 |
| Bits of Freedom
jaarverslag 2004 |
| [09.02.2004] jaarverslag in PDF formaat  inhoud 1. doelstelling 2. publicaties a) nieuwsbrieven b) columns c) media over bits of freedom 3. lezingen & debatten 4. activiteiten a) auteursrechtsymposium b) big brother awards 5. onderwerpen a) elektronisch stemmen b) notice en takedown c) verkeersgegevens d) rfid e) auteursrecht f) spam g) passagiersgegevens h) diversen 6. samenwerking a) edri b) unesco c) burger@overheid d) diversen 7. financiën a) resultaten 2004 b) donateurs c) sponsors 1. doelstelling Bits of Freedom is een onafhankelijke stichting die opkomt voor privacy en digitale rechten. Concreet richt BOF zich daarbij op communicatie en data privacy, vrijheid van meningsuiting en toegang tot informatie. Opgericht in 2000, organiseert Bits of Freedom jaarlijks publieke evenementen, zoals de uitreiking van de Big Brother Awards. Daarnaast neemt Bits of Freedom deel aan talloze publieke en besloten activiteiten om haar uitgangspunten onder de aandacht te brengen van burgers, ambtenaren, pers en politiek. Via de website en (gratis) nieuwsbrief ontsluit, bundelt en becommentarieert Bits of Freedom relevante nieuwe ontwikkelingen. Door de oprichting in juni 2002 van een Europese coalitie van digitale burgerrechten-organisaties, European Digital Rights (EDRI), is Bits of Freedom nauw betrokken bij wetgevende ontwikkelingen op EU-niveau. Door het spreken tijdens conferenties en debatten in binnen- en buitenland onderhoudt Bits of Freedom een uniek (inter-)nationaal kennisnetwerk. In 2004 is de samenstelling van het stichtingsbestuur ongewijzigd gebleven. Het bestuur bestaat uit Karin Spaink, Johan Helsingius en prof. Paul Frissen. 2. publicaties 2a) nieuwsbrieven Bits of Freedom geeft twee (gratis) e-mail nieuwsbrieven uit: de Nederlandstalige Bits of Freedom nieuwsbrief en de Engelstalige EDRI-gram. Beide nieuwsbrieven zijn in 2004 25 keer verschenen. Er zijn veel positieve reacties binnengekomen op beide nieuwsbrieven, en het aantal abonnees blijft stijgen. De Nederlandstalige BOF-nieuwsbrief heeft inmiddels ruim 5.000 abonnees, waaronder een groot aantal journalisten, ambtenaren en juristen. Door artikelen in kranten, tv-items, interviews op de radio en Kamervragen zijn veel items uit deze nieuwsbrief onder de aandacht gekomen van een heel groot publiek.
BOF-nieuwsbrief EDRI-gram
31-12-03 3500 1600
31-12-04 5303 2465
In de zomer van 2004 heeft European Digital Rights een
eenmalige donatie gekregen van het Open Society Institute
(gefinancierd door George Soros) om de website van European
Digital Rights te restylen en een nieuw content management
systeem in gebruik te nemen. Bits of Freedom heeft hier veel
tijd in gestoken, om te overleggen over het design en de
inrichting van het (open source) content management systeem
Drupal. Als hoofdredacteur van EDRI-gram heeft Sjoera Nas
veel tijd besteed aan de omzetting van de inhoud van alle
nieuwsbrieven naar de nieuwe website. De nieuwe site is op 6
oktober 2004 gelanceerd, met als groot voordeel dat alle
informatie uit EDRI-gram per onderwerp toegankelijk is
gemaakt. De onderwerpen variëren van biometrie tot
jurisprudentie over notice en takedown, en van software
octrooien tot en met de voorstellen voor de gedwongen opslag
van verkeersgegevens. Belangstellenden kunnen zich ook
abonneren op de RSS-feed van de belangrijkste berichten op de
EDRI-site.2b) columns Maurice Wessling heeft in 2004 acht columns geschreven in het goedgelezen e-zine Webwereld, over uiteenlopende actuele onderwerpen als de bewaarplicht verkeersgegevens en het voorgenomen mega-contract van de overheid met Microsoft. Ook heeft Wessling een lange column geschreven in het blad Informatiebeveiliging over biometrie. Sjoera Nas heeft 3 columns geschreven in Netkwesties o.a. over auteursrecht en een ironisch positief antwoord op de stelling 'er moet een bewaarplicht verkeersgegevens komen' in juridisch tijdschrift Javi. Daarnaast heeft Bits of Freedom tien keer 'De politieke agenda' gemaakt voor C't Magazine, een maandoverzicht van de belangrijkste politieke besluiten op het gebied van nieuwe technologie en burgerrechten. 2c) media over bits of freedom Een belangrijke doelstelling van Bits of Freedom is om in de media een expert-functie te vervullen op het gebied van grondrechten en ICT. Daarnaast wil BOF de media attenderen op belangrijke ontwikkelingen die nog weinig aandacht hebben gekregen. Een aantal hoogtepunten van artikelen en reportages waar Bits of Freedom aan meewerkte: Het programma Mores TV van de Humanistische Omroep ging op zoek naar de nieuwe Hollandse moraal. Bits of Freedom werkte mee aan twee afleveringen. 