Burgerrechtenorganisaties roepen Europees Parlement op privacy te beschermen

Is verantwoording afleggen strafbaar?

Bits of Freedom zoekt ervaren systeembeheerder [vacature] – gesloten

Ons verzoek om helderheid over de strafbaarheid van het publiceren van transparantierapporten is door het minister afgedaan met een één-regelig antwoord: “wij gaan niet in op uw verzoek.” Dat kan écht niet. De minister moet helder zijn: niet alleen over het aantal keer dat de opsporingsdiensten in jouw gegevens neuzen, maar ook over de vrijheid van bedrijven om verantwoording af te kunnen leggen aan hun gebruikers.

Jouw privacy is belangrijk, dat realiseren ook steeds meer bedrijven zich. Zij maken daarom inzichtelijk hoe vaak opsporings­diensten bij hen hebben aangeklopt voor gegevens van hun klanten. De hoster Leaseweb zette eerder dit jaar de trend door een transparantierapport te publiceren. De publicatie ervan had de aanbieder met het ministerie van Veiligheid en Justitie afgestemd. Die zag “geen probleem in het openbaren van geaggregeerde cijfers, zolang het niet is terug te voeren op individuele zaken.”

Dat is moeilijk te rijmen met eerdere uitspraken van de staatssecretaris. Teeven zei vorig jaar dat publicatie van zulke cijfers inzicht zou geven in de mate waarin communicatie door de opsporingsdiensten gevolgd wordt. Publicatie ervan zou het opsporingsbelang schaden. Dat Google al langer een transparantierapport publiceert was ook problematisch, maar “in mindere mate.” Vaagheid alom.

Daarom vroegen we in juli, per brief, de minister van Veiligheid en Justitie “te bevestigen dat het niet strafbaar is als een bedrijf het geaggregeerde aantal gegevens­vorderingen van opsporingsdiensten bij dat bedrijf, opgesplitst per rechtsgrond, ten hoogste eens per kwartaal publiceert, mits dit aantal niet tot individuele onderzoeken is te herleiden.” Het ministerie liet ons, na een herinnering over het uitblijven van een reactie, na twee maanden weten “niet op ons verzoek in te zullen gaan.”

Maar zo’n makkelijke reactie kan dus écht niet. Als dit zo’n belangrijk onderwerp is vanwege de staatsveiligheid, waarom dan geen serieus antwoord op een redelijke vraag? Aanbieders en internetgebruikers trekken aan het kortste eind nu wij worden afgescheept met een weigering. Voor bedrijven die zo’n transparantierapport willen publiceren is het nu niet klip en klaar dat dat straffeloos kan. En dat betekent dat internetgebruikers niet het inzicht krijgen dat ze verdienen. Controle op het respect van jouw grondrecht op privacy door de overheid is niet mogelijk als bedrijven niet vrij zijn om zo’n overzicht te publiceren. Want van de overheid zelf kunnen we tot nu toe ook maar weinig verwachten.

En dus vindt Bits of Freedom dat het ministerie helderheid moet scheppen. Niet alleen over het aantal keer dat de opsporingsdiensten in jouw gegevens neuzen, maar ook over de vrijheid van bedrijven om verantwoording te kunnen afleggen aan hun gebruikers. Wat zou er voor nodig zijn om het ministerie zover te krijgen? Vragen van de Tweede Kamer? Iets anders? Wat denk jij?

  1. Remy Lang

    Interessant. Wat ik me afvraag is, waar de uitspraak “Voor bedrijven die zo’n transparantierapport willen publiceren is het nu niet klip en klaar dat dat straffeloos kan” op is gebaseerd? Welke regel verbiedt in Nederland het publiceren van inzageverzoeken?

    • Rejo Zenger

      Een aanbieder moet op grond van 126bb Sv “in het belang van het onderzoek geheimhouding in acht omtrent al hetgeen hem terzake van de vordering bekend is” nemen. Wie “enig geheim […] opzettelijk schendt” riskeert een gevangenisstraf, volgens artikel 272 Sr. Hoe dit precies uitgelegd moet worden als het gaat om geaggregeerde gegevens is voer voor discussie voor juristen.

