De Week

"Haal het sleepnet uit de wet"

Kabinet dendert door richting sleepnet

Bij Top Names van Fast Moving Targets mocht ik uitleg komen geven over het belang van privacy. Leonieke Daalder schreef een mooi verslag van het interview.

Geheime diensten die ongericht en massaal burgers mogen aftappen. Het is een scenario dat we kennen uit het buitenland, maar als we niet oppassen zal de Tweede kamer over afzienbare tijd een wet aannemen die het ook in Nederland mogelijk maakt. Met het zogenoemde sleepnet wordt het mogelijk om onder het mom van een passend antwoord op dreigende terreur bijvoorbeeld al het dataverkeer tussen Nederland en een ander land te onderscheppen, analyseren en te zoeken naar patronen.

“Dat treft iedereen, elke burger”, stelt Hans de Zwart directeur van belangenbehartiger Bits of Freedom. “Ons belangrijkste bezwaar hiertegen is dat je ongericht onverdachte, onschuldige mensen in de gaten houdt. Dat is een grens die je wat ons betreft niet over wilt gaan. Haal het sleepnet uit de nieuwe wet. ” De Zwart is niet tegen het gericht in de gaten houden van verdachte personen. “De tegenstelling die vaak opgeroepen wordt tussen privacy en veiligheid is wat mij betreft een schijntegenstelling. Je hebt privacy nodig om echt veilig te zijn. Ik ben niet tegen bevoegdheden voor de overheid die je kunt inzetten tegen mensen die je verdenkt. Het is ook zo dat mensen die aanslagen plegen vaak al in beeld waren. Maar ik geloof niet dat het nodig moet zijn om iedereen in de gaten te houden. Want als dat waar is kunnen we net zo goed bij iedereen thuis een camera ophangen. Dat wil je niet.”

Bits of Freedom maakt zich niet alleen zorgen over een toenemende inperking van de privacy door overheden. Ook bedrijven vormen een gevaar. “In onze technologische samenleving zie je dat er heel veel partijen zijn die heel goed in de gaten hebben wat wij doen. Niet alleen overheden, maar ook Google, Facebook en andere grote bedrijven. Die partijen zijn handig in gebruik, maar weten dus ook precies wat je doet. Ze kunnen je gedrag analyseren, daar patronen in herkennen en je daar vervolgens mee manipuleren. Wat wat mij betreft op het spel staat is het vermogen om zelf je leven vorm te geven. Wat je daarvoor nodig hebt is privacy. Op het moment dat je bekeken wordt kun je niet jezelf zijn.”

Een heldere constatering, maar in de praktijk lijken veel mensen geen probleem te ervaren. Dat is de uitdaging waar Bits of Freedom voor staat: het transparant maken van wat er dagelijks online gebeurt. Hoe kun je mensen duidelijk maken dat ze gemanipuleerd worden: dat ze zelf geen keuzes meer maken maar gedwongen worden keuzes te maken. De Zwart merkt wel een verhoogd bewustzijn: “Er is vorig jaar een privacy boek verschenen in Nederland, dat ligt nog steeds in de top 10 bij de AKO. Vorige week zijn er op 1 dag 25.000 mensen overgestapt van Whatsapp naar Signal omdat de Correspondent een themaweek had rond privacy. Dus mensen beginnen wel degelijk door te hebben dat er een kant is aan technologie die niet alleen maar handig is. Ik ben zelf nog steeds onder de indruk van hoe Google mij met Google Maps op de juiste plek weet te krijgen, maar tegelijkertijd ben ik me ervan bewust dat het nu Google is die bepaalt welke route ik neem, dat bepaal ik zelf niet meer. Ik ken hun criteria niet.”