'Er wordt op u gelet' ging over privacy, veiligheid en disciplinering door de camera; 'What the f*** do you think you're doing?' ging over auteursrecht op internet. Twee Vandaag maakte een tv-reportage over de SIGINT installatie in Zoutkamp: 'Nederland krijgt zeer uitgebreid afluisternetwerk' De Volkskrant schreef over de nieuwe bevoegdheden van de AIVD: 'Leven blootleggen koud kunstje'. Volgens Bits of Freedom neemt Remkes steeds verdergaande maatregelen om informatie te vergaren. Het tv-programma Factor van de IKON maakt de reportage 'Privacy in oorlogstijd' over de balans tussen privacy en veiligheid in de drie jaren sinds 11 september. VARA's radioprogramma De Ochtenden maakte onder de titel 'Internet en privacy' een reportage rondom het politie-rapport verkeersgegevens dat nooit naar de Tweede Kamer werd gestuurd. Het rapport werd openbaar via een WOB-procedure van Bits of Freedom. De Engelse krant The Observer schreef over het Mutatuli-project van Bits of Freedom: 'ISPs the weakest link when it comes to free speech'. Het senioren blad Plus Magazine maakte een thema-nummer over privacy. "Nederlanders vinden goed dat privacy wordt opgeofferd voor veiligheid..., tenminste, eh, niet hun eigen privacy natuurlijk!" RTL Boulevard maakte een kritisch item over RFID in winkels en supermarkten: 'Somebody is watching you'. BOF in het nieuws http://www.bof.nl/bof_in_nieuws.html 3. lezingen & debatten In 2004 heeft Bits of Freedom veelvuldig lezingen gegeven en deelgenomen aan debatten in binnen- en buitenland. De lezingen gingen over uiteenlopende onderwerpen als de bewaarplicht verkeersgegevens, notice en takedown bij internetproviders, spam, illegal content, passagiersgegevens en auteursrecht en gebruikersrechten. Dit heeft veel nieuwe contacten opgeleverd. Na deelname aan een conferentie in Warschau heeft Unesco BOF uitgenodigd in de adviesraad van een conferentie over internet, cultuur en mensenrechten. Deze conferentie vindt plaats in februari 2005. De presentatie van het Multatuli-onderzoek, een test van de klachtenprocedure bij 10 verschillende providers, heeft veel internationale pers gehaald, en BOF de complimenten opgeleverd van de Europese Commissie, directie Informatie Maatschappij. Sjoera Nas was als expert aanwezig bij een hoorzitting over het Safer Internet programma 2005-2008 van de commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken van het Europees Parlement. Overzicht lezingen & debatten http://www.bof.nl/lezingen/2004.html 4. activiteiten 4a) auteursrechtsymposium Bits of Freedom heeft in de zomer van 2004 intensief samengewerkt met XS4ALL om een symposium te organiseren over de toekomst van het auteursrecht. Het symposium vond plaats op 15 oktober 2004, in de Veilingzaal van de Beurs van Berlage in Amsterdam. Lezingen werden gegeven door Christiaan Alberdingk Thijm, Bernt Hugenholtz, Kamiel Koelman en Nol Verhagen. Aan het slot van het symposium debatteerden Martijn van Dam (Tweede Kamer PvdA), Ankie Broekers-Knol (Eerste Kamer VVD), Kees Vendrik (Tweede Kamer GroenLinks) en Nicolien van Vroonhoven (Tweede Kamer CDA), onder leiding van dagvoorzitter Erik Huizer. In januari 2005 is een bundel verschenen met de belangrijkste bijdragen, met een subsidie van het ministerie van Economische Zaken. Bits of Freedom is voor dit symposium financieel ondersteund door de Stichting NLnet. Verslag auteursrechtsymposium (audio en video) http://www.auteursrechtsymposium.nl/ 4b) big brother awards EU Commissaris Frits Bolkestein was de grote winnaar in de categorie personen van de Nederlandse Big Brother Awards. Met de award worden personen, bedrijven en overheden te kijk gezet die zich dat jaar te buiten zijn gegaan aan het controleren van burgers en afbreken van hun privacy. Op 24 oktober 2004 werd de derde editie gepresenteerd door columnist Pieter Hilhorst in de bovenzaal van Paradiso, Amsterdam. De overige winnaars van de Big Brother Awards 2004 waren het Centrum voor Werk en Inkomen, het Digidoor project in Almere en het voostel voor het bewaren van gegevens over het bel- en surfgedrag van alle Europeanen. Bits of Freedom werd in de aanloop naar de Big Brother Awards opnieuw ondersteund door de website retecool.com. Zij organiseerden een fotomontage-wedstrijd met de genomineerde kandidaten. De 10 beste fotomontages zijn op dia gezet en tijdens de Award-uitreiking op groot scherm vertoond. Het hoofddoel van de Big Brother Awards is om duidelijke voorbeelden te geven van privacy-schending, zodat een groter publiek zich nog eens achter de oren krabt voordat ze roepen dat ze toch niets te verbergen hebben. Persaandacht is daarom cruciaal. In 2004 is dat opnieuw goed gelukt, met een uitgebreide voorbespreking van de genomineerde kandidaten bij de AVRO op Radio 1 en een interview in de Volkskrant. De uitreiking is besproken in talloze e-zines en in interviews en reportages op NOS Radio 1, Radio Noord-Holland en Business Nieuws Radio. Trouw, het Parool, de Telegraaf en het Haarlems Dagblad publiceerden een verslag. Big Brother Awards http://www.bigbrotherawards.nl/ 5. onderwerpen 5a) elektronisch stemmen Bij de verkiezingen in Nederland wordt al jaren gebruik gemaakt van elektronische stemmachines. Naar aanleiding van discussies en publicaties over de betrouwbaarheid van elektronisch stemmen in de VS en Ierland heeft Bits of Freedom enkele punten van zorg onder de aandacht van de media gebracht via de nieuwsbrief en een persbericht. De Ierse overheid wilde elektronische stemmachines van het Nederlandse bedrijf Nedap invoeren bij de Europese verkiezingen in juni 2004, dezelfde machines die in