De Week

De angst dat het ooit eens écht dichtbij komt

De Week

Mensen die opkomen voor grondrechten zouden een terreuraanslag toestaan. Die suggestie van de baas van de AIVD, Bertholee, is gewoon laag bij de grond. Foutje. Maar toch. Hij vraagt zich af of mensen die opkomen voor het recht op bescherming van privacy dat nog wel zo enthousiast zouden doen als zij het slachtoffer van een aanslag zouden zijn.

Geen idee wat er in jouw hoofd rondgaat, of in het hoofd van Bertholee, maar ik denk dat iedereen in Nederland al in meer of mindere mate het slachtoffer van terroristische aanslagen is. Of je brein nu de voorkeur geeft aan rationele of meer emotionele beslissingen, niemand zal onbewogen het nieuws over de aanslagen in Parijs, Brussel of Nice hebben gevolgd. Iedereen wordt geraakt door de chaotische berichtgeving, de heftige beelden en de beangstigende verhalen. Wie vermoed dat bekenden mogelijk onder de slachtoffers zijn, rust niet voor het bevrijdende I’m safe! doorgekomen is.

De angst die je na een aanslag voelt reikt echter veel verder en veel dieper. Die angst bepaalt mijn gevoel dagelijks. Als ik een vergeten koffer op het perron zie staan, dan is de eerste reflex er eentje van angst. De tweede is om even bij de informatie­balie langs te lopen – waarna natuurlijk alle alarmbellen afgaan en de treinenloop alsnog is verstoord. Die angst manifesteert zich op veel meer manieren, ook in de prominente aanwezigheid van zware wapens bij een bezoek aan de Tweede Kamer of bij het uitzwaaien van mijn geliefde op Schiphol. En in de media die ik raadpleeg, in de polariserende oproepen van politici, in het beeld dat van vluchtelingen wordt geschetst of het gesprek in de kroeg om de hoek. Dat verlammende is ook het doel van de aanslagplegers: de maatschappij ontwrichten.

Mijn angst zit hem ook in de manier waarop de beleidsmakers van ons land daarmee omgaan. Hoe ze – goedbedoeld of niet – ervoor kiezen om te morrelen aan de grondbeginselen van onze democratische rechtstaat. Aan het uitgangspunt dat de overheid met je doen en laten niets te maken heeft, tenzij er een concrete en gerichte verdenking tegen je bestaat. De maatregelen die voorheen als vanzelfsprekend niet eens overwogen werden, liggen nu als serieus voorstel op tafel. Ook dat is mijn angst: de angst om onze vrijheid te verliezen. Of dat nu gebeurt met de slechtste of met de beste bedoelingen.

En ja, wat als het écht dichtbij komt? Een vraag die me in het verleden vaker is gesteld: hoe denk ik over het langdurig bewaren van het doen en laten van iedereen in Nederland als mijn lieve dochter het slachtoffer zou zijn van een aanslag? Dat is ook een angst: als de mensen die ik lief heb geraakt worden, ben ik dan nog wel in staat om onderscheid te maken tussen mijn persoonlijke leed en het belang van onze maatschappij? Wanneer ben ik door schade en schande wijs geworden en wanneer is er slechts sprake van een vertroebeling van mijn wereldbeeld? Ben ik in staat om het verschil te zien? Maak ik me dan nog wel druk om de dingen die ik nu belangrijk acht?

Ik zou het niet weten. Geen idee of ik dan nog op mezelf zou kunnen vertrouwen. Waar ik vooral op hoop is dat mijn omgeving me in zo’n situatie scherp houdt en me er op wijst als ik me vooral laat leiden door boosheid en angst. Ik wil in staat blijven de grotere belangen te zien. En ik hoop ook dat mijn familie, vrienden en collega’s geen pas op de plaats doen, ook niet om mij te sparen, maar mijn onredelijkheid benoemt wanneer dat nodig is. Ik wil de betekenis van woorden als vrijheid, waardigheid en proportionaliteit nooit vergeten. Maar ook dat diezelfde omgeving mij wakker schudt als ik me teveel terugtrek, als ik mijzelf dreig te verliezen in mijn eigen narigheid.

  1. Hugo Leisink

    Angst is inderdaad de grootste boosdoener bij het bepalen van de juiste omgang met terrorisme-dreiging.

    Politici zijn bang om verantwoordelijk gehouden te worden als het een keer mis gaat. Daarom nemen ze het zekere voor het onzekere en drukken ze maatregelen door. Het gaat daarbij niet eens om de effectiviteit van de maatregel, maar puur om iets gedaan te hebben zodat ze later kunnen zeggen: “mij treft geen blaam, ik heb gedaan wat ik kon”.

