Weet jij wat de AIVD van je weet?

Tracking op stations. De NS staat erbij en kijkt er naar

De week van fysiek dataminen, Google kritiek en 🗃🖃😲

Vandaag ontstond er ophef op het internet over reclame-exploitant Exterion die op NS-stations reclamezuilen heeft opgehangen met camera’s die in de gaten houden of stationsbezoekers kijken naar de reclames. De NS verdient dus geld met het laten bekijken van stationsbezoekers, maar weigert verder verantwoordelijkheid te dragen. Dat is natuurlijk niet zoals het werkt.

Het is legaal, dus.. geen zorgen?

De NS zegt dat dat we ons geen zorgen hoeven te maken, omdat het allemaal legaal is. Wellicht mag het van de wet. Sterker nog, het zou ons erg verbazen als de NS toe zou staan dat Exterion zich in een ruimte die door de NS wordt beheerd niet aan de wet houdt. De NS en Exterion zullen het juridisch dus vast goed afgedekt hebben.

Maar of het volgens de wet wel of niet mag is dan ook niet het punt. Waar het wel om gaat? De ver-profilering van onze publieke ruimte. Dat bedrijven manieren verzinnen om hun producten of diensten op een betere of effectievere manier aan de man te brengen is natuurlijk prima, maar is alles wenselijk? En wie beslist dat?

Wie is er verantwoordelijk?

En dan is er nog de rol van de NS. Camera’s ophangen in een station zodat gekeken kan worden of de passant wel kijkt naar de reclame zorgt ervoor dat de passant bekeken wordt. Dat is helder. Net zoals helder is dat de NS hier geld aan zal verdienen. Dat betekent dat de NS het prima vindt dat de bezoeker van het station bekeken wordt, in ruil voor wat geld voor de NS. En dat terwijl de bezoeker zich er niet aan kan onttrekken: met de trein reizen betekent bekeken worden. De NS is dus ook verantwoordelijk voor wat Exterion doet.

Maar zijn de argumenten om die camera's op te hangen of om de verantwoordelijkheid van de NS op Exterion af te schuiven overtuigend? We horen vaak dezelfde argumenten, we delen graag onze top drie:

1. Het mag van de wet

Of het nou de ING is, de NS, Exterion, Google of Facebook, hun argument is altijd: het mag volgens de wet. En zoals we al zeiden: dat zal —hopelijk— ook zo zijn, Maar: er mag wel meer van de wet. Dat wil nog niet zeggen dat je het ook moet doen. Exterion is namelijk niet verplicht om die camera’s in de zuilen op te hangen. Het is een keuze om dat wel of niet te doen en als die keuze uitsluitend bij het wettelijk verbod ligt, dan wordt het echt tijd voor strengere regels. Als een bedrijf besluit om de (volledige) ruimte te nemen die de wet geeft, dan hoort er ook een uitleg bij waarom die ruimte genomen wordt.

2. Het gebeurt ook op het internet

Er wordt vaak geklaagd over de oneerlijke positie voor de winkelier – want die weet veel minder van de klant dan wanneer een klant op internet rondwinkelt. En ja, op het internet wordt er ongelooflijk veel getrackt.

In Europa zijn we op dit moment druk bezig om de regels voor tracking te verbeteren, dus: onder welke voorwaarden en op welke manieren mag jij in een digitale winkelstraat door bedrijven gevolgd worden? Schering en inslag op het internet, maar dus ook op straat en in winkels. Wifi-tracking, bluetooth-tracking —geen technische ontwikkelingen zonder manieren om je te volgen en te kijken waar je interesse in hebt— om daar vervolgens met een beetje mazzel ook geld aan te verdienen.

Er is geen adblocker of Do Not Track voor de ‘echte’ wereld

Daar worden we ook niet heel gelukkig van. Niet omdat een bedrijf niets van zijn klant of bezoeker mag weten, wel omdat het vaak volstrekt onduidelijk is wat er met die gegevens gaat gebeuren zodra ze verzameld worden – en welke gegevens er eigenlijk worden verzameld. Dat is op straat, of in winkels, echt niet veel beter. Een voorbeeld nemen aan tracking op internet is voor ons dus niet echt een stap voorwaarts. Wij zien liever dat bedrijven zich beter gaan gedragen, niet slechter.

Bovendien: Er is (nog) geen adblocker of Do Not Track voor de ‘echte’ wereld. Er zijn weinig manieren om die tracking te omzeilen. Zo wordt de fysieke winkelstraat steeds meer een digitale winkelstraat. Zou jij het vervelend vinden als je in een winkel en een opmerking krijgt over je laatste Facebook-post omdat de verkoopmedewerker je profiel erbij heeft gepakt? Of als de reclamezuilen je naroepen met je naam, zoals in de klassieker The Minority Report hieronder?