Nederland worden gebruikt. Daarop is in Ierland een publiek debat ontstaan over de betrouwbaarheid en transparantie van elektronisch stemmen. De kritiek richtte zich vooral op het ontbreken van een audit trail voor de kiezer. Na het uitbrengen van een stem heeft de kiezer geen mogelijkheid om te controleren dat zijn of haar stem op de juiste wijze is geteld. Een zogenaamd papieren spoor voor een hertelling ontbreekt. Ook is de source code van de software van de machines geheim. De discussie kwam in Ierland pas goed op gang nadat een evaluatierapport uitlekte dat het beveiligingsbedrijf Zerflow in opdracht van de Ierse overheid had opgesteld. Het rapport was negatief over de veiligheid van de Nedap stemmachines. De Ierse overheid probeerde het rapport vervolgens geheim te houden, met een averechts effect. Uit een enquête van de Ierse krant Sunday Business Post bleek vervolgens dat een meerderheid van de Ierse kiezers tegen invoering van de Nederlandse elektronische stemmachines was. De kritiek op de Ierse overheid leidde tot het instellen van een onafhankelijke commissie die de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van de Nedap machines moest onderzoeken. Deze Commission on Electronic Voting adviseerde in haar rapport tegen invoering van de Nedap machines. Dit advies werd door de Ierse overheid overgenomen. Veel kritiekpunten van de Ierse commissie zijn ook op de Nederlandse situatie van toepassing. De Nederlandse overheid beschikt niet over de broncode van de programmatuur waarmee in een zeer grote meerderheid van Nederlandse gemeenten de stemmen worden geteld. Stemmachines worden in Nederland gekeurd door TNO maar het is onduidelijk of zij daarbij kunnen beschikken over de broncode. De keuringsrapporten van TNO zijn niet openbaar. Bits of Freedom heeft in haar nieuwsbrief de ontwikkelingen in Ierland op de voet gevolgd en onder de aandacht gebracht. Dit heeft geleid tot diverse publicaties in de media (waaronder de Automatiseringsgids). Deze publicaties hebben uiteindelijk geleid tot Kamervragen. Bits of Freedom heeft ook deelgenomen aan een radiodebat met de makers van de software voor de Nederlandse stemmachines. 5b) notice en takedown De manier waarop internetproviders omgaan met klachten over publicaties van hun klanten, gaat BOF nauw aan het hart. De Europese e-commerce richtlijn dwingt bedrijven om op de stoel van de rechter te gaan zitten, en dat brengt grote risico's met zich mee voor de vrijheid van meningsuiting op internet. Hoe groot die risico's zijn, bleek uit een praktijkonderzoek dat Bits of Freedom in de zomer van 2004 heeft gedaan. Voor het onderzoek koos Bits of Freedom een tekst uit 1871 van Multatuli (pseudoniem van Eduard Douwes Dekker) en publiceerde die bij 10 verschillende providers. Vervolgens stuurde de fictieve 'juridisch adviseur van het E.D. Dekkers genootschap', Mr. Johan Droogleever, via een gratis Hotmail adres een klacht aan alle providers. In 70% van de gevallen bleken de providers de tekst te verwijderen, zonder verder te kijken naar de pagina of de twijfelachtige herkomst van de klager. Het auteursrecht op werken verstrijkt 70 jaar na de dood van de auteur. Douwes Dekker overleed in 1887. Sinds 1957 behoren al zijn werken dus tot het publieke domein, maar deze basiskennis bleek bij veel providers niet aanwezig. Vooral bij zakelijke websites zou je verwachten dat de provider de belangen van zijn klant zwaar laat wegen, maar alle drie de geteste zakelijke hostingproviders (Active 24, iFast en Yourhosting) verwijderden de website, één zelfs binnen drie uur. Ook twee gratis toegangsproviders, Tiscali en Wanadoo, verwijderden de tekst zonder verdere vragen aan de klager. Een Hotmail adres bleek dus te volstaan om een website te verwijderen. De drie geteste betaalde toegangsproviders (Demon, Planet Internet en XS4ALL) hanteerden een procedure met een schriftelijke vragenlijst. Maar alleen XS4ALL bekeek de website daadwerkelijk en constateerde dat het werk tot het publiek domein behoorde. UPC handelde eveneens zeer correct. Ze liet weten geen klachten te accepteren van een niet-verifieerbaar Hotmail adres en liet de tekst ongemoeid. Freeler reageerde in het geheel niet op de klacht en deed niets. Het 'Multatuli-onderzoek' leverde veel aandacht op in de pers, ook internationaal. Het onderzoek werd ook meegenomen in de aanbevelingen van het Europees Parlement voor het Safer Internet Programma 2005-2008. In niet mis te verstane bewoordingen wordt aangedrongen op transparantie bij internetproviders, publicatie van de aantallen klachten en verwijderde pagina's en betrokkenheid van burgerrechten-organisaties bij eventuele zelfreguleringsinitiatieven. Ook Nederland zou gebaat zijn bij grotere transparantie in de omgang met mogelijk onrechtmatige publicaties op internet. In 2003 werd BOF uitgenodigd om deel te nemen aan een breed overleg op het Ministerie van Justitie over een centraal meldpunt voor klachten op internet. Na twee vergaderingen stokte het overleg, tot de brancheorganisatie van internetproviders, de NLIP, op 6 februari 2004 samen met Justitie een persbericht uitbracht. NLIP en Justitie waren het