Herinnering: 13 oktober eerste bijeenkomst Bits of Groningen

Je hebt meer volgers op Twitter dan je denkt

Europees Hof torpedeert Safe Harbor
DOSSIER / Vrijheid in je communicatie

Hou er maar rekening mee: de politie ziet elke tweet die je verstuurt. In ieder geval op dagen dat er ergens in Nederland een groot evenement gehouden wordt. Dat weten we ook alleen maar omdat wij de politie weer volgen. Maar is dat eigenlijk wel acceptabel?

De politie is één van je volgers op Twitter

Je mag er vanuit gaan dat elke tweet die in Nederland wordt verzonden, langs de burelen van de politie gaat. Misschien niet in een stoffige dossiermap, maar wel digitaal. De tweets worden in een systeem gestopt dat met een algoritme de tweets met een dreigende toon eruit filtert. Een politieagent van vlees en bloed leest die selectie en beslist of hij in de auto moet springen en de zwaailichten moeten aanzetten.

De politie volgt al sinds 2011 alle Nederlandse Twitteraars. Dat weten we uit een rapport (pdf) die we boven tafel kregen na een Wob-verzoek. En handig voor ons, de politie streepte netjes aan wat gecensureerd had moeten worden, maar vergat daarna daadwerkelijk te censureren. Het systeem is in 2013 ingezet tijdens Koninginnenach en -dag en de herdenking op de Dam. Meer recent werd het systeem tijdens de Sail gebruikt.

Of het iets oplevert is niet helder. Van de 6,5 miljoen tweets die de politie op Koninginnedag 2013 beoordeelde, merkte de computer er 270 berichtjes aan als een potentieel dreigement. Na handmatige controle bleken daarvan meer dan 240 humoristisch, sarcastisch of cynisch bedoeld te zijn. Slechts één melding was ernstig genoeg om met prioriteit onderzocht te worden. Maar of die tweet verzonden was door iemand die ook echt kwaad in zin had, wordt niet duidelijk uit het rapport. Net zoals dat het rapport ook niets zegt over gemiste dreigementen.

Transparantie bestaat niet als je de helft verzwijgt

Als de politie op zo’n enorme schaal Twitter in realtime monitort, dan horen burgers dat te weten. De meeste mensen realiseren zich niet dat met enige regelmaat domweg elke tweet door de politie gelezen wordt. Het is bizar dat we transparantie daarover met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur moeten afdwingen. En dat daarbij geprobeerd wordt van alles en nog wat te censureren.

Nee, van openheid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie hebben we niet veel te verwachten. Dat ministerie publiceert elk jaar vrijwel nietszeggende cijfers over het aantal keer dat de politie bij aanbieders van internet- en internetdiensten aanklopt voor gegevens over gebruikers. Maar die cijfers zijn betekenisloos als de minister er niet bij vertelt dat de politie tegelijkertijd elke tweet monitort.

En omdat die openheid ontbreekt weten we ook niet waar het systeem precies op filtert. Het systeem dat de politie tot nu toe gebruikte heet de “dreigtweetmonitor”. Maar hoe zo’n dreigement in algoritmen is vervat is niet helder. Tegelijkertijd kan de politie die technologie veel breder inzetten dan de naam suggereert. Zou ze ook zoeken op potentiële fraude of de belediging van de koning of de politie?

We hebben bovendien geen idee van de effectiviteit. In een gesprek op straat kun je in een moment van woede stellen dat je iemand aan de hoogste boom gaat ophangen, terwijl in een losse tweet de context, en daarmee ook de nuance, volledig verloren gaat. Hoe vaak een echt dreigement gemist wordt is niet bekend, net zoals dat niet duidelijk is waar de grenzen voor het gebruik door de politie liggen.

Vinden we het acceptabel als de politie altijd meeleest?

Deze vraag is in ieder geval nog altijd onbeantwoord: vinden we het acceptabel als de politie elke tweet van iedereen realtime meeleest? Niemand zal er problemen mee hebben dat een politieagent af en toe wat op Twitter rondkijkt, maar dat is wat anders dan wat de politie met de ‘dreigtweetmonitor’ doet.