Dit voorbeeld is dan nog in een winkel, waarbij je zou kunnen zeggen: vooruit, dan ga ik dus niet die winkel binnen. Dat is anders wanneer je er niet aan kunt onttrekken, zoals op straat, of zoals bij de NS: in een station. Er zijn niet zoveel andere manieren om met de trein te reizen dan via een station de trein betreden. En we kunnen ons niet voorstellen dat de NS ons zou aanmoedigen om één van die andere manieren te proberen. Dat betekent dat de NS een grotere verantwoordelijkheid heeft naar de bezoekers van stations, omdat er geen alternatief is.

Dus: dat het op het internet gebeurt, maakt niet dat het dan maar overal moet gebeuren. We hopen dat de winkelier niet al zijn of haar gedrag baseert op wat anderen doen, want dan loopt deze zeker in zeven sloten tegelijk.

3. Wij maken gebruik van de diensten van een ander bedrijf, je moet bij hun zijn

De NS zegt eigenlijk: "Ja, wij beheren de publieke ruimte, maar Exterion is de exploitant van de reclamezuil. Dus moet je bij Exterion zijn, dit is niet ons probleem". Daar zit natuurlijk wel iets in. Maar de NS mist dan een belangrijk punt: de stationsbezoeker komt bij een station om met de NS te reizen. Niet omdat ze zo graag de reclamezuil van Exterion willen zien. Zelfs niet als die heel mooi is.

Omdat de NS die publieke ruimte beheert, heeft de NS ook een extra verantwoordelijkheid naar de bezoeker van het station. De NS kan dan niet meer zomaar zeggen: als de bezoeker van het station een probleem heeft met de glurende camera van Exterion, dan moeten ze naar Exterion. Zo werkt het niet. Dat is de verantwoordelijkheid van de NS.

Wat omarmen we en wat duwen we weg?

Dit voorbeeld van camera's ophangen in de publieke ruimte om te kijken wie naar advertenties kijkt is symptomatisch voor een groter probleem. We zien dat bedrijven op dit punt proberen innovatief te zijn, maar moeten we elke technische nieuwigheid klakkeloos omarmen? De NS en Exterion hebben de keuze in dit geval vast voor je gemaakt. Wij hebben liever dat je daar zelf over nadenkt en zelf beslist waar je zelf de keuze legt. En, dus, ook wat te kiezen hebt.

Update: NOS besteedde aandacht aan de camera's

In zowel Nieuwsuur als op het NOS-journaal werd er aandacht besteed aan de camera's op de stations. Wij gaven commentaar in de uitzending:

  1. Annelies Mulder

    ‘En we kunnen ons niet voorstellen dat de NS ons zou aanmoedigen om één van die andere manieren te proberen.’

    Geweldige reatie van NS op Twitter: Je zou kunnen overwegen niet meer naar t station te gaan ;)!

    Bron: https://twitter.com/NS_online/status/904626152844795908

    Vooral de smiley vind ik geweldig.

  2. Annelies Mulder

    ‘En we kunnen ons niet voorstellen dat de NS ons zou aanmoedigen om één van die andere manieren te proberen.’

    Ik vind dit de mooiste reactie van de NS: Je zou kunnen overwegen niet meer naar t station te gaan ;)!

    Bron: https://twitter.com/NS_online/status/904626152844795908

    Vooral de smiley aan het einde vind ik prachtig.

  3. Kuper

    Helemaal eens met ageren tegen al dat begluren door verborgen camera’s. Er hoort bij de reclamezuil te staan dat je begluurt wordt! Dan is natuurlijk wel het effect weg voor het reclamebureau, maar mag begluren wettelijk wel?

  4. peter

    Dicht spuiten met graffiti…en veeg gelijk je reed af met die zo genaamde wetten!

  5. Kaffel Kaasklapper

    Het punt is duidelijk, maar het is geen doen meer om niet gezien te willen worden door cameras. Ik rijd ook de hele dag met een helmcamera rond op de motor en neem dus alles op. Voor mijn eigen veiligheid, en soms ook voor mijn eigen lol. Aan mij om vervolgens *als ik er iets mee doe* zaken als het portretrecht, het copyright, andermans privacy en de algemene veiligheid in acht te nemen. Zeker als ik bijvoorbeeld een monetized Youtube kanaal zou hebben. Zo zijn er ook talloze toeristen en autobestuurders (etc. etc.) die je gewoon op de camera opnemen. Dan nog niet gesproken over de achterlijke hoeveelheid verkeerscameras die al ons doen en laten volgen, en daarvan moeten we dan hopen dat onze overheid die data inderdaad niet verkeerd gebruikt.

    Wat ik interessant vind: het “ongeluk”/de “aanslag” (whatever) op het Stationsplein in Amsterdam was op magische wijze NIET opgenomen, door geen enkele camera, en dan schreeuwt iedereen moord en brand. En de meeste mensen willen ook met hun snufferd op TV in de meest beschamende reality programma’s, zeker in ruil voor een kleine vergoeding. Of kijk eens hoe mensen de camera zoeken in het publiek bij een voetbalwedstrijd. Dus mensen willen wel degelijk gezien worden door camera’s.