erover eens dat er een centraal meldings- en klachtensysteem moest komen, zonder dat er enige plaats was ingeruimd voor internetgebruikers en hun belangen. Samen met de Stichting Brein, de auteursrechtwaakhond van de samenwerkende collectieve beheersorganisaties, was besloten dat het meldpunt voortaan bindende adviezen zou geven over de rechtmatigheid van een gewraakte publicatie. Van hoor en wederhoor was geen sprake in het advies. Verder bleef het stil in 2004. Minister Donner van Justitie beloofde voor het einde van 2004 met een rapport te komen over een concrete aanpak van het meldpunt, maar is daar niet in geslaagd. Eind 2004 ging de NLIP ten onder als behartiger van de branche van internetproviders. Hoe Justitie verder gaat, is daarom onduidelijk. Bits of Freedom zal de ontwikkelingen op dit gebied in 2005 nauwlettend blijven volgen. Dossier notice en takedown http://www.bof.nl/takedown/ 5c) verkeersgegevens Bits of Freedom heeft in 2004 zowel in Nederland als in Brussel campagne gevoerd tegen de invoering van een bewaarplicht van verkeersgegevens. Politie, justitie en inlichtingendiensten willen graag toegang tot de (historische) verkeersgegevens van aanbieders van internet, vaste en mobiele telefonie. Omdat de diensten binnen Europa de verkeersgegevens ook willen kunnen uitwisselen, pleiten zij voor een uniforme bewaarplicht van verkeersgegevens. Burgerrechtenorganisaties en internetproviders daarentegen willen de opslag van verkeersgegevens beperken tot verdachten en verzetten zich tegen een structurele bewaarplicht. De besluitvorming raakte in een stroomversnelling na de aanslagen in Madrid op 11 maart 2004. Op 25 maart 2004 nam de Raad van Europa (bestaande uit de staatshoofden van de EU-lidstaten) een nieuwe lijst anti-terroristische maatregelen aan, waaronder het plan om per 1 juni 2005 een algemene bewaarplicht in te voeren voor gegevens over telecom- en internetgebruik van alle Europese burgers. Op 28 april 2004, amper een maand na het besluit van de Raad om opslag van verkeersgegevens een hoge prioriteit te geven, dienden Groot-Brittannië, Frankrijk, Ierland en Zweden al een voorstel in bij de Raad om alle telecommunicatiegegevens van de 450 miljoen burgers in de EU tussen de één en drie jaar te bewaren, ten behoeve van misdaadbestrijding. Nederland was op dit vlak altijd terughoudend en kent alleen een bewaarplicht van drie maanden voor lokatiegegevens van pre-paid GSMs. Maar in juli 2004 sprak het kabinet haar steun uit voor het Europese voorstel om alle verkeersgegevens te bewaren. Tegelijkertijd werd Nederland in de tweede helft van 2004 het voorzitter van de Europese Unie en kreeg daarmee een belangrijke rol bij de verdere uitwerking van het voorstel. In juni 2004 diende BOF een WOB-verzoek in bij het ministerie van Economische Zaken. Uit onderzoek bleek dat het ministerie van Justitie in 2003 opdracht had gegeven aan de politie Rotterdam-Rijnmond om het gebruik van verkeersgegevens door de politie in kaart te brengen. Justitie had het rapport doorgezonden aan Economische Zaken. Minister Donner had echter nagelaten het rapport ook aan de Tweede Kamer toe te zenden. Daardoor had de Tweede Kamer geen stukken waarin de noodzaak voor de invoering van een bewaarplicht met feiten en cijfers gestaafd werd. BOF wilde het rapport via een WOB openbaar maken zodat in het parlement een debat kon plaatsvinden op basis van feiten. In september kreeg BOF het rapport, getiteld 'Het gebruik van (historische) verkeersgegevens in de opsporingspraktijk', in handen. De conclusies van het rapport haalden het kabinetsstandpunt over een voorgenomen bewaarplicht verkeersgegevens onderuit. Uit het rapport bleek dat tweederde van de onderzoeken ook succesvol afgerond zou kunnen worden zonder dat er verkeersgegevens beschikbaar waren. Bovendien bleken verkeersgegevens alleen in grootschalig fraude-onderzoek essentieel voor het oplossen van zaken. Tot slot bleek dat de politie vrijwel nooit verkeersgegevens wilde hebben die ouder waren dan zes maanden. Rondom het rapport maakte het VARA radioprogramma De Ochtenden samen met Bits of Freedom een uitzending. Ook werden Kamervragen gesteld waarom het rapport niet eerder openbaar was gemaakt. Sindsdien is het rapport diverse malen gebruikt door parlementariërs in Nederland en Brussel om vraagtekens te plaatsen bij de noodzaak van een bewaarplicht. In september 2004 werkte Bits of Freedom nauw samen met Europese zusterorganisaties in European Digital Rights om een uitvoerig standpunt op te stellen tegen de bewaarplicht voor de Europese Commissie. Bits of Freedom organiseerde vervolgens een online campagne waarbij burgerrechtenorganisaties en bedrijven werden uitgenodigd het standpunt te ondertekenen. Binnen enkele dagen ondertekenden 90 non-gouvernementele organisaties uit Europa, de Verenigde Staten en andere landen uit de rest van de wereld het standpunt. Tevens tekenden 89 bedrijven (waaronder zeer veel Nederlandse IT-bedrijven). Eind november 2004 heeft Bits of Freedom een campagne ondersteund van de internetproviders XS4ALL en BIT. Aan de vooravond van een belangrijke vergadering van