Europees Hof torpedeert Safe Harbor

Vanaf welk moment is de politie een stalker?

Big Brother Awards 2015: 5 manieren om te helpen
DOSSIER / Vrijheid in je communicatie

Als je iets post op Twitter of Facebook, dan wil je dat dat gelezen wordt door je volgers. Maar mag de politie je ook volgen? Mag je verwachten dat elke update ook door de politie wordt gezien? Wat vind jij?

Delen zit in ons DNA

Delen zit in ons DNA – tenminste, als we actief zijn op internet. We delen omdat we gezien willen worden. Niemand zet iets op Twitter en Facebook en hoopt stilletjes dat ’t onopgemerkt blijft. Nee, je wilt juist dat je virtuele omgeving het wél leest, er op reageert en als ’t even kan nog wat verder deelt. Maar als je iets post, tegen wie heb je het dan eigenlijk? Je vrienden? Je volgers? De volgers van je volgers? En moet je de politie ook tot vriend of volger rekenen?

Dat laatste is een vraag waar we (wij, als in Bits of Freedom) eigenlijk geen goed antwoord op hebben: in welke mate mag de politie meelezen? Moet de politie een concrete verdenking hebben voordat ze je Facebookprofiel mag bekijken? Mag een politieagent tijdens een shift, met een boterhammetje en een kop koffie, een beetje op Twitter rondstruinen? En vinden we het ook goed als de politie elke tweet van iedereen en in realtime monitort – gewoon omdat het kan? Vanaf welk moment is de politie een stalker?

Kroeg, zeepkist of dagblad

Eén van de manieren om zulke prangende vragen te beantwoorden, is door parallellen te trekken. Maar ja, wat lijkt er nou op het internet?

Waar heb je nog meer gesprekken met vrienden? Juist, in de sportschool, in de kroeg of gewoon op straat. Toch gaat zo’n vergelijking snel mank. Een gesprek in de kroeg blijft binnen de kring van bierdrinkers aan je tafel, zeker als de muziek wat harder staat. Misschien moet je het gesprek op Twitter meer vergelijken met zo’n ouderwetse zeepkist in een hoek van een park of een debatmiddag in het culturele centrum om de hoek. Daar zijn naast gelijkgestemden ook een groot aantal onbekenden. Is dat een betere gelijkenis? Of misschien is een vergelijking met de rubriek met ingezonden brieven in een landelijk dagblad passender?

Maar niet alleen de doelgroep is onvergelijkbaar, dat geldt voor zo’n beetje alle parameters. Spreek je je vrienden over een biertje, kun je van elk van hen de gezichtsuitdrukking zien. Je kunt een goede inschatting maken van wat de ander de laatste tijd is overkomen en hoe de ander zich voelt. En om je verder te helpen geeft de toon van het gesprek je hints voor de interpretatie ervan. Maar die ironie en woede zijn oneindig veel makkelijker gemist in een tweet of chatberichtje.

Daar komt nog eens bij dat het gesprek in de kroeg heel vluchtig is. Je kunt iets al dan niet bewust net iets te scherp gezegd hebben, je vrienden onthouden er slechts een interpretatie van en op termijn vergeten ze zelfs die misschien – ook zonder dat alcohol daarin een grote rol speelt. Maar op een sociaal netwerk blijft het tot in de eeuwigheid bewaard.

Wat offline helder is, is online anders

Wat de kenmerken van al die kringen in de fysieke wereld ook precies zijn, er valt in ieder geval iets te zeggen over onze grenzen die we stellen aan een meeluisterende politie. Niemand vindt het acceptabel als we op straat continu een agent meeloopt en hij meeluistert met al je gesprekken. En net zo min verwachten we dat de politie alle ingezonden brieven in alle landelijke dagbladen monitort. Het is ook helder dat er helemaal niets aan de hand is als een agent je op straat passeert en een paar flarden van een gesprek opvangt.

Maar waar die grenzen precies op internet liggen weten we eigenlijk niet goed. Het lijkt waarschijnlijk dat het acceptabel is als een politieagent in z’n shift eens kijkt naar de tweets uit zijn buurt. Of dat de hij iemands laatste tien berichtjes op Facebook bekijkt nadat iemand anders hem daarop gewezen heeft. Maar verandert dat als de politie een paar dagen alle tweets van een activist bekijkt? En vinden we het misschien wel een probleem als de politie geautomatiseerd en in realtime alle tweets uit een bepaalde regio preventief monitort? Of is dat pas problematisch als ’t om alle tweets uit heel het land gaat? Of is realtime monitoring geen punt, zolang ze maar niet de tweets uit het verleden aan een analyse onderwerpt?

Wat vind jij?