    Angst neemt de mogelijkheid tot relativeren weg. Ook al weten ze dat het waar is, mensen durven niet te zeggen: “welke maatregelen de overheid ook neemt, iemand die echt kwaad wil lukt het toch wel”. Ze durven niet te accepteren dat risico’s bij het leven horen.

    De huidige dreiging van terrorisme is ook een nieuw iets in dit land. Mensen zijn bang voor het onbekende. Auto-ongelukken zijn niks nieuws. We stappen dan ook zonder noemenswaardige angst in de auto. Maar voor aanslagen zijn we bang. Ook al is de kans om door een aanslag te overlijden, vele malen lager dan die als gevolg van een auto-ongeluk.

    Van een persoon als Bertholee mag je verwachten dat hij dit alles snapt. Dat hij kennis heeft van risicomanagement. Het afwegen van een risico ten opzichte van de negatieve effecten van een tegenmaatregel. De uitlatingen van Bertholee zijn dan ook behoorlijk onprofessioneel. Zelfs meer dan dat. Als je het mij vraagt is het dan ook tijd voor Bertholee om af te treden en plaats te maken voor een persoon die wel kennis van zaken heeft.

  2. Dennis

    Bij elke voorgestelde vrijheidsinperking hoef je feitelijk steeds twee maar 2 vragen te beantwoorden:

    1) Benutten we wel alle bestaande mogelijkheden?

    2) Hebben de kwaadwillenden een eenvoudig alternatief?

    Indien Ja op minstens één van de vragen. Dan geen nieuwe inperking.

  3. Dennis

    correctie

    1) benutten we NIET alle bestaande mogelijkheden

  4. Christen

    Jihadisten hadden onlangs bepaald dat, wij Christenen, niet naar een kerkgebouw mochten. Onze geloofsgenoten zijn met duizenden afgeslacht door Jihadisten in Irak en daarbuiten en zelfs onze priesters zijn niet meer veilig (Frankrijk). Zijn we daarom bang voor hen? Nee zeg ik u. Ik ga gewoon elke zondag lekker naar de kerk, ik ontvang de Sacramenten en ik laat mij niet bang maken voor wat ze mij aan kunnen doen. Terreur zaaien in de geest is wat Jihadisten juist graag willen, dat we bang elkaar aankijken met het idee (een vreemde, is dat óók zo eentje?). Ik laat me geen angst aanpraten door terroristen. De wapens van Jihadisten moeten veranderen in machteloos oud-ijzer. Hun belangrijkste wapen: angst zaaien, moet vruchteloos zijn en nog net goed genoeg om door de wind te worden verspreid.

    • Joost A

      Veel geweld is inderdaad religieus geinspireerd, zoals de Christenen dat deden in de kruistochten en de inquisitie en recent nog seksueel geweld tegen kinderen, dus ik zou niet te hoog van de toren blazen. Toch waardeer ik het authentieke middeleeuwse geluid.

      Nee, ál het terroristisch geweld, onder welke ideologie, geloof of drijfveer dan ook, probeert ons te knechten, en onze vrijheden om te zeggen wat we willen (maar niet hoeven), maar vooral om vrij te denken.

      Volgens mij ging het stuk over het verwrongen wereldbeeld van Betholee, waar die AIVD, CIA, KGB, MI6, ETC types altijd last van hebben: “…als jullie echt wisten wat er gaande was…”. Oei oei.

      Nee, meneer Bertholee; ik kies ervoor mijn privacy te behouden, die is van mij! Ook als ik in gevaar ben, ja echt. Hij wil echter die keuze voor mij maken (want hij weet zoveel), maar dat doe ik echt liever zelf, ja ook met die kennisachterstand. Pleurt op!

    • Christen

      2% ging in de fout met kinderen ja, maar 98% niet. Dus hoog van de toren blazen is een beetje onzin. Bovendien is de Inquisitie opgericht door Keizer Karel V en niet door de Kerk. Ik zou u in het vervolg willen adviseren om eens een goede geschiedenisboek te lezen en de laag-allooi artikelen in de kranten in het vervolg te vermijden. Die vertellen al sowieso de waarheid niet als het over de Kerk gaat.

    • Joost A

      Reactie op Christen:

      Duidelijk een reactie van een ontkenner; je leest de verkeerde boeken of kranten, je informatie klopt niet. Wat sneu zeg, heb met je te doen. Zoveel onwetendheid. Maar inhoudelijk:

      Van 2% weten we het, maar dat zijn toch zeker zo’n 8000 priesters. Dat is schokkend veel.