      Maar misschien nog wel veel belangrijker: het is frappant dat de staatssecretaris zich beroept op “staatsgeheim” voor het weigeren van transparantie over vorderingen en stelt dat Google met haar transparantierapport het opsporingsbelang schaadt, maar zijn ministerie tegelijkertijd zegt dat ’t geen probleem is als een bedrijf zo’n rapport wil publiceren. Dat maakt het dus heel erg onduidelijk voor providers.

  2. Nick

    Vragen over hoe de huidige wetgeving uitpakt in specifieke gevallen zijn geen zaak van ministers maar van de rechterlijke macht (en bij strafzaken van het OM).

    • Rejo Zenger

      Dat ligt een stuk genuanceerder.

      In de eerste plaats is het de wetgever die moet uitleggen hoe de wet precies bedoeld is. In zoverre hebben zij dus wel degelijk een sturende macht.

      In de tweede plaats kan de onduidelijkheid er ook voor zorgen dat aanbieders geen risico willen lopen en daarom – ook als eigenlijk helemaal geen probleem is – geen transparantierapport willen publiceren. Een “chilling effect” in normaal Nederlands. Dat is problematisch, zeker nu de overheid zelf ook weigert transparant te zijn over de vorderingen van opsporingsdiensten om gegevens van internetgebruikers.

      In de derde plaats constateert Bits of Freedom een discrepantie in de statements van het ministerie ten aanzien van de transparantie over dit soort gegevensvorderingen. De vraag om duidelijkheid over wat het ministerie nu precies vindt, los van het juridische, is dan toch een redelijke?

  3. Is verantwoording afleggen strafbaar? « Welke toekomst…

    […] Meer informatie bij Bits of Freedom […]

  4. Pieter Sterk

    Het belang van opsporing en preventie, maakt geheimhouding noodzakelijk. Dat lijkt wereldwijd het basisantwoord te worden op alle kritiek op de toenemende surveillance die zowel steeds massaler als fijnmaziger wordt. Hiermee wordt elke discussie doodgemaakt. Dat is niet terecht, en het is goed dat Bits of Freedom hier aandacht voor blijft vragen.

    Nu valt er misschien een punt voor te maken dat een zekere mate van geheimhouding nodig is om als overheid effectief te kunnen zijn in de opsporing en preventie van allerlei criminaliteit. Dat is waar een overheid ook voor is, burgers moeten daarop kunnen vertrouwen.

    En vertrouwen is waar het om gaat. Dat kan niet van één kant komen. De surveillancemaatregelen kunnen in principe zo ingrijpend zijn, een overheid heeft zich daarover te verantwoorden, zo simpel is. En niet alleen maar tegenover een geheime commissie in de Tweede Kamer, die ook weer niets mag zeggen.

    Het belang van een verdergaande transparantie is dus het bewaren van het vertrouwen in de overheid. Er is nog een belang: alle maximale geheimzinnigheid gaat ervan uit dat opstellers en uitvoerders van beleid voor altijd zullen bestaan uit Alleen Maar Goede Mensen. We zouden beter moeten weten. En voor wie zich beroept op goede bedoelingen: de weg naar de hel is ermee geplaveid.

    Met alleen aandringen op meer transparantie bij het ministerie verwacht ik op zijn best een dovemansgesprek. Dat blijft rammelen aan de poort. Om hiermee verder te komen zie ik de volgende mogelijkheden.

    Het zou helpen als Tweede Kamerleden aan de orde stellen dat serieuze verantwoording en transparantie een belangrijk aspect zijn van het noodzakelijke vertrouwen tussen overheid en burgers. Wat verhindert de regering toch om meer openheid te geven, of toe te staan dat anderen dat doen? Het zal toch niet zijn dat de overheid op een heel wezenlijke manier iets voor ONS te verbergen heeft? Misschien dat Bits of Freedom erin slaagt dit inzicht over te brengen.