de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken over de bewaarplicht en de voorbereidende bespreking daarvan in de Tweede Kamer, hebben de providers hun bezwaren aan de Tweede Kamer leden gestuurd. De brief is ondertekend door 245 bedrijven. Bits of Freedom heeft in 2004 vele malen deelgenomen aan debatten over de bewaarplicht en heeft zelf meerdere keren opiniestukken en columns over het onderwerp gepubliceerd in diverse media. Dossier verkeersgegevens http://www.bof.nl/verkeersgegevens.html 5d) rfid In 2004 heeft Bits of Freedom zich ingezet om de problematiek rondom RFIDs op grotere schaal onder de aandacht te brengen. Hoewel RFIDs logistiek onmiskenbare voordelen opleveren, kan de technologie ook een bedreiging vormen voor de privacy van consumenten als er geen beperkingen aan het gebruik worden opgelegd. Winkeliers en supermarkten willen hun koopwaar van RFIDs voorzien. RFIDs zijn kleine, bijna onzichtbare chips, soms niet groter dan een zandkorrel. Doordat de chips zo klein zijn en kunnen worden 'versmolten' in verpakkingen en producten is het vrijwel onmogelijk de verklikkers te verwijderen. Wanneer de chips in een elektromagnetisch veld van een leesapparaat worden gebracht, zenden ze een unieke code uit. Deze code is niet alleen te gebruiken in de logistiek en het voorraadbeheer van een winkel maar kan ook worden gebruikt om te detecteren wanneer een artikel de winkel verlaat. Bovendien is het mogelijk om het product te volgen buiten de winkel wanneer de RFIDs niet worden verwijderd of gedeactiveerd. In het buitenland zijn verschillende supermarkten en fabrikanten proeven met RFIDs gestart. De Engelse supermarktketen Tesco heeft RFIDs ingezet in een controversiële surveillanceproef in haar vestiging in Cambridge. Bij deze test werd iedereen die Gillette scheermesjes kocht tweemaal op de foto gezet. Wanneer een klant de scheermesjes van de schap haalde, stuurde een RFID-leesapparaat een videocamera aan en maakte een opname van de klant. Bij de kassa van de supermarkt gebeurde hetzelfde. Het beveiligingspersoneel van de supermarkt vergeleek vervolgens de beide foto's. Een klant die slechts eenmaal op de foto voorkwam, was verdacht. Ook de Europese Centrale Bank heeft plannen met RFIDs. Het Japanse bedrijf Hitachi, dat de chips produceert, heeft bekend gemaakt dat de Europese Centrale Bank overweegt om RFIDs van Hitachi in bankbiljetten te verwerken. Wanneer deze chips van een uniek serienummer worden voorzien kan daarmee de echtheid van een bankbiljet worden vastgesteld. Bankbiljetten kunnen dan ook gevolgd worden waardoor de anonimiteit van papieren geld gedeeltelijk verdwijnt. Meerdere proeven met RFIDs in buitenland zijn gestaakt na protesten van consumenten- en privacy-organisaties. Benetton en Gillette hebben de introductie van RFIDs in hun producten afgeblazen onder dreiging van een consumentenboycot. Consumenten- en privacy-organisaties willen dat RFIDs bij de kassa van een winkel worden verwijderd of onklaar gemaakt en dat producten voorzien zijn van een label dat ze een RFID bevatten. Zulke vuistregels moeten voorkomen de RFIDs worden gebruikt voor surveillance in plaats van voor de logistieke toepassingen waar ze oorspronkelijk voor bedoeld zijn. Bits of Freedom heeft in 2004 tijdelijk hulp gekregen van Stefan Verhaegh, die als vrijwilliger een position paper over RFIDs heeft opgesteld. De paper is op de website van BOF gepubliceerd en bevat feitelijke informatie over de werking van RFIDs en de mogelijke gevolgen voor de privacy van consumenten. Ook bevat de paper uitgangspunten voor een privacy-vriendelijke invoering van RFIDs zoals etikettering, informatievoorziening aan consumenten en het uitschakelen van RFIDs na koop. Bits of Freedom heeft in 2004 in diverse media haar standpunt over RFID naar buiten gebracht. Dossier RFID http://www.bof.nl/rfid/ 5e) auteursrecht In 2004 heeft Bits of Freedom veel aandacht besteed aan twee Europese consultaties over auteursrecht en veel lezingen gegeven over de spanning tussen gebruikersrechten en de vernieuwde auteurswet (in werking sinds 18 augustus 2004). Samen met XS4ALL heeft BOF op 15 oktober een symposium georganiseerd over de toekomst van het auteursrecht. In een informele consultatie van de Europese Commissie over Digital Rights Management, naar aanleiding van een rapport van experts uit het bedrijfsleven, heeft BOF samen met de Duitse organisatie Privatkopie.net gepleit voor bescherming van het recht om onbespioneerd te kunnen lezen. Sommige vormen van Digital Rights Management dreigen nauwlettend in de gaten te houden wat internetters precies lezen, beluisteren of bekijken. Aan dat privacy-gevaar wordt in de ogen van BOF nog te weinig aandacht besteed. Eind oktober heeft Bits of Freedom samen met European Digital Rights en de Vereniging Open Source Nederland uitgebreid gereageerd op de open consultatie van de Europese Commissie over de toekomst van het auteursrecht. Daarin is nadrukkelijk gepleit voor een veel bredere herziening van de balans tussen auteursrechten en gebruikersrechten en zorg uitgesproken over de lobby van met name de Amerikaanse entertainment industrie voor