      Mijn boeken zijn wetenschappelijke boeken, verifieerbaar en controleerbaar dus. Dus geen sprookjesboek. Ik haal niets uit kranten.

      De Inquisitie was een rechtbank van de Katholieke Kerk, irrelevant wie het heeft bedacht of opgericht.

      En taaltechnisch: Het is ‘een goed geschiedenisboek’, dus niet ‘goede’. Laag allooi moet los van elkaar geschreven worden.

  5. Sunshine

    Wie zijn privacy opgeeft verliest zijn vrijheid. En dat zien we overal gebeuren.

  6. Cor Rosielle

    Met een regering en een AIVD baas als Bertholee, hebben we geen terroristen nodig. Zij zaaien al genoeg angst, onzekerheid en twijfel. Gewoon vasthouden aan recht op privacy en recht op gebruik van sterke crypto. We lopen meer risico te overlijden aan iatrogene ziekten (aandoeningen als gevolg van medisch handelen) dan aan een terroristische aanslag.

  7. Martijn

    Juist mensen die spreken namens de overheid, zouden moeten beseffen hoe belangrijk het grondbeginsel van privacy voor de burger is. Privacy is geen abstract begrip waar je elke keer een laagje van mag verwijderen omdat het je als overheid toevallig goed uitkomt. Op deze wijze eindigen we uiteindelijk in een totalitaire staat. Tot aan het moment waarin iemand aantoonbaar wetten overtreedt, heeft een ieder recht op individuele vrijheid van handelen, denken en doen, zonder dat Big brother preventief steeds over je schouder meekijkt of je misschien ergens de fout zal ingaan. Zo wordt de film minority report wel heel snel de huidige realiteit.

    • Telegraaflezer

      Eens,

      Terrorisme = een vorm van niet respecteren van grondrechten van andere mensen of organisaties in een maatschappij.

      Dus die Bertholee van de AIVD bijt in zijn eigen staart.

  8. Curly

    In de regel doen de mensen bijzonder weinig om hun privacy te waarborgen. De Smartphone is wel de grootste privacy schender. Installeren ze een app, laten ze zich sowieso overal achtervolgen. Installeren ze meerdere apps, weten derden het ook.
    Men heeft een smartphone overdag echt niet nodig.

    Open de link naar YouTube om het filmpje te zien

    http://tinyurl.com/gp6y2px

  9. Asjememou

    Flauw hoor, om iemand die nu een vreedzaam christen is eventjes een steek onder water te geven met ‘middeleeuwen’ en ‘kruistochten’. Misschien deden jouw voorvaderen daar wel fanatiek aan mee, Joost. Ga ik jou niet op aankijken.

  10. BigDataRisicogeval

    Intrinsieke beloften & garanties

    Intelligente combi van titel en foto, aardige hint naar de abstimmung gisteren in die Schweiz over dit onderwerp en die, met gebrek aan interesse bij de meerderheid van mensen (opkomst 43%), erdoor kwam.

    De angst dat het ooit echt eens over de alpen komt geklommen, door de alpen kruipt en jouw uiteindelijk in je kleine mini dorpje treft.
    Of hier, jou te grazen neemt, terwijl je net rustig een slurp van je welverdiende biertje neemt op het terras van Café ’t Zielhoes in Noordpolderzijl.
    Stel je voor, stel je voor!

    Dat is het met de angst dat het ooit echt eens dichtbij komt, de kans is veel groter dat er niets gebeurt, nou ja, helemaal veilig ben je niet, ook niet in Noordpolderzijl.
    De kans dat er een stukje glas of een wesp in je bier zit is reëel, geen code rood of oranje maar een stuk substantiëler dat er wat anders gebeurt.
    M.a.w., wat ons vooral gek maakt en waarvan anderen bewust uit eigen belang dankbaar gebruikmaken is dat we open staan om ons te laten gekmaken door het idee dat de kans bestaat dat het gebeurt.

    De surveillancewensenden gebruiken terrorisme als excuus, want in concreto zullen bevoegdheden vooraal worden ingezet voor zaken waarvan men denkt veel meer te kunnen bereiken. Schiet niet op met dat terrorisme dat er nauwelijks is.

    Dat betekent voor jou en voor mij dat ik of jij op een dag in alle overheidscomputers te boek sta als risicogeval, zonder dat we weten waarom dat is en zonder dat er iemand bereid is om toe te lichten waarom of je kan of wil vertellen waarom.
    Dan is er op basis van binnengehaalde data een combinatie van data (steekwoorden, .., ..) algoritmisch bepaald dat de kans (daar heb je hem weer) groter is dat er met jou wat aan de hand is en reden is voor de overheid bij alles wat je doet er extra controles en tegenwerking overheen te gooien.

