Referendum komt eraan: burger is nu eindelijk aan zet!

Wanneer hebben de neuzende reuzen teveel macht?

De week van Websiteblokkades, Tinderperikelen en Googlegrappen

De vijf machtigste bedrijven uit Silicon Valley zijn groter dan kleine landen. Hun macht gaat alleen maar groeien en dat vraagt om een nieuwe aanpak in het mededingingsrecht.

Reuzen die neuzen

Internetreuzen zijn vrijwel allemaal intermediairs. Bij steeds meer dat we doen – of we nu een boek lezen, navigeren of sporten – kijkt een bijna-monopolist mee. Soms vrijwel letterlijk: Amazon houdt gedetailleerd bij hoeveel van de pagina’s in je digitale boek je ongezien overslaat. Wie op internet iets zoekt, vindt Google tussen zoekterm en zoekresultaat. Al die bedrijven verzamelen ontzettend veel data over je gedrag. Informatie die gretig geanalyseerd wordt om je als gebruiker van de dienst een nog aantrekkelijker product te kunnen bieden (en advertenties te tonen).

Een bijna onmogelijke uitdaging: zonder gebruikers geen informatie en zonder die informatie geen gebruikers.

Macht met impact

Voor hun bedrijfsmodellen is die enorme inbreuk op je persoonlijke levenssfeer noodzakelijk. Zonder mee te kijken met wat gebruikers doen, kunnen ze ook niet de producten leveren waar iedereen zo lyrisch over is. In hun rol als intermediair hebben de bedrijven daarnaast een grote impact op onze communicatievrijheid. Facebook dicteert ons wereldbeeld doordat haar algoritme bepaalt wat op onze timeline staat. En als Google je website niet indexeert, gaat niemand je vinden.

Doorbreken macht is moeilijk

Het netwerkeffect maakt het moeilijk om die macht te doorbreken. Google’s zoekmachine wordt beter naarmate meer mensen de machine gebruiken. En naarmate de zoekmachine betere resultaten levert, willen meer mensen alleen nog maar die zoekmachine gebruiken. Wie een nieuwe zoekmachine op de markt wil brengen, heeft een bijna onmogelijke uitdaging: zonder gebruikers geen informatie en zonder die informatie geen gebruikers. Als er dan toch een innovatieve dienst een serieuze bedreiging vormt voor de macht van de bestaande internetreuzen, wordt deze snel opgekocht en geassimileerd.

Groter dan een klein land

Het gevolg is dat er nu een enorme arbitraire macht bij een paar grote bedrijven ligt. Los van de impact op de vrijheid van de internetgebruiker laat die macht zich goed illustreren aan de hand van financiële cijfers. De omzet van Apple is vergelijkbaar met het BNP van Bangladesh of Portugal en die van Google met Slowakije en Ecuador. Amazon heeft inmiddels de helft van alle dollars in handen die in de Verenigde Staten aan het winkelen worden uitgegeven

Bij steeds meer dat we doen – of we nu een boek lezen, navigeren of sporten – kijkt een bijna-monopolist mee.

Mededingingsrecht versus machtsmonopolies

Het is hoog tijd dat overheden ingrijpen. De traditionele aanpak in het mededingingsrecht zal daarbij niet werken omdat de macht van de internetreuzen op fundamentele punten verschilt van die van de monopolisten van enkele decennia geleden. Mededingingsautoriteiten zullen daarbij creatief moeten zijn. Ze moeten grenzen stellen aan het verzamelen van gegevens over gebruikers en het delen van die gegevens tussen verschillende eigen diensten, interoperabiliteit afdwingen en een stokje steken voor acquisities waarmee bedrijven nog groter kunnen worden.

Deze opinie verscheen eerder in het politiek-wetenschappelijk magazine "Idee" van de Van Mierlo-stichting. Het derde nummer van 2017 had als thema "realistische kansen", naar aanleiding van het WRR-rapport "Weten is nog geen doen".

  1. Daan van der Veen

    Leuk artikel, maar waarom heet het dossier The Big Five? The Frightful Five klinkt niet alleen veel leuker, maar geeft ook duidelijk aan dat deze bedrijven een beangstigend grote invloed op ons leven hebben.

  2. Sander2

    Absoluut.
    Zou het nationale partijen lukken grenzen te stellen aan die alles omvattende invloed? Is me niet opgevallen in programma’s.
    Of misschien iets van een Trias Economica?

    • Rejo Zenger

      De vraag is vooral: wanneer is een ingreep effectief. Onze inschatting is dat je dit veel beter op een grotere schaal dan een landelijke kunt organiseren, maar tegelijkertijd moeten er dan ook wel de instrumenten daarvoor voorhanden zijn.

  3. Douwe

    Voor een volger van BOF is het meeste in deze blog wel bekend. Maar bij deze quote “Amazon heeft inmiddels de helft van alle dollars in handen die in de Verenigde Staten aan het winkelen worden uitgegeven” moest ik toch even knipperen met m’n ogen…
    De helft?! Dat is echt bizar… heb je nog een linkje met bron daarbij?

  4. B@S

    Deze partijen wurmen zichzelf tussen alle vormen van interactie (privé en zakelijk) en maken zichzelf bewust vrijwel onmisbaar. Ze lijken met allerlei hippe innovaties goed voor de economie, maar in werkelijkheid onttrekken ze daar netto waarde aan. De mededingingsautoriteiten doen er goed aan het boek “Throwing rocks at the Google bus” van Douglas Rushkoff er eens op na te slaan.

Laat een reactie achter op Rejo Zenger Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Help mee en steun ons

Door mijn bijdrage ondersteun ik Bits of Freedom, dat kan maandelijks of eenmalig.