Wij zijn er nog niet uit. De uiterste grenzen zijn helder. Natuurlijk mag een politieagent af en toe even op Twitter kijken en natuurlijk is het niet goed als de politie elke tweet vooraf moet goedkeuren. Maar waar de grens in dat grijze gebied daartussen precies moet liggen, dat weten we niet. Wat vind jij?

  1. Ed Dekker

    Vergelijk Twitter, Facebook en al die anderen dan maar met de krant. Wat je daar in laat zetten kan door iedereen gelezen worden. Eventuele afscherming maakt het hooguit wat lastiger om erbij te kunnen.
    In essentie zijn het publieke media. Elk vermoeden van privacy is een illusie.

    • Rejo Zenger

      Toch vinden we het niet goed als de politie elke van die media (en elke demonstratie, en elke uitzending op televisie en vroeger elk gestencild blaadje) stelselmatig monitort. De vraag die we opwerpen is ook niet: hoe bescherm je je daartegen. De vraag is: wat vinden we eigenlijk acceptabel? Hoe zou het moeten zijn? In welke mate, vinden we, mag de politie meelezen?

  2. Winfried

    Wat ik deel, ook als het publiekelijk is, kan nooit los gezien worden van de relatie ik met mijn lezers wil/verwacht te hebben: wat ik tweet is gericht op mijn volgers en de doelgroep die ik wil aanspreken. Het is ook een uitnodiging om een bepaald soort relatie met me aan te gaan. Ik weet dat ook andere mensen mee kunnen lezen, dus ik hou me een beetje in. Maar mijn tweets zijn primair bedoeld voor een bepaalde doelgroep waar ik een bepaald soort relatie mee wil.

    Opsporingsambtenaren zijn niet mijn doelgroep en opsporingsambtenaren hebben nogal de neiging om maar een soort relatie met mij te willen: die van controleur. En dat is een soort relatie waar mijn tweets niet voor bedoeld zijn.

    Als de politie meekijkt (zonder me expliciet te volgen) dan halen ze mijn tweets uit hun context en misbruiken ze ze voor een ander doel. Ik vind het dus een schending van mijn privacy.

    • Hein.

      Dat klopt niet hè.

      Bijvoorbeeld kinderen, die kunnen ook zomaar meelezen zonder dat ze tot je doelgroep behoren. Of inbrekers, die het handig vinden om te weten of je op vakantie bent. Daar houd je toch ook rekening mee?

      Hoop ik dan.

  3. T.T.

    Ik zit niet op Twitter of Facebook maar is het niet zo dat er onderscheid is tussen ‘open’ berichten die door iedereen gelezen kunnen worden en ‘gesloten’ berichten die alleen door vrienden/volgers gelezen kunnen worden? Als dat zo is dan lijkt het mij helder dat alles wat ‘open’ is dus ook door de politie gelezen kan worden. Alles wat ‘gesloten’ is dus niet en mag alleen bekeken worden door de politie als er een verdenking is en dan ook alleen maar nadat een rechter het ok gegeven heeft.

    • Rejo Zenger

      Inderdaad, bij de meeste platformen kun je onderscheid maken in de reikwijdte van een bericht. Maar, de vraag die in bovengesteld artikel eigenlijk wordt gesteld is: in hoeverre vind jij dat de politie mag meelezen in die (semi-)publieke berichten. Mag de politie ad-hoc meekijken, of mag de politie geautomatiseerd en volcontinu meelezen met elke bericht, zolang het maar publiek is? Anders gezegd: natuurlijk “kan alles wat open is ook door de politie gelezen worden” – maar vind jij ook dat elke bericht dat je verstuurd direct door de politie beoordeeld moet worden?

    • T.T.

      Nee, Duidelijk niet! Alleen omdat het gelezen KAN worden hoeft het nog niet gelezen TE worden. Het gaat hier dus om het ethisch handelen van de politie/veiligheidsdiensten. Zijn deze oprecht alleen maar bezig met het zoeken naar criminelen/terroristen etc. en kijken ze daarom doelgericht naar bepaalde personen/organisaties of zijn ze bezig met manipulatie of het profileren van bepaalde bevolkingsgroepen of dissidentie? Ze krijgen van de (schaduw) regering steeds meer mogelijkheden om privacy te schenden en het is dan ook jammer (putting it mildly!) om te zien dat je vanuit de politie geen tegengeluid hoort. ‘Het is de wet en die moeten we uitvoeren’ hoor je dan. Niet echt veel ethiek….

  4. Tom

    Een belangrijk punt deze vraagstelling. Het gaat erom in hoeverre we een democratie willen zijn (met vrijheid van meningsuiting, waar je dus niet hoeft te vrezen over hoe de altijd meelezende overheid/politie je uitingen (mis)interpreteert en welke gevolgen dat kan hebben) versus een controlestaat waar alles in de gaten gehouden wordt (wat dan veiligheid op zou moeten leveren, maar daar geloof ik zelf niet zo in).