    Mogen tappen is 1 niet te wensen ding, het daarna ongebreideld door niet te controleren geheimzinnig bepaalde big data analyse algoritmes halen om burgers voorgoed digitaal te kunnen oormerken is een consequentie die maar niet of nauwelijks wordt gezien (buiten het binnenhof en buiten bof).

    We worden overgehaald op basis van veelal zeer onrealistische scenario’s onrealistische angsten te hebben voor zaken die met zelfs met bevoegdheden niet kunnen worden voorkomen voor uitbreiding van wetgeving te zijn die hoe dan ook voor jou en voor mij op termijn gegarandeerd impact zal hebben.

    De enige intrinsieke belofte is dus dat de burger dit gaat voelen en niet de zogenaamde terrorist!
    Schrijf maar op een papiertje en haal het over 5 jaar tevoorschijn.

    Over je angsten ga je zelf (daar kan je vanaf), leg dat niet bij de overheid neer en laat de overheid dat ook niet als excusen voor naargeestige wetgeving gebruiken.

  11. Klaske

    Ik ben minder bang voor een aanslag dan voor een samenleving waarin mensen voortdurend beoordeeld, gemonitored, geleid en misleid worden, waarin vooroordelen door algoritmen worden versterkt, waarin mensen achter foute leiders aan gaan, waarin overheden beleid bepalen op grond van door psychologen aangereikte bevindingen, waarin wij gereduceerd worden tot produkten, tot manipuleerbare objecten, kortom, een samenleving waarin menselijke warmte , liefde en creativiteit geen kans meer krijgen.
    Het islamitisch terrorisme is angsaanjagend en moeilijk te bestrijden, en alle media-aandacht is eigenlijk teveel, toch is het goed om je focus te verleggen naar al die leuke en goede daden die er ook zijn.

  12. Klaas Den Helder

    //hoe denk ik over het langdurig bewaren van het doen en laten van iedereen in Nederland als mijn lieve dochter het slachtoffer zou zijn van een aanslag//

    Is makkelijker te beantwoorden als je bedenkt dat de kans dat de opgeslagen informatie over je dochter wordt misbruikt om haar te benadelen vele malen groter is dan de kans dat die informatie haar op enige wijze tot voordeel zal zijn.

    Elke organisatie die gegevens verzameld zal doelwit worden van mensen die die informatie willen bemachtigen. Zo kan met 1 aanval, 1 foutje een enorme hoeveelheid aan gegevens worden gestolen om vervolgens te worden misbruikt.

    • Feestboekgummetje

      Wat dacht je van DigID? Een landelijke mega database waar tot op heden niemand duidelijk weet te vertellen WIE er in JOUW data kijk, Welke data er is bekeken. En Waarom die data is bekeken.

      Stel dat een Hillary Clinton, of een ambtenaar van de gemeente in jouw data rommelt, en dan jouw gaat afpersen of treiteren. Jij kan niets bewijzen, want jij mag niet weten wie, waarom en wanneer er iemand in jouw data keek en welke data die persoon heeft gezien.

      En als de overheid er straks volautomatisch in gaat graven wat dan?
      DigID is een geheime Facebook waar alleen corrupte ambtenaren in mogen rommellen.

  13. Questor

    Vreemd feit ;
    Statisch gezien is de kans dat een onschuldig burger gedood word door een (politie-)ambtenaar vele malen groter dan dat deze burger gedood word door een terrorist. Cijfers van de afgelopen 10 jaar bewijzen dat. Toch is iedereen bang voor terrorisme en niemand bang voor de politie.

  14. GS

    Ik denk dat het goed is om twee essays van Bruce Schneier hierover te lezen:

    Psychology of Security (https://www.schneier.com/essays/archives/2007/05/psychology_of_securi.html).

    What the Terrorists Want (a.k.a. Refuse to be Terrorized: https://www.schneier.com/blog/archives/2006/08/what_the_terror.html).

    Ik denk dat het goed is om te beseffen dat angst voor een aanslag een heel menselijk fenomeen is. Juist omdat het zo extreem zeldzaam is. Juist omdat we in een historisch hoogtepunt van veiligheid leven en dus niet ‘getraind’ zijn. Juist omdat het zo spectaculair is en de verhalen voortdurend opnieuw in de media verteld worden.