We hopen daarom dat de minister van Veiligheid en Justitie snel helder gaat maken of en binnen welke grenzen hij het acceptabel acht dat de politie op grote schaal (delen van) het internet in de gaten houdt. En wanneer hij vindt dat er sprake is van incidenteel meekijken en wanneer van stelselmatige observatie. We willen ook graag weten waar het systeem precies op filtert en of er al uitbreidingen in de pijplijn zitten. En zou de minister al opdracht gegeven hebben tot een evaluatie van het systeem?

Maar misschien wel het allerbelangrijkste: is zo’n systeem eigenlijk wel écht nodig? Moet de politie daadwerkelijk elke tweet monitoren om haar werk goed te kunnen doen? Of werkt het misschien juist verlammend voor de politie? Zonder antwoorden op dit soort vragen is zo’n monitor toch echt voorbarig.

Overigens zijn we zo vriendelijk geweest om in het rapport, dat de politie volledig ongecensureerd openbaar maakte, wél weer de namen van de betrokken ambtenaren weg te strepen. Dat hebben we grondiger gedaan dan de politie zelf zou hebben gedaan (zo hebben wij ook de initialen verwijderd).

  1. RoelErick

    Kan de politie ook tweets lezen van accounts waar een slotje op zit?

    • Rob

      Ja de tweets worden automatisch bespioneerd, het is geen agent die achter een computer twitter opstart.

    • B. ter Weten

      @Rob, dat is niet de vraag volgens mij.
      De vraag van Roelerick is of “private twitter accounts” ook uitgelezen worden. Als het hier gaat om publieke twitter accounts, dan zie ik de ophef niet. Je kiest er zelf voor om publiekelijk te twitteren en je tweet te delen met de hele wereld.

      Het wordt een ander verhaal als ze ook zonder toetsing door een OvJ private twitter accounts meenemen. De toetsing zou dan per private twitter account plaats moeten vinden…

      Verder zie ik niet hoe je iets voorkomt door public tweets te analyseren. Imho is het hooguit een extra informatiebron als er iets gebeurt of gaande is.

    • Ano

      Dat pleit dus voor software die berichten tussen personen end to end encrypt en geen MITM mogelijkheden.

  2. Sander

    Als een account niet op slot staat is twitteren hetzelfde als op straat roepen. Dat de politie dan meeluistert is geen schending van privacy: openbaar = openbaar.

    Effectief zal het niet zijn want als je echt iets van plan bent kondig je dat niet aan op internet.

    • Rejo Zenger

      Je hebt tot een bepaalde hoogte gelijk. Kijk, niemand zal er een probleem mee hebben als de politie af en toe op internet rondkijkt. Dat gebeurt, zoals je zegt, ook in de analoge wereld. De politie die langsloopt terwijl jij op een bankje in een park een gesprek hebt met iemand anders. De politie die aanwezig is bij een demonstratie. Toch is dit niet vergelijkbaar: dit is namelijk structureel. Als je het al wilt vergelijken, dan moet je het zien alsof de politie altijd en overal met je meeloopt op straat en alles hoort (en beoordeelt!) wat je zegt. Dat is van een andere orde – en iets dat de meeste mensen niet goed vinden.

    • B. ter Weten

      @Rejo, Je hebt tot een bepaalde hoogte gelijk 😉
      Bij deze doe ik de aanname dat de politie alleen tweets analyseert die publiekelijk gepost worden en niet die van een private account.

      In dat geval zou de vergelijking meer lijken opdat de politie alleen (maar wel altijd) naast je loopt op plaatsen waarvan jij hebt aangegeven dat hij dat mag en verder niet. De vraag is dan hoe bezwaarlijk dat is. Je kiest er volledig vrijwillig voor je tweets te delen met de wereld. Het is wat anders als je op welke manier dan ook gedwongen wordt.

      “Bezint voor u begint” is in deze het credo… Te veel mensen lijken dit echter niet te doen en beginnen dan achteraf te mokken… Dat is “een beetje dom” zou Maxima gezegd (kunnen) hebben 😉

  3. T.T.

    Bij de meeste dingen heb je toch een proefperiode en dan een evaluatie om te kijken of iets werkt. Bij (mijn weten) zie je dat bij deze surveillance praktijken helemaal niet. Dan weet je toch al dat er andere redenen meespelen om dit te doen….i’m just saying!