verdere verlenging van de duur van het auteursrecht in Europa. Ook het verbod om technische voorzieningen te omzeilen, is bekritiseerd. Niets let immers de industrie om ook allerlei werken achter slot en grendel te zetten die tot het publieke domein behoren. Begin 2005 verwacht BOF een debat in de Tweede Kamer over de toekomst van het auteursrecht, naar aanleiding van de toekomstvisie die Minister Donner op 13 oktober aan de Kamer stuurde. Dossier auteursrecht http://www.bof.nl/auteursrecht.html 5f) spam Sinds 19 mei 2004 is spamming in Nederland verboden. Dat wil zeggen, het versturen van ongevraagde commerciële, ideële of charitatieve e-mails aan natuurlijke personen. In 2003 zette Bits of Freedom zich in voor snelle omzetting van het Europese spamverbod; in 2004 heeft BOF zich met name gericht op bescherming van zakelijke ontvangers. Het aandeel Nederlandse spam lijkt fors verminderd sinds de inwerkingstreding van de nieuwe Telecommunicatiewet. Toch vindt Bits of Freedom de wet nog niet duidelijk genoeg. Eind 2004 heeft Minister Brinkhorst van Economische Zaken ingezien dat zelfregulering voor zakelijke e-mail adressen geen optie is. Voor 2005 heeft hij aanvullende wetgeving beloofd die alle Nederlandse ontvangers tegen spam gaat beschermen. BOF is in februari aanwezig geweest bij een internationale OESO workshop over spam, waarvan verslag is gedaan in EDRI-gram. Daar heeft BOF vooral aangedrongen op nauwe samenwerking tussen alle internationale toezichthouders. Een centraal Europees e-mail meldpunt zou kunnen helpen om grote spammers op te sporen, vergelijkbaar met de klachtenbox van de Amerikaanse Federal Trade Commission. In 2005 zal Bits of Freedom onderzoek doen naar het beleid van providers op het gebied van spamfilters, en nieuwe technische ontwikkelingen monitoren op het gebied van authenticated SMTP. Bits of Freedom heeft het hele jaar door het woord gevoerd over allerlei spamvragen. Op 15 mei 2004 ging Sjoera Nas bij VARA's Kassa in debat met een vertegenwoordiger van de OPTA over de effectiviteit van het spamverbod. Dossier spam http://www.bof.nl/spam.html 5g) passagiersgegevens In het voorjaar van 2003 is de Europese Commissie onderhandelingen gestart met de VS over de doorgifte van passagiersgegevens. De passagiersgegevens worden door de VS gebruikt om te vergelijken met gegevens van inlichtingendiensten. Tegen de voorwaarden waaronder de overdracht plaatsvindt, is veel kritiek en verzet geweest vanuit burgerrechtenorganisaties. Bits of Freedom heeft hiertegen samen met haar Europese zusterorganisaties campagne gevoerd in Brussel. Uit onderzoek van de Amerikaanse burgerrechtenorganisatie EPIC bleek in januari 2004 dat Northwest Airlines, de Amerikaanse partner van KLM, al eind 2003 de persoonlijke gegevens van miljoenen passagiers had overhandigd aan de NASA. Onderzoekers bij het lucht- en ruimtevaartcentrum hebben de data gebruikt om nieuwe software voor het screenen van passagiers te ontwikkelen en te testen. Tot de overgedragen gegevens behoren ook alle code-sharing vluchten van KLM en Northwest, inclusief vluchten uitgevoerd door KLM vanaf Schiphol naar andere bestemmingen dan de VS. Bits of Freedom heeft naar aanleiding van dit nieuws het College bescherming persoonsgegevens (CBP) gevraagd een onderzoek in te stellen. Naar aanleiding daarvan zou KLM kunnen worden opgedragen alle betrokken passagiers op de hoogte te stellen dat hun passagiersgegevens aan NASA zijn overgedragen. Het CBP heeft laten weten geen onderzoek in te stellen omdat het slechts een eenmalig voorval zou betreffen. Brief over KLM aan het CBP http://www.bof.nl/klm.html 5h) diversen kritiek op gmail Bits of Freedom heeft samen met een coalitie van internationale privacy-organisaties in april 2004 een open brief aan Google gestuurd. De organisaties waren bezorgd over de Gmail plannen van Google, omdat daarmee e-mail van miljoenen personen langdurig en centraal wordt bewaard. Ook hadden de ondertekenaars van de open brief kritiek op hiaten in het privacy-beleid. identificatieplicht Bits of Freedom heeft in haar nieuwsbrief en mediaoptreden veel aandacht besteed aan de invoering van de identificatieplicht. Tijdens de behandeling in de Kamer van de nieuwe wet heeft BOF de debatten op de voet gevolgd en daarover gepubliceerd. Al in een vroeg stadium was duidelijk dat het kabinet niet in staat was de noodzaak voor de invoering duidelijk naar voren te brengen. Echter, een meerderheid van de Tweede Kamer eiste ook niet veel onderbouwing. Daarmee voldoet de identificatieplicht aan alle kenmerken van symboolwetgeving. BOF houdt de ontwikkelingen rondom de identificatieplicht in de gaten omdat deze op termijn zouden kunnen leiden tot verplichtingen ten aanzien van internet gebruik ('wat offline geldt, geldt ook online'). Bits of Freedom heeft eind 2004 een t-shirt tegen de identificatieplicht laten ontwerpen. Het t-shirt is inmiddels uitverkocht. cameratoezicht Bits of Freedom volgt de ontwikkelingen en regelgeving rondom de inzet van cameratoezicht in de openbare ruimte. De BOF nieuwsbrief besteedt hieraan regelmatig aandacht en ook wordt BOF frequent gevraagd om