    Ik weet niet of ik banger moet zijn voor de data en/of opnames die de overheden van ons hebben (de overheid keurt immers z’n eigen vlees) dan voor die van een of andere reclamepostuitbater.

    Ten slotte: we’re fighting a losing battle. Over tien, vijftien jaar zeiken we hier niet meer over – alles en iedereen wordt dan opgenomen door alles en iedereen m.b.v. personal devices die automatisch in 3D opnemen en naar “the cloud” uploaden (== someone else’s computer!), drones, zelfrijdende-auto-camera’s, mobiele telefoons, “smart” stoplichten, “gesture driven” HID’s in huis en winkel en in de publieke ruimte, etc.. De Minority-Report-dystopie is allang niet meer te stoppen, opgenomen worden we toch wel, en binnenkort overal en altijd, en onze hele doopceel is allang min of meer trivially te lichten door iedereen die kan typen. En er groeit nu al een generatie op die allang niet beter meer weet en daarom ook niet anders wil. De fight gaat nog slechts over wat we nog aan vrijheden en privacy willen garanderen en wat we daar nog aan kunnen doen.

    P.S. Wat betreft “het mag van de wet”: in de wet staat gelukkig doorgaans wat er niet mag en wat er moet. Al het andere mag, totdat anders besloten. En laten we dat alsjeblieft zo houden.

  6. Fred

    In De Volkskrant van las ik de reactie van Exterion: “Als de politie bij ons zou aankloppen, kunnen we niets leveren.”
    Dan denk ik, maar het zou natuurlijk ook goed kunnen dat de politie (of een andere overheidsorganisatie) vraagt om mee te mogen kijken. Mijn ervaring is dat dan gretig wordt meegewerkt. En die partij kan de beelden wel opnemen.
    Dus die ‘garanties’ van Exterion of NS zijn mager.

    • Esther

      Ik geloof er sowieso niets van. Het zal niet het eerste bedrijf zijn dat zegt geen beelden op te slaan, maar het toch doet. Hoe willen ze die beelden anders analyseren…

  7. Rood Wunnink

    Waar maken jullie je druk om, er zijn toch echt veel ernstigere zaken om je druk over te maken….of komen jullie op plaatsen waar je partner je niet verwacht, of heb je wat te verbergen….alleen mensen die iets te verbergen hebben maken zich druk over over zaken als privatie….. nee luitjes er zijn veel ergere zeken waar je je druk om moet maken….IS, Kindermisbruik, achteruitgang van de zorg, achteruitgang van onderwijs, verlies aan innovatieve kennis, en zo zijn er nog wel een paar. Onze waarden en normen worden bedreigt en jullie gaan zitten kinnezissen over een camera in een reclamebord, doe toch een normaal en gebruik dat weggegooide geld voor zinnige dingen….

  8. Ditkeermaarevenniet

    BoF stickers verspreiden onder alle leden die (absoluut niet) precies op de camera’s geplakt kunnen worden…

    Waarom komen we niet meer in actie?

    • Paulien van Doorn

      Waar kun je die BoF stickers kopen? Ik kan ze namelijk nergens vinden?

    • Esther

      Dat was ook precies mijn idee. Net zoals we onze webcam en telefooncamera afplakken. Als iedereen nou gewoon 1 zuil op het station (en waar ze verder ook mogen staan) afplakt, dan wordt er voor even in elk geval niet meer gegluurd.

  9. Jochem

    Ik woon naast een klein dorps stationnetje. Vanuit mijn woonkamer kan ik de stations naamborden zien staan. Aangezien ik in een appartement woon. is het perron even hoog als mijn woning. De begane grond is namelijk c.a 1 meter boven het maaiveld. Momenteel staan er nog geen reclame borden (met camera) op dit station. Maar dit kan natuurlijk in de toekomst veranderen. In de Media word tot nu toe alleen nog maar gesproken over de mensen op het station. Maar hoe ver kijkt die camera / sensor? De afstand tussen mijn appartement en het perron is pak en beet… c.a 40 meter. Indien die camera mensen kan meten in een straal van bijv 50 meter voor de camera. Kijkt die camera zo mijn woonkamer in, en heb ik dus 24/7 een camera op mijn woning gericht.

    Note: Nu blokkeren de bladeren van bomen en struiken zo’n 70% van het zicht. Dit is in de winter natuurlijk minder.

    Oja, Mensen die hier zich afvragen waar wij ons druk om maken? Bekijk de situatie momenteel in Amerika met het DACA programma. Ben je onder President Y legaal in Amerika. Draait President X dat weer om en ben je illegaal in Amerika. Dit is iets wat ook met de verzamelde data kan gebeuren. Nu is alles voor je nog koek en ei. Maar morgen misschien niet meer.

Laat een reactie achter op Esther Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Help mee en steun ons

Door mijn bijdrage ondersteun ik Bits of Freedom, dat kan maandelijks of eenmalig.