Overheden moeten niet bang zijn om paal en perk te stellen, meent de Zwart. “We zijn heel erg geneigd om de verantwoordelijkheid en de schuld bij de gebruiker te leggen, maar wat we beter zouden moeten doen is niet bang zijn om te reguleren. Niet bang zijn om regels te stellen. De overheid zijn we zelf. Europa is groot genoeg om haar perspectief af te dwingen.” Daarnaast kun je als burger ook zelf stappen zetten om je privacy te bewaken. “Je hoeft geen mail bij Gmail te hebben staan, waar het handig en gratis is, maar wel elke mail gelezen wordt en in buckets wordt verkocht. Er zijn ook zat leveranciers die jou voor de prijs van een dure cappuccino in de maand ook 25 gigabyte aan email leveren. Daar maak je de wereld beter mee. Dus zorg ervoor dat je een vegetariër wordt in de digitale wereld.” Zelf heeft De Zwart zijn keuzes ver doorgevoerd. Zo maakt hij onder andere geen gebruik van Facebook, Gmail, Linkedin, Dropbox en Wetransfer. “Ik heb echt een heel portfolio van eigen tooltjes: allemaal open source. En wat je dan merkt is dat je dan eigenlijk flexibeler bent. Ik gebruik ook geen Google, maar een eigen search machine. Het zijn eigenlijk allemaal hele simpele dingen.“

Simpel voor iemand die technisch is, maar voor de doorsnee burger vele stappen te ver. “Daarom moeten we er als maatschappij eerst voor zorgen dat we beter reguleren en nadenken over hoe we met dit probleem omgaan, niet als individu. Je kunt dit niet als individu oplossen.” Met het oog op de komende Tweede kamer verkiezingen dus een belangrijk issue om op te filteren bij je keuze. Al ziet De Zwart wel een groeiend bewustzijn bij veel politieke partijen. Een stemadvies geeft Bits of Freedom dan ook niet. “Liever beïnvloeden wij alle partijen om het beter te maken dan dat we een keuze willen forceren.” En daarnaast biedt de organisatie een toolbox aan waarmee burgers hun privacy kunnen bewaken.

  1. Peter Knoppers

    De Zwart kan wel zelf een zoekmachine draaien, maar draait ie ook zelf een spider/indexer?
    Als iedereen z’n eigen spider/indexer draait die elke week het hele www indexeert zal het heel druk worden op alle web sites…

    • Hans de Zwart

      Die zin kan inderdaad wel wat genuanceerder. Ik maak gebruik van Searx. Die zorgt ervoor dat ik wat lastiger getracked kan worden met mijn zoekopdracht, maar maakt gebruik van de spider-activiteiten van de grote zoekmachines. Daarbij kun je Google overigens wel gewoon uitzetten.

  2. Peter Knoppers

    @Hans de Zwart: Ah, je zoekmachine is dus net zoiets als de ixquick (die gebruik ik).

  3. B@S

    Geweldige tip, Hans, searx. die kende ik nog niet.

    Deze hoort thuis in de toolbox voor gevorderden, net als een eigen mailserver, een eigen tor-server en een eigen xmpp-server.

    Dit zouden alle power-users moeten opzetten, om als groep “vegetariërs” tegenover de data-industrie te staan.

  4. Peter1984

    Mooi interview. Ik vroeg me wel af hoe BOF ervoor zorgt dat ze onafhankelijk blijven en kritisch ten opzichte van hun sponsors nu (bedrijfs)financiering belangrijker wordt voor BOF. Hoe weten we dat bijvoorbeeld de suggesties in de Toolbox niet beïnvloed wordt door sponsors (zoals bijvoorbeeld Startmail)?

    (Startmail is trouwens een mooi Nederlands initiatief, maar volgens mij slaan ze je geheime pgp sleutel op hun servers op waarmee het hele concept onderuit wordt gehaald).

    • Hans de Zwart

      Dank voor je vraag! We hebben in ons financieel beleid een aantal zaken afgesproken over bedrijfssupporters: we willen nooit meer dan 30% van onze inkomsten van bedrijven krijgen (zit nu op 6-7% trouwens), we tekenen een overeenkomst die wederzijdse onafhankelijkheid garandeert, er zijn een aantal bedrijven en bedrijfstypes waar we sowieso geen steun van aannemen én we nemen nooit meer dan 5.000 euro aan van één bedrijf (zodat we het geld terug kunnen geven mocht dat nodig zijn).

      De redactie op de Toolbox wordt gedaan door vrijwilligers en die houden geen rekening met of een dienst van een bedrijfssupporter is.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Help mee en steun ons

Door mijn bijdrage ondersteun ik Bits of Freedom, dat kan maandelijks of eenmalig.