  4. Ronald van Doorn

    Verder dan dreig tweets gaat dit niet. Een aanslag overleg je niet op Twitter. En als je hem aankondigd op twitter dan wil je ook dat iedereen hem leest. Daarvoor heb je geen filter nodig toch.
    Het lijkt mij slimmer om radicale uitspraken te filteren en die personen te volgen op andere gebieden.

  5. Rob

    Communicatie die altijd mondeling in de huiskamer ging gaat steeds meer via telefoon, SMS, email, twitter, whatsapp, ………
    De staat kijkt met alles mee en slaat het op. Als de politie dat allemaal afluistert en analyseert is dat een grove schending van je privacy. Dat is hetzelfde als een politieagent op je schouder zetten die altijd met je meekijkt. Onacceptabel.
    .
    Vergeet niet dat je OV reisgegevens, waar je mobiele telefoon was en camera’s die langs wegen kentekens scannen onze privacy ook aantasten. Zelfs kenteken-parkeren. Deze gegevens gaan allemaal naar de overheid.
    .
    Dit is optuigen van een politiestaat. Dat is het begin van een dictatuur. Het is een hellend vlak en glijdende schaal. Als we dat nu niet stoppen leidt dat tot een probleem. Het is niet de vraag of dat gebeurt maar wanneer.
    .
    Effectiviteit? Probeer eens een aangifte te doen. Met name voor bedreiging, belediging, laster of personen die een gevaar zullen worden voor de maatschappij heeft de politie geen tijd om de aangifte op te nemen.
    Voor bijna alle extreme zaken waren de daders al in beeld maar weigerde de politie te luisteren naar aangevers.

  6. Rob

    WOB
    Openbaarheid voor de een is openbaarheid voor de ander. Ik zou zeggen WOB dit ook en publiceer alles zonder zwarte balkjes.

    • Rejo Zenger

      In essentie zijn we het helemaal met je eens: als de overheid dit aan ons openbaar heeft gemaakt, dan is het uitgangspunt dat wij het ook op die manier weer met anderen delen. In specifiek dit geval valt daar wel wat op aan te merken: het was nooit de bedoeling geweest om dit document zo openbaar te maken.

      In de eerste plaats vinden we dat ook wij een eigen verantwoordelijkheid hebben. Het feit dat de minister van Veiligheid en Justitie een foutje maakt bij de verstrekking van een document ontslaat ons niet van onze eigen verantwoordelijkheid om de persoonlijke levenssfeer van anderen te respecteren. Dat betekent in dit geval dat we een afweging maken: weegt het belang van openbaarheid op tegen het belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van die paar ambtenaren. Dat is hier niet het geval: het zijn geen publiek-opererende ambtenaren. We zouden deze afweging bijvoorbeeld anders maken als de hoogste ambtenaar of een woordvoerder genoemd werd.

      In de tweede plaats geldt dat we voor publicatie contact hebben gehad met juristen van de minister, niet vanwege deze persoonsgegevens, maar vanwege de onwaarschijnlijke kans dat informatie met een terecht beroep op het opsporingsbelang of de nationale veiligheid zou zijn geweigerd. De minister heeft daarop een nieuwe beslissing genomen op onze verzoek tot openbaarmaking, waarbij hij het hele document openbaar maakte behalve de persoonsgegevens – waarbij overigens, opnieuw, wij iets grondiger te werk zijn gegaan.

      In de derde plaatst is er jurisprudentie, die zegt dat als een document per ongeluk openbaar is gemaakt of gelekt is, dat niet betekent dat het document meteen openbaar moet zijn in een Wob-verzoek (en dus ook niet meteen “openbaar voor iedereen” is.

      Maar, dat eerste punt is het belangrijkste: wij hebben onze eigen verantwoordelijkheid. Die nemen we graag.

      Tenslotte, als iemand goede redenen heeft om het document ook zonder onze redactie te zien, dan kan hij of zij contact opnemen: rejo.zenger@bof.nl. We komen er dan vast en zeker wel uit. 🙂

  7. broervanjezus

    kan je zelfs exact vertellen wie het zijn. Een deel van dat team is #SP lid en die heb ik al ontmaskerd. Geen haar beter als nazi’s

Laat een reactie achter op Ronald van Doorn Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Help mee en steun ons

Door mijn bijdrage ondersteun ik Bits of Freedom, dat kan maandelijks of eenmalig.