    Structureel meelezen (al dan niet geautomatiseerd) met alle berichten die (semi-)publiek geplaatst worden gaat daarin wat mij betreft te ver. Ik heb ook sterke twijfels over de effectiviteit. Er is namelijk een groot risico dat er veel zaken uitkomen die nadere aandacht zouden moeten krijgen, maar daar onze schaarse politiecapaciteit op zetten is vrij ineffectief. Want ik verwacht dat de kwaliteit van de gevonden zaken vrij laag zal zijn (veel valse alarmen). De capaciteit kan beter in klassiek recherchewerk gestoken worden, dat levert meer op. Publieke berichten worden immers evengoed nog door “het publiek” gelezen, dus is er daarop sociale controle. Als daar echt foute boel langskomt, kan een burger de politie tippen.

    Een wijkagent die ook op internet volgt wat er in zijn wijk speelt is uiteraard prima.

    Een exacte grens is inderdaad moeilijk aan te geven. Maar dit hoeft dan ook niet in exact wetgeving vastgelegd te worden. We moeten echter wel als maatschappij aan kunnen geven wat de morele en ethische kaders zijn waarbinnen de politie zou moeten opereren. En om daarover de maatschappelijke discussie te kunnen voeren is voldoende transparantie van (o.a.) politie nodig — iets waar BoF zich ook al terecht voor inzet.

  5. Hein.

    Ik vind dit een erg theoretische discussie.

    Alles wat ik publiek op Facebook (of Twitter etc.) deel kan mogelijk gezien worden door iemand bij de politie. Of hij mijn berichtje ziet omdat hij toevallig links en rechts wat doorklikte binnen Facebook of iets Googlede, of omdat hij gericht op zoek is naar bepaalde informatie of trefwoorden, misschien zelfs specifiek op zoek is naar mij, of zelfs als hij alle publieke posts van Facebook in een database heeft weten te persen, dat doet niet ter zake (de efficiëntie van de opsporingsmethoden even buiten beschouwing latend). Omdat ik het bericht publiek post maak ik het beschikbaar voor de wereld. Die wereld, daar maakt ook de politie deel van uit. Stel dat ik een strafbare uitlating doe, of anderszins iets verdachts post, maakt het dan iets uit hoe de politie dat bericht gevonden heeft? Of ben ik gewoon dom dat ik dat in het openbaar deed?

    Je kan dit niet vergelijken met bijvoorbeeld cameratoezicht of het gebruik van afluisterapparatuur. Het is niet zo dat een handeling of uitspraak van mij wordt vastgelegd zonder dat ik daar erg in heb. Ik leg de uitspraak namelijk zelf vast en geef tegelijk (door dat ‘publiek’ te doen) de controle daarover op.

    Overigens ga ik ervan uit dat de politie (c.q. andere diensten) alle media stelselmatig en continu monitort. Voor de stenciltjes (flyers heten die tegenwoordig, Rejo) hebben we zelfs een wijkagent uitgevonden.

    • Hein.

      Sorry Tom, ik wilde je wijkagent niet stelen. Je zat nog niet in mijn cache (of zo).

  6. Milo

    Als we er van uit gaan dat open omgevingen als Twitter door iedereen gelezen mogen worden en je op facebook zelf aandachtig hebt ingesteld wat publiek is, dan vind ik dat terroristen, inbrekers, politie en de buurman gewoon mogen meelezen. Ongelimiteerd. Maar ik heb wel zelf de verantwoordelijkheid mijn woorden en uitingen goed en bewust te plaatsen. De politie mag doelgericht mijn tweets lezen. Maar ik vind het onnodig dat dit dagelijks structureel “preventief” gebeurt, dat vind ik verkwisting van belastinggeld en kostbare werkuren.

  7. Rob

    @Ed Dekker
    Jij kan vinden dat elk vermoeden van privacy een illusie is. Maar de rest ziet dat niet zo en je hebt ook ongelijk.
    .
    Veel mensen verwachten die privacy wel. Defensiepersoneel zet ondanks verbod neer waar ze gelegerd zijn of waar hun man heen uitgezonden is; dat mag niet maar wordt niet beseft.
    .
    De overheid stimuleert gebruik van onveilige media. Ze eisen dat je een email stuurt. Ze eisen dat je meedoet aan een whatsapp groep voor een veiligere buurt programma. Als je niet aan die whatsapp groep deelneemt verwijten raadsleden en politie je dat. Dan moet er ook privacy zijn als je dat gebruikt.

Laat een reactie achter op Hein. Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Help mee en steun ons

Door mijn bijdrage ondersteun ik Bits of Freedom, dat kan maandelijks of eenmalig.