    Tegelijk zijn de eeuwige tegenhangers van angst Moed en Vastberadenheid. Het is moedig om een risico waar je verder geen invloed meer op hebt recht in de ogen te kijken en te accepteren. Het is moedig om te erkennen dat het doel van terroristen is ons zo ver te krijgen in blinde paniek onze eigen vrijheid af te breken, en daaruit de vervolgstap te zetten dat we liever dat kleine risico lopen dan ze hun zin te geven. Het is vastberaden om dat vol te houden.

    Betekent dat dat we niets moeten doen? Niet per se. Wie het patroon van de recente aanslagen naast elkaar legt ziet dat er geen gebrek aan gegevens was. De gijzelnemer van Rouen had nota bene een enkelband van de inlichtingendienst om (http://nieuwsnl.org/wereld/2016/07/27/25502-tweede-dader-gijzeling-frankrijk-was-niet-bekend-bij-politie.html)! Het probleem zit ‘m in dat het om een ‘verbind de puntjes’ puzzel midden in een eeuwig sneeuwbeeld van niet gerelateerde puntjes is die er allemaal hetzelfde uit zien. Het knelpunt is analyse, daar moet dus de verbetering gezocht worden. Soms ook kunnen andere verbeteringen doorgevoerd worden. Er bestaat al een tijdje een explosie bestendige baggagecontainer voor vliegtuigen. Dit wordt niet gebruikt wegens kosten en hoge slijtage. Er bestaat software die een vliegtuig zonder de besturingsvlakken veilig kan laten landen (door gasregeling van de motoren), iets dat ook bij gewone ongelukken kan helpen. Dit wordt te duur geacht. In Nice kan je je afvragen waarom het deel van de boulevard dat openbare weg was, op dat moment open was. Niet vanwege de zeer kleine kans op een aanslag, maar omdat horden dronken feestgangers die niet altijd even goed opletten niet samengaan met verkeer. Ook hier weer iets dat ook helpt tegen doodgewone ongelukken. Etcetera. Maar we moeten ook durven zeggen dat sommige maatregelen geen schijn van kans hebben om aanslagen te doen ophouden en alleen een uiterst geringe kans om net die ene aanslag te verhinderen die dom genoeg is om er door gepakt te worden en slim genoeg om niet al door al bestaand degelijk politiewerk te worden afgevangen. In die situatie is de maatschappelijke prijs van allerlei maatregelen te hoog voor een zekere mislukking.

    Wat mij betreft, ik ben er uit. I refuse to be terrorized.

  15. Jeroen

    Vrijheid is erg belangrijk, het aanpakken van terroristen ook. Maar het vrijheid hoeft niet verder worden ingeperkt om de andere te kunnen bestrijden. AIVD ziet graag wpb verdwijnen, wat overigens niet oplossing is. Hun motto “je hebt toch niets te verbergen…” helaas vind ik dat WEL wat te verbergen heb. Al zijn misschien geen wereld schokkende zaken, maar iedereen heeft geheimen die niet met andere wil delen, zeker niet met iemand die niet kent. Omdat dit nog al “gelul in ruimte is”, een praktijk voorbeeld; mijn baas zag korting wel zitten bij verzekermaatschappij op onze auto verzekeringen, hier hoeven we alleen maar GPS ontvanger in auto te stoppen die alle locatie gegevens verzameld…ik zei hierop het volgende; Wil je echt weten dat ik in mijn vrije tijd naar dames van plezier ga (is niet zo, maar wel mooi voorbeeld)…mijn baas dacht even na en zij lachend nee dat wil ik inderdaad niet weten. Hij is niet in gegaan op bod van de verzekeraar. Deze vraag moet Berholee ook maar stellen aan zichzelf, wil je echt weten wat je burgers met hun vrije tijd doen?

  16. Feestboekgummetje

    De inbreuk op onze privacy kun je ook zien als een vorm van terreur.

    Maar dat vergeten ze te bestrijden met de oorlog tegen terrorisme.

    …vreemd he?

  17. Wim de Jager

    Rejo,

    Heet het duivelswerk van Hilllary en Bill je nog niet de stuipen op het lijf gejaagd? En vergeet niet wat Obama de afgelopen jaren heeft gedaan en Bush heeft het grondwerk verricht…

    En Trump die een Chinese, Koreaanse, Palestijnse en Berlijnse muur wil gaan remixen in Mexico. Al die muren hebben meer slachtoffers gemaakt dan de geldwolf zich beseft, Dat wil je als zelf respecterende president van de grootste bananen republiek toch eigenlijk niet op je naam hebben. Maar ja cowboys zijn cowboys. Dus misschien is dat een cultureel iets.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Help mee en steun ons

Door mijn bijdrage ondersteun ik Bits of Freedom, dat kan maandelijks of eenmalig.