    Een andere weg is dat providers die zich daartoe geroepen voelen (- hoe meer hoe beter -) zelf wat gedurfder worden in de transparantie die ze geven. Dat vraagt persoonlijke moed van betrokkenen, en vast ook tijd, geld en energie, omdat dat tot vervolging kan leiden. Dat is geen gemakkelijke weg. Vooral in de VS en in Groot Brittannië laten instanties een ronduit intimiderende houding zien. Denk aan Lavabit, of de zeer symbolische actie waar op de redactie van de Guardian een paar harde schijven kapot moesten worden geslagen. Het echt zorgwekkende is dat er stromingen binnen een overheid zijn die denken dat dit is wat ze moeten doen, en dat dit blijkbaar niet gestopt kan worden. Maar misschien dat deze weg kan leiden naar het Europese Hof van de Rechten van de Mens, en dat kan het waard zijn.

    Overigens kunnen vaagheid en stilzwijgen er ook op wijzen dat men het eigenlijk ook niet weet. “Help, een vraag. Zeg maar zo weinig mogelijk, en zeg tegen iedereen dat ze niets mogen zeggen. Misschien waait het over, en komt niemand erachter dat we ook niet meer weten”. Daar liggen dus ook kansen.

  5. Justitie hypocriet over strafbaarheid transparantierapporten « Welke toekomst…

    […] https://www.bof.nl/2013/10/17/is-verantwoording-afleggen-strafbaar/ (2) Antwoorden van 8 mei 2012 door de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie op schriftelijke […]

  6. A. Nonymous

    Vragen van de Tweede Kamer zijn nodig als drukmiddel. Providers zouden ook die informatie moeten verstrekken , al is het per individu. Het bedrijf waar dagelijks alle gegevens inclusief passwords heen moeten zou ik ook benaderen. Zo is er een hele keten.

    De overheid vindt ieder onzin argument een goed argument om iets geheim te houden. Ik vraag me ook a of ze het afluisteren nog wel in de grip hebben en wel weten wie wat afluistert. Nederland ondermijnt ons land door het bloot te stellen aan bedrijfsspionage en gegevens van politici te kunnen verkopen (en te verkopen) aan de hoogstbiedende.

  7. Eigen hachje eerst « Bits of Freedom

    […] versterkt moet worden. En waar wij ook al lange tijd campagne voor voeren: bedrijven moeten de vrijheid hebben om inzicht te geven in de aard en omvang van de surveillance door de […]

  8. Transparantierapport publiceren, mag dat? « Bits of Freedom

    […] mits dit aantal niet tot individuele onderzoeken is te herleiden.” Toen het ministerie ons geen antwoord wilde geven, vroegen Tweede Kamerleden Oosenbrug en Recourt om […]

  9. Opslaan én toegang gedragsgegevens zijn beide problematisch « Bits of Freedom

    […] het communicatiegedrag van klanten opeisen. Andere aanbieders vragen zich af of het strafbaar is om verantwoording af te leggen. Overigens mogen al die aanbieders, hoe graag ze dat ook willen, niet vertellen hoe vaak de geheime […]

  10. Negeer Opstelten, transparantie mag gewoon « Bits of Freedom

    […] Jouw privacy is belangrijk, dat realiseren ook steeds meer bedrijven zich. Steeds meer aanbieders van (diensten op) internet vertellen daarom hoe vaak opsporingsdiensten bij hen hebben aangeklopt voor gegevens van hun klanten. Maar er heerst veel onduidelijkheid: mag het eigenlijk wel en lopen die aanbieders geen risico’s? We vroegen het de minister van Veiligheid en Justitie maar kregen geen antwoord. […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Help mee en steun ons

Door mijn bijdrage ondersteun ik Bits of Freedom, dat kan maandelijks of eenmalig.