commentaar in de media. contract overheid en microsoft Bits of Freedom heeft samen met een groot aantal maatschappelijke organisaties en bedrijven in december 2004 in een open brief aan minister-president Balkenende en de ministers De Graaf en Brinkhorst haar bezorgdheid geuit over de exclusieve onderhandelingen van de overheid met Microsoft over een megacontract ter waarde van 147 miljoen euro. Bits of Freedom, de Consumentenbond, Internet Society Nederland, Nederland Kennisland, Novell Nederland en anderen zetten vraagtekens bij het ontbreken van een openbare aanbesteding voor een dergelijk groot contract. De organisaties maakten zich zorgen over de negatieve effecten die een dergelijk contract heeft op de softwaremarkt en op het innovatieklimaat in Nederland. Tevens is een dergelijk contract in strijd met door het kabinet vastgesteld beleid ten aanzien van het gebruik van open standaarden en open source bij de overheid en het streven de overheid minder afhankelijk te maken van een enkele software leverancier. cbp uitspraak over planet Het College bescherming persoonsgegevens (CBP) heeft na een klacht van Bits of Freedom onderzoek ingesteld naar het opslaan van het surfgedrag van abonnees door Planet Internet. Bits of Freedom vroeg daar in oktober 2002 om naar aanleiding van berichten waaruit bleek dat Planet Internet een project onder de codenaam KO1 was gestart waarin het surfgedrag van haar abonnees werd vastgelegd en geanalyseerd. Met dit surfgedrag zou Planet Internet de interesses van haar abonnees in kaart willen brengen en op basis daarvan aanbiedingen willen doen. Planet Internet heeft naar aanleiding van de door het CBP geconstateerde problemen haar werkwijze aangepast. 6. samenwerking 6a) edri Bits of Freedom is heel actief binnen European Digital Rights en verzorgt de tweewekelijkse nieuwsbrief EDRI-gram. BOF is regelmatig namens EDRI aanwezig bij hoorzittingen en workshops in Brussel. Op 12 juni, tijdens de jaarlijkse EDRI-vergadering, is Maurice Wessling teruggetreden als bestuursvoorzitter. Sjoera Nas is in het nieuwe bestuur gekozen als algemeen bestuurslid. In september heeft het bestuur van EDRI besloten om niet langer met een voorzitter te functioneren, maar met 5 gelijkwaardige bestuursleden. Hierdoor is meer ruimte ontstaan voor de enige betaalde medewerker van EDRI, Andreas Dietl, om zich in Brussel te profileren als EDRI EU Affairs Director. In 2005 wil EDRI een conferentie organiseren over digitale burgerrechten. Bits of Freedom neemt hierin het voortouw. 6b) unesco Na deelname aan een conferentie in Warschau over harmful en illegal content heeft Unesco Nederland Sjoera Nas uitgenodigd in de adviesraad van een conferentie over internet, cultuur en mensenrechten. Hiermee is regelmatig vergaderd over de opzet en gewenste uitkomsten van de conferentie. Het doel is om met de (internationale) conferentiegangers een beleidsdocument op te stellen ter beïnvloeding van een expertgroep van de Raad van Europa, die in mei 2005 een nieuw beleidsinstrument publiceren over internet en burgerrechten. De conferentie vindt begin februari plaats in Oegstgeest en gaat over vrijheid van meningsuiting, privacy en toegang tot informatie. 6c) burger@overheid Bits of Freedom is een van de oprichters en deelnemers in burger@overheid, een initiatief van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Burger@overheid wil door allerlei initiatieven en campagnes de kwaliteit van de elektronische dienstverlening aan de burger verbeteren. Burger@overheid doet dit bijvoorbeeld door middel van de Webwijzer Award, een prijs voor de beste en slechtste website van de overheid. Ook ontwikkelt Burger@overheid de BurgerServiceCode, die tien normen bevat waaraan digitale contacten tussen burger en overheid moeten voldoen. Tevens zet Burger@overheid zich in voor toegankelijkheid, gebruiksgemak en openbaarheid. Bits of Freedom zit in het forum dat burger@overheid inhoudelijk begeleidt. In het Forum zitten personen en organisaties die affiniteit, kennis en ervaring hebben met de digitale overheid en/of haar digitale gebruikers. Andere deelnemers aan het forum zijn Dick Westendorp (oud-directeur van de Consumentenbond), de Nationale Ombudsman, Stichting Rekenschap, Internet Society Nederland, Instituut voor Publiek en Politiek en Stichting Nederland Kennisland. Het Forum wordt voorgezeten door Marjet van Zuijlen (oud Tweede-Kamerlid). 6d) netwerk Bits of Freedom wordt met grote regelmaat gevraagd voor deelname aan werkgroepen, consultaties, expert-meetings en onderzoeken van overheid en bedrijfsleven. Ook vragen organisaties en individuen om advies bij lastige kwesties zoals het opstellen van privacy-verklaringen en het moeten voldoen aan justitiële vorderingen. Enkele voorbeelden uit 2004 zijn een gesprek met de OPTA over de handhaving van spamwetgeving, een interview met PriceWaterhouseCoopers voor een toekomstvisie op ICT beleid (in opdracht van het ministerie van Economische Zaken), deelname aan een expertmeeting van het College bescherming persoonsgegevens over strafvordering en telecom en deelname aan een EPN werkgroep over RFID en privacy. Van de adviseringen die in dit jaarverslag bij name kunnen worden genoemd springt Indymedia het meest eruit. Deze organisatie had advies nodig hoe te reageren op een justitiële vordering die onvoldoende rechtsgrond had. 7. financiën 7a) resultaten 2004 Om donateurs zo veel mogelijk inzicht te geven in de inkomsten en uitgaven van Bits of Freedom, heeft Bits of Freedom in 2003 voor het eerst een uitgebreid jaarverslag gemaakt en online gezet. Dit leverde veel positieve respons op van individuele donateurs en van een aantal journalisten die veel aandacht hadden besteed aan de hulpactie. Eind 2003 werd duidelijk dat Bits of Freedom in financiële nood zat, en dringend hulp nodig had. In het eerste kwartaal van 2004 ontving BOF bijna 4.500 euro van individuele donateurs, vaak voorzien van schitterende aanmoedigingsteksten. Samen met het bestuur heeft Bits of Freedom ook in 2004 hard gewerkt aan het op orde brengen van de financiën. Daarbij zijn de begrote uitgaven in 2004 tot een minimum teruggebracht, vooral 'bezuinigbare' posten als PR, kantoorkosten en reis- en verblijf. Een andere belangrijke bezuiniging betreft de huurkosten van het kantoor. Begin januari 2004 is Bits of Freedom verhuisd van een kantoor in de Wibautstraat naar een ruimte in de Beurs van Berlage. Het kantoor in de Wibautstraat werd slecht onderhouden en raakte overbevolkt met rumoerige studenten van de Hogeschool van Amsterdam. Huurdersvergaderingen leverden geen concrete toezeggingen op tot verbetering. In de Beurs vond BOF een goedkopere ruimte. Daardoor is 5.528 euro bespaard op de huisvestingskosten in vergelijking met 2003. De winst- en verliesrekening van 2004 is afgesloten met een positief resultaat van 6.460 euro. Dat resultaat was hard nodig om de forse verliezen uit voorgaande jaren te compenseren. Dankzij het positieve banksaldo heeft Bits of Freedom ook bijna 20.000 euro aan achterstallige donatiebelasting kunnen betalen. Verder is de boekhouding op peil gebracht en zijn resterende achterstallige betalingen ingelopen. De absolute salariskosten inclusies premies en belastingen zijn in 2004 gestegen met 14.705 euro naar 93.231 euro. Daaraan ligt geen loonsverhoging ten grondslag, maar een uitbreiding van de werktijd. In 2003 werkte BOF met gemiddeld 1,5 fte, in 2004 met 1,8 fte. Daarnaast heeft BOF in 2004 dertien keer salaris uitbetaald, om de structurele achterstand van de decembermaand in te lopen. bits of freedom inkomsten 2004: totaal 127.301 euro  bits of freedom uitgaven 2004: totaal 120.841 euro  7b) donateurs De actie 'Help Bits of Freedom de winter door', leverde in de eerste zes weken van 2004 al 3.000 euro op. Een groot succes voor Bits of Freedom, met zeer veel dank aan alle donateurs die hun zorg hebben laten merken voor het voortbestaan van de stichting. In totaal hebben 215 donateurs in 2004 8.864,19 euro overgemaakt. In februari heeft Bits of Freedom een kleine direkt-marketing actie gedaan, gericht op 200 strafrechtadvocaten. BOF vroeg hen een betaald bedrijfsabonnement te nemen op de Bits of Freedom e-mail nieuwsbrief, voor 250 euro per jaar, plus BTW. De respons was 1. Daarmee waren de kosten van de actie weliswaar gedekt, maar is de actie faliekant mislukt. 7c) sponsors In 2004 heeft Bits of Freedom opnieuw genereuze sponsoring ontvangen van Felipe Rodriguez, van de Stichting XS4ALL, van SOLV en van BIT. Ook XS4ALL Internet B.V. heeft een flinke bijdrage geleverd aan het voorbestaan van Bits of Freedom. De hoogte van dat bedrag is bepaald door de klanten van XS4ALL. Voor elke klant die in het Service Centre een vinkje zet voor ondersteuning van Bits of Freedom, maakt XS4ALL 1 euro per jaar over. In 2005 heeft dit BOF 17.993 euro opgeleverd (deze bijdrage telt dus niet mee voor de winst- en verliesrekening van 2004). Een nieuwe eenmalige donateur in 2004 was de Digitale Burgerbeweging Nederland, DB.NL. Na hun opheffing in 2001 restte er nog een saldo van 2.146 euro. Het bestuur heeft dit genereus overgemaakt aan Bits of Freedom. Het geld wordt ingezet voor de productie van EDRI-gram in 2005. Daarnaast heeft Sjoera Nas diverse consultancy-opdrachten gedaan voor XS4ALL Internet B.V., in de vorm van ondersteuning van de public affairs officer (gemiddeld 1 dag per week) en incidentele grote opdrachten. Ook dit heeft een substantieel bedrag aan inkomsten opgeleverd. Bits of Freedom heeft in 2004 opnieuw moeite gedaan om nieuwe sponsors te vinden. Dat heeft in ieder geval geresulteerd in een schenking van de Stichting NLnet van 10.000 euro in 2005 als bijdrage aan de BOF nieuwsbrief. Daarnaast heeft de Stichting NLnet 6.000 euro gesponsord van de kosten van het auteursrechtsymposium, dat BOF en XS4ALL gezamenlijk hebben georganiseerd op 15 oktober 2004. Pogingen om andere providers en fabrikanten van anti-virus software te interesseren voor sponsoring, zijn op niets uitgelopen. Wel zijn er veelbelovende contacten gelegd met verschillende advocatenkantoren voor diverse vormen van sponsoring in 2005, en heeft BOF zicht op een overeenkomst in 2005 met een provider voor het sponsoren van onderzoek naar notice en takedown procedures. |
| Zie het jaarverslag 2003 |