Het is gelet hierop van belang dat in het kader van de implementatie van de Wet Bewaarplicht Telecommunicatiegegevens technische maatregelen worden genomen om onrechtmatige bevraging te voorkomen. Op 14 oktober vindt een door het Ministerie van Economische Zaken georganiseerde informatiemiddag plaats over deze wet, bedoeld voor het bedrijfsleven. Bits of Freedom zal daarbij pleiten voor dit soort technische maatregelen. “Eindrapport Audit CIOT 2008” (datum onbekend) https://rejo.zenger.nl/focus/wob-20090703-eindrapport-audit-2008.pdf (PDF) Samenvatting resultaten WOB-verzoek (11.09.2009) https://rejo.zenger.nl/focus/1253127301.php ===================================================================== 4. A-G Frielink: “Justitie tapt teveel telefoons” ===================================================================== Paul Frielink, Advocaat-Generaal en hoogleraar Openbaar Ministerie aan de Universiteit Maastricht, stelt in dagblad Trouw dat er in Nederland teveel telefoontaps worden geplaatst: "Er wordt zoveel getapt dat al die opgenomen gesprekken nauwelijks kunnen worden uitgeluisterd. Pas later in het onderzoek blijkt dat er per ongeluk ook een gesprek met een advocaat tussen zit. Door minder en dus selectiever te tappen, voorkom je dit soort problemen.” De A-G stelt in het interview ook de effectiviteit van aftappen aan de kaak. Dit blijkt al jaren niet meer te zijn onderzocht. Deze uitspraak volgt op de recent door het Ministerie van Justitie gepubliceerde tapstatistieken. Daaruit bleek dat Nederland voor zover bekend per capita de meeste telefoontaps ter wereld plaatst en in ook absolute zin tot de koplopers behoort. In 2008 werd alleen in Duitsland meer getapt (44.000), al telt ons buurland ruim 82 miljoen inwoners. Ondertussen pleit officier van justitie Koos Plooij juist voor het tappen van “alle telefoonverkeer in gevangenissen”. Trouw, “Justitie tapt teveel telefoons” (19.09.2009) http://www.trouw.nl/nieuws/nederland/article2867598.ece/_Justitie_tapt_te_veel_telefoons_.html Volkskrant, “Alle telefoonverkeer in gevangenissen tappen” (17.09.2009) http://www.volkskrant.nl/binnenland/article1290974.ece/Alle_telefoonverkeer_in_gevangenissen_tappen Brieven Minister van Justitie (02.09.2009) http://www.justitie.nl/actueel/nieuwsberichten/archief-2009/90902minister-stuurt-tapstatistieken-2008-naar-de-tweede-kamer.aspx?cp=34&cs=578 ===================================================================== 5. Onderhandelingen telecomkader cruciale fase ingegaan ===================================================================== De onderhandelingen over de herziening van het Europese telecommunicatie-kader zijn een cruciale fase ingegaan. Vertegenwoordigers van het Europees Parlement en de Raad van Ministers komen deze weken in een bemiddelingscomité bijeen om hierover te onderhandelen. Bits of Freedom riep Staatssecretaris Heemskerk (MinEZ) bij de aanvang van de onderhandelingen op, om te waarborgen dat netwerkneutraliteit een leidend regelgevend beginsel wqrdt in het herziene telecomkader. Netwerkneutraliteit is het beginsel dat ISP's internetverkeer niet mogen onderscheiden naar afkomst, doel of inhoud. In het telecom-kader zijn bepalingen opgenomen die nationale wetgeving mogelijk maken die in strijd met dit beginsel zouden zijn. Het bemiddelingscomité heeft echter besloten om slechts te onderhandelen over een amendement dat voorkomt dat internetgebruikers afgesloten mogen worden van het internet zonder tussenkomst van een rechter. De onderhandelingen hierover zijn nog niet afgerond. De Raad van Ministers lijkt dit amendement te willen afzwakken. Het Europees Parlement is opgeroepen om niet met dit voorstel akkoord te gaan. De komende dagen wordt hopelijk duidelijker wat de uitkomst van de onderhandelingen is. Ondertussen heeft de Amerikaanse telecom-toezichthouder FCC aangegeven dat zij regels zal opstellen die netwerkneutraliteit beschermen. Brief Bits of Freedom aan Heemskerk (MinEZ) (28.09.2009) http://www.bof.nl/briefheemskerk280909.pdf (PDF) Wired, “FCC Backs Net Neutrality — And Then Some” (21.09.2009) http://www.wired.com/epicenter/2009/09/net-neutrality-announcement/ ===================================================================== 6. Project INDECT: EU investeert in surveillance-technologie ===================================================================== De beladen achtergrondmuziek, de slechte acteurs en het accent van de voice-over...het promotie-filmpje van INDECT lijkt een grap. Maar het project is serieus: 17 partijen, verspreid over heel Europa, ontwikkelen samen een Orwelliaans informatiesysteem genaamd INDECT dat het mogelijk maakt vanuit de lucht en vanaf straatniveau abnormaal gedrag en geweld automatisch te detecteren. Dit project, dat EUR 11 miljoen subsidie heeft gekregen van de Europese Unie, is: “[an] intelligent information system supporting observation, searching and detection for security of citizens in urban environment.” Het filmpje biedt een leerzame blik in de mogelijke ambities van een deel van de Europese overheid en haar lidstaten. Verplichte kost. Promotiefilm Project INDECT http://www.youtube.com/watch?v=dl5g93m-SbA Project INDECT http://www.indect-project.eu/ Europese Commissie, Seventh Framework Research Funding Programme http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=FP7_PROJ_EN&ACTION=D&DOC=4&CAT=PROJ&QUERY=011f30e52539:b685:00e1e967&RCN=89374 ===================================================================== 7. Colofon ===================================================================== De Bits of Freedom nieuwsbrief wordt samengesteld en verzonden door de stichting Bits of Freedom. Mits niet anders vermeld, valt de inhoud van deze nieuwsbrief onder de Creative Commons Naamsvermelding 2.5 licentie. De gebruiker mag de nieuwsbrief kopiëren, verspreiden, afgeleide werken maken en gebruiken voor commerciële doeleinden. De licentie verplicht tot naamsvermelding: de gebruiker dient Bits of Freedom te vermelden. Voor de volledige licentie zie: http://creativecommons.org/licenses/by/2.5/nl/ Bits of Freedom Nieuwsbrief ISSN 15691160 ===================================================================== Nieuwsbrief abonnement ===================================================================== Afmelden van deze nieuwsbrief kan door een e-mail te sturen: bof-nieuws-request@bof.nl Onderwerp: unsubscribe Abonneren kan via het invoerveld op: https://list.xs4all.nl/mailman/listinfo/bof-nieuws of door een e-mail te sturen naar: bof-nieuws-request@bof.nl Onderwerp: subscribe ===================================================================== European Digital Rights (EDRI) ===================================================================== Bits of Freedom is lid van European Digital Rights, een associatie van privacy en burgerrechten organisaties in Europa. EDRI geeft een eigen Engelstalige, twee-wekelijkse elektronische nieuwsbrief uit met een overzicht van de laatste ontwikkelingen in de Europa. Aanmelden voor een gratis abonnement op EDRI-gram kan op de website van EDRI: http://www.edri.